国家的统一,人民的团结国内各民族的团结这就是我们的事业必定要胜利的根本

保证在当前,加强党的团结、加强与人民群众的团结具有特殊的意义。

                                                     ————毛泽东 

中国的问题稳定需要团结压倒一切的是需要稳定没有稳定的环境,什么都搞不

定稳定需要团结才能稳定要使社会长期稳定国家长治久安离不开党和人民钢铁般的团结。

----——邓小平 

中华民族一家亲、同心共筑中国梦。各民族团结奋斗，共同繁荣，这既是中华

民族的立身之本、生命之依，也是当代中国追梦圆梦的力量之源、希望所在。

-------习近平

当前，全面建设社会主义现代化国家的新征程已经开启，西藏发展也站在了新的历史起点上，只

要跟中国共产党走，坚定走中国特色社会主义道路，同心协力，加强民族团结，我们就一定能够如期第二

个百年奋斗目标，实现中华民族伟大复兴的中国梦。

--------2021年7月22日，在西藏考察时的讲话

第一章   民族团结重要讲话

第一节

不断铸牢中华民族共同体意识

——论学习贯彻习近平总书记全国民族团结进步表彰大会重要讲话

“五十六个星座五十六枝花，五十六族兄弟姐妹是一家。”中华民族和各民族的关系，形象地说，就是一个大家庭和家庭成员的关系；各民族之间的关系，就是一个大家庭里不同成员的关系。

“各族人民亲如一家，是中华民族伟大复兴必定要实现的根本保证。实现中华民族伟大复兴的中国梦，就要以铸牢中华民族共同体意识为主线，把民族团结进步事业作为基础性事业抓紧抓好。”在全国民族团结进步表彰大会上，习近平总书记深情回顾中华民族形成和发展的历史，深刻揭示实现中华民族伟大复兴的内生动力，为铸牢中华民族共同体意识，凝聚共同团结奋斗、共同繁荣发展的磅礴力量，指明了努力方向、提供了根本遵循。

“邦畿千里，维民所止。”我们辽阔的疆域是各民族共同开拓的。各族先民胼手胝足、披荆斩棘，共同开发了祖国的锦绣河山。今天，960多万平方公里的国土富饶辽阔，这是各族先民留给我们的神圣故土，也是中华民族赖以生存发展的美丽家园。我们悠久的历史是各民族共同书写的。秦汉雄风、大唐气象、康乾盛世，都是各民族共同铸就的历史。今天，我们实现中国梦，就要紧紧依靠各族人民的力量。我们灿烂的文化是各民族共同创造的。中华文化是各民族文化的集大成。中华文化之所以如此精彩纷呈、博大精深，就在于它兼收并蓄的包容特性。各族文化交相辉映，中华文化历久弥新，这是今天我们强大文化自信的根源。我们伟大的精神是各民族共同培育的。在历史长河中，各民族共同熔铸了以爱国主义为核心的伟大民族精神。中华民族精神已深深融进了各族人民的血液和灵魂，成为推动中国发展进步的强大精神动力。

可以说，一部中国史，就是一部各民族交融汇聚成多元一体中华民族的历史，就是各民族共同缔造、发展、巩固统一的伟大祖国的历史。各民族之所以团结融合，多元之所以聚为一体，源自各民族文化上的兼收并蓄、经济上的相互依存、情感上的相互亲近，源自中华民族追求团结统一的内生动力。正因为如此，中华文明才具有无与伦比的包容性和吸纳力，才可久可大、根深叶茂。

我们伟大的祖国，幅员辽阔，文明悠久，中华民族多元一体是先人们留给我们的丰厚遗产，也是我国发展的巨大优势。在中华民族多元一体的格局中，一体包含多元，多元组成一体；一体离不开多元，多元也离不开一体；一体是主线和方向，多元是要素和动力。中华民族是一个命运共同体，一荣俱荣、一损俱损。各民族只有把自己的命运同中华民族的命运紧紧连结在一起，才有前途，才有希望。各民族团结奋斗、共同繁荣，是中华民族的立身之本、生命之依、力量之源。

回望历史，我国各族人民同呼吸、共命运、心连心的奋斗历程是中华民族强大凝聚力和非凡创造力的重要源泉。展望未来，实现中华民族伟大复兴，需要各民族手挽着手、肩并着肩，共同努力奋斗。不断铸牢中华民族共同体意识，促进各民族像石榴籽一样紧紧拥抱在一起，推动中华民族走向包容性更强、凝聚力更大的命运共同体，我们就能共建美好家园，共创美好未来！

共享民族复兴的伟大荣光

——习近平总书记关于民族团结进步重要论述综述

“当前，全面建设社会主义现代化国家的新征程已经开启，西藏发展也站在了新的历史起点上，只要跟中国共产党走、坚定走中国特色社会主义道路，同心协力，加强民族团结，我们就一定能够如期实现第二个百年奋斗目标，实现中华民族伟大复兴的中国梦。”今年7月，习近平总书记在西藏考察时指出。

党的十八大以来，以习近平同志为核心的党中央就民族工作作出一系列重大决策部署，推动我国民族团结进步事业取得了新的历史性成就。习近平总书记一次次到民族地区调研，一次次同各族群众面对面交流。在雪域高原、天山南北，在祖国北疆、西南边陲，都留下了总书记的坚实足迹和深深牵挂。

习近平总书记关于民族团结进步的重要论述，立意高远，内涵丰富，思想深刻，对于做好新形势下的民族工作，加快民族地区发展、促进各族群众共同富裕，构筑各民族共有精神家园、铸牢中华民族共同体意识，凝聚起共同团结奋斗、共同繁荣发展的磅礴力量，具有十分重要的指导意义。

我国是统一的多民族国家，民族团结是各族人民的生命线

我们伟大的祖国，幅员辽阔，文明悠久，中华民族多元一体是先人们留给我们的丰厚遗产，也是我国发展的巨大优势。

习近平总书记指出：“我国五十六个民族是历史形成的客观存在，是不以人的意志为转移的存在。我国少数民族有一亿多人，处理好民族关系始终是国家政治生活极为重要的内容。多民族、多文化恰恰是我国的一大特色，也是我国发展的一个重要动力。我们伟大的祖国是五十六个民族共同开发的，中华民族的未来也要靠五十六个民族共同来开创。”

中国特色社会主义进入新时代，中华民族迎来了历史上最好的发展时期。同时，面对复杂的国内外形势，我们更要团结一致、凝聚力量，确保中国发展的巨轮胜利前进。

2013年3月17日，习近平总书记在十二届全国人民代表大会第一次会议上指出：“实现中国梦必须凝聚中国力量。这就是中国各族人民大团结的力量。中国梦是民族的梦，也是每个中国人的梦。只要我们紧密团结，万众一心，为实现共同梦想而奋斗，实现梦想的力量就无比强大，我们每个人为实现自己梦想的努力就拥有广阔的空间。”“全国各族人民一定要牢记使命，心往一处想，劲往一处使，用13亿人的智慧和力量汇集起不可战胜的磅礴力量。”

2014年3月4日，习近平总书记在参加全国政协十二届二次会议少数民族界委员联组会时强调：“国家的统一，人民的团结，国内各民族的团结，这是我们的事业必定要胜利的基本保证。正确认识和处理民族关系，最根本的是要坚持民族平等，加强民族团结，推动民族互助，促进民族和谐。我们要坚持各民族共同团结奋斗、共同繁荣发展的主题，深入开展民族团结宣传教育，牢固树立汉族离不开少数民族、少数民族离不开汉族、各少数民族之间也相互离不开的思想观念，打牢民族团结的思想基础。”

2014年9月28日，习近平总书记在中央民族工作会议上指出：“多民族是我国的一大特色，也是我国发展的一大有利因素。在我国五千多年文明发展史上，曾经有许多民族登上过历史舞台。这些民族经过诞育、分化、交融，最终形成了今天的五十六个民族。各民族共同开发了祖国的锦绣河山、广袤疆域，共同创造了悠久的中国历史、灿烂的中华文化。秦汉雄风、盛唐气象、康乾盛世，是各民族共同铸就的辉煌。”

习近平总书记强调：“我们讲中华民族多元一体格局，一体包含多元，多元组成一体，一体离不开多元，多元也离不开一体，一体是主线和方向，多元是要素和动力，两者辩证统一。中华民族和各民族的关系，形象地说，是一个大家庭和家庭成员的关系，各民族的关系是一个大家庭里不同成员的关系。”

2015年9月30日，习近平总书记在会见基层民族团结优秀代表时指出：“实现中华民族伟大复兴的中国梦是各民族大家的梦，也是我们各民族自己的梦。中国共产党就是团结和带领各族人民向着中华民族伟大复兴、向着人民更加美好的生活。民族团结就是各族人民的生命线。”

团结是战胜一切困难的强大力量，是凝聚人心、成就伟业的重要保证。

“在为中华民族伟大复兴而奋斗的征程中，我们一定要巩固全国各族人民大团结，增强各党派、各团体、各民族、各阶层以及各方面的团结，坚决维护国家统一和社会和谐稳定，坚决反对任何破坏统一和团结的分裂活动。”2016年10月21日，习近平总书记在纪念红军长征胜利80周年大会上指出，“我们要凝聚起全体人民智慧和力量，激发出全社会创造活力和发展动力，让全体中华儿女万众一心、团结奋斗迸发出来的磅礴力量成为实现中华民族伟大复兴的强大动力。”

2018年3月5日，习近平总书记在参加十三届全国人大一次会议内蒙古代表团审议时指出：“我国是统一的多民族国家，民族团结是各族人民的生命线。加强民族团结，根本在于坚持和完善民族区域自治制度。要高举各民族大团结旗帜，全面贯彻党的民族政策，使民族区域自治制度这一理论根源越扎越深、实践根基越打越牢。”

“中国人民是具有伟大团结精神的人民。”2018年3月20日，习近平总书记在第十三届全国人民代表大会第一次会议上指出，“今天，中国取得的令世人瞩目的发展成就，更是全国各族人民同心同德、同心同向努力的结果。中国人民从亲身经历中深刻认识到，团结就是力量，团结才能前进，一个四分五裂的国家不可能发展进步。我相信，只要13亿多中国人民始终发扬这种伟大团结精神，我们就一定能够形成勇往直前、无坚不摧的强大力量！”

习近平总书记强调：“新时代属于每一个人，每一个人都是新时代的见证者、开创者、建设者。只要精诚团结、共同奋斗，就没有任何力量能够阻挡中国人民实现梦想的步伐！”

2019年9月27日，习近平总书记在全国民族团结进步表彰大会上指出：“各族人民亲如一家，是中华民族伟大复兴必定要实现的根本保证。实现中华民族伟大复兴的中国梦，就要以铸牢中华民族共同体意识为主线，把民族团结进步事业作为基础性事业抓紧抓好。我们要全面贯彻党的民族理论和民族政策，坚持共同团结奋斗、共同繁荣发展，促进各民族像石榴籽一样紧紧拥抱在一起，推动中华民族走向包容性更强、凝聚力更大的命运共同体。”

习近平总书记强调：“实现中华民族伟大复兴，需要各民族手挽着手、肩并着肩，共同努力奋斗。”

今年4月，习近平总书记在广西考察时指出：“各民族共同团结进步、共同繁荣发展是中华民族的生命所在、力量所在、希望所在，在全面建设社会主义现代化国家的新征程上，一个民族都不能少，各族人民要心手相牵、团结奋进，共创中华民族的美好未来，共享民族复兴的伟大荣光。”

“看到乡亲们过上幸福生活，我感到很欣慰。我们要继续奋斗，到新中国成立一百周年时中华民族一定能够更加坚强地屹立于世界民族之林。”今年6月，习近平总书记在青海考察时强调，“全面建设社会主义现代化国家，一个民族也不能少。在中华民族大家庭中，大家只有像石榴籽一样紧紧抱在一起，手足相亲、守望相助，才能实现民族复兴的伟大梦想，民族团结进步之花才能长盛不衰。”

坚持党的领导，团结带领各族人民坚定走中国特色社会主义道路

只有中国共产党才能实现中华民族的大团结，只有中国特色社会主义才能凝聚各民族、发展各民族、繁荣各民族。

习近平总书记指出：“我们要坚持党的领导，不忘初心、牢记使命，坚持走中国特色解决民族问题的正确道路，坚持和完善民族区域自治制度，加强党的民族理论和民族政策学习以及民族团结教育，以铸牢中华民族共同体意识为主线做好各项工作，把各族干部群众的思想和行动统一到党中央决策部署上来，不断增强各族群众对伟大祖国、中华民族、中华文化、中国共产党、中国特色社会主义的认同。”

2014年3月4日，习近平总书记在参加全国政协十二届二次会议少数民族界委员联组会时指出：“我国是统一的多民族国家，民族工作关乎大局。坚持中国特色社会主义道路，是新形势下做好民族工作必须牢牢把握的正确政治方向。要全面贯彻落实党的民族政策，坚持和完善民族区域自治制度，不断增强各族人民对伟大祖国的认同、对中华民族的认同、对中华文化的认同、对中国特色社会主义道路的认同，更好维护民族团结、社会稳定、国家统一。”

2014年5月28日，习近平总书记在第二次中央新疆工作座谈会上指出：“做好新疆工作是全党全国的大事，必须从战略全局高度，谋长远之策，行固本之举，建久安之势，成长治之业。党中央历来高度重视新疆工作，作出一系列重大决策部署，推动新疆改革发展、民族团结、社会进步、民生改善、边防巩固取得了历史性成就。实践证明，我们党的治疆方略是正确的，必须长期坚持，保持战略定力。”

习近平总书记强调：“我们要坚定不移坚持党的民族政策、坚持民族区域自治制度。要深入细致开展党的民族政策宣传和思想政治工作，坚决克服和防止简单化、片面化，坚决克服和防止忽左忽右、摇摆不定。随着形势发展，需要完善的可以完善，需要改革的可以改革，但不能在根本立场上动摇。”

2014年9月28日，习近平总书记在中央民族工作会议上指出：“民族工作能不能做好，最根本的一条是党的领导是不是坚强有力。中国共产党的领导是民族工作成功的根本保证，也是各民族大团结的根本保证。没有坚强有力的政治领导，一个多民族国家要实现团结统一是不可想象的。只要我们牢牢坚持中国共产党的领导，就没有任何人任何政治势力可以挑拨我们的民族关系，我们的民族团结统一在政治上就有充分保障。这一点，各民族的同志都要牢记在心。”

习近平总书记强调：“‘麻绳最容易从细处断。’各族群众对党和政府最直观的感受来自身边的党员、干部，来自常打交道的基层组织和基层政权。民族地区要重视基层党组织建设，使之成为富裕一方、团结一方、安定一方的坚强战斗堡垒，使每一名党员都成为维护团结稳定、促进共同富裕的一面旗帜。”

2015年8月24日，习近平总书记在中央第六次西藏工作座谈会上指出：“做好西藏工作，必须坚持党的领导，全面加强党的建设，着力建设好各级领导班子、干部人才队伍、基层组织，不断提高党的创造力、凝聚力、战斗力。”

习近平总书记强调：“在高原上工作，最稀缺的是氧气，最宝贵的是精神。长期以来，一代又一代共产党员舍弃常人所拥有的、放弃常人所享受的，扎根雪域高原，矢志艰苦奋斗。广大党员、干部要发扬优良传统，不断为‘老西藏精神’注入新的时代内涵。”

2017年10月18日，习近平总书记在党的十九大报告中强调：“全面贯彻党的民族政策，深化民族团结进步教育，铸牢中华民族共同体意识，加强各民族交往交流交融，促进各民族像石榴籽一样紧紧抱在一起，共同团结奋斗、共同繁荣发展。”

2019年9月27日，习近平总书记在全国民族团结进步表彰大会上指出：“做好新形势下民族工作，必须加强党对民族工作的领导。各级党委要把民族工作摆上重要议事日程，把懂不懂民族工作、会不会搞民族团结作为考察领导干部的重要内容。要加强民族领域基础理论问题和重大现实问题研究，创新中国特色社会主义民族理论政策的话语体系，提升在国际上的影响力和感召力。要夯实基层基础，推动党政机关、企事业单位、民主党派、人民团体一起做好民族工作。要重视民族工作干部队伍建设，大力培养选拔少数民族干部和各类人才，支持民族工作部门更好履职尽责。”

2019年9月30日，习近平总书记在庆祝中华人民共和国成立70周年招待会上指出：“在新的征程上，我们要高举团结的旗帜，紧密团结在党中央周围，巩固全国各族人民的大团结，加强海内外中华儿女的大团结，增强各党派、各团体、各民族、各阶层以及各方面的大团结，保持党同人民群众的血肉联系，大力弘扬爱国主义精神，凝聚成一往无前的力量，推动中华民族伟大复兴的航船乘风破浪、扬帆远航。”

2020年农历春节前夕，习近平总书记赴云南看望慰问各族干部群众时指出：“要始终坚持党的领导，完善党的领导制度，纵向要到底，横向要到边。要坚持走中国特色解决民族问题的正确道路，全面深入持久开展民族团结进步创建，打牢中华民族共同体思想基础。要深入贯彻党的宗教工作基本方针，坚持我国宗教的中国化方向。要实施好促进民族地区和人口较少民族发展、兴边富民行动等规划，不断提高各族群众生活水平。”

今年3月7日，习近平总书记在参加十三届全国人大四次会议青海代表团审议时指出：“要全面贯彻党的民族政策和宗教政策，加强民族团结进步教育，加快民族地区发展，多为各族群众办好事、办实事、解难题，促进各族群众共同富裕，促进各族人民大团结，携手共建美好家园。”

“嘎拉村的美好生活是西藏和平解放70年来经济社会发展成就的一个缩影，这里是民族团结进步之花盛开的地方。”今年7月，习近平总书记在西藏林芝市巴宜区林芝镇嘎拉村考察时指出，“乡亲们的好日子得益于党和国家的好政策，也是你们自己用勤劳的双手创造的。要落实好党中央支持西藏发展政策，全面推进乡村振兴。”

把各族人民对美好生活的向往作为奋斗目标，确保少数民族和民族地区同全国一道实现全面小康和现代化

中华民族是一个大家庭，一家人都要过上好日子。没有民族地区的全面小康和现代化，就没有全国的全面小康和现代化。

习近平总书记指出：“我们要加快少数民族和民族地区发展，推进基本公共服务均等化，提高把‘绿水青山’转变为‘金山银山’的能力，让改革发展成果更多更公平惠及各族人民，不断增强各族人民的获得感、幸福感、安全感。”

2013年农历春节前夕，习近平总书记赴甘肃看望各族干部群众时指出：“党和政府高度重视扶贫开发工作，特别是高度重视少数民族和民族地区的发展，一定会给乡亲们更多支持和帮助，乡亲们要发扬自强自立精神，找准发展路子、苦干实干，早日改变贫困面貌。”

2013年11月，习近平总书记在湖南考察时强调：“加快民族地区发展，核心是加快民族地区全面建成小康社会步伐。发展是甩掉贫困帽子的总办法，贫困地区要从实际出发，因地制宜，把种什么、养什么、从哪里增收想明白，帮助乡亲们寻找脱贫致富的好路子。”

2014年3月4日，习近平总书记在参加全国政协十二届二次会议少数民族界委员联组会时指出：“小康不小康，关键看老乡。看老乡，千万别忽视了分布在农村牧区、边疆广大地区的少数民族群众。中国共产党一再强调，增强民族团结的核心问题，就是要积极创造条件，千方百计加快少数民族和民族地区经济社会发展，促进各民族共同繁荣发展。”

2014年9月28日，习近平总书记在中央民族工作会议上强调：“发展是解决民族地区各种问题的总钥匙。关键是实现什么样的发展？‘安民可与为义，而危民易与为非。’要多办一些顺民意、惠民生的实事，多解决一些各族群众牵肠挂肚的问题。”

“独龙族和其他一些少数民族的沧桑巨变，证明了中国特色社会主义制度的优越性。前面的任务还很艰巨，我们要继续发挥我国制度的优越性，继续把工作做好、事情办好。全面实现小康，一个民族都不能少。”2015年1月20日，习近平总书记会见云南怒江州贡山独龙族怒族自治县干部群众代表时指出。

2015年3月8日，习近平总书记在参加十二届全国人大三次会议广西代表团审议时强调：“要把扶贫攻坚抓紧抓准抓到位，坚持精准扶贫，倒排工期，算好明细账，决不让一个少数民族、一个地区掉队。”

“党的十八大后，我们明确了当前和今后一个时期民族工作的大政方针和战略任务，制定出台了一系列政策举措。我多次强调：‘全面建成小康社会，一个民族都不能少。’”2015年9月30日，习近平总书记在会见基层民族团结优秀代表时指出，“中央这么重视民族工作，这么重视脱贫工作，就是要更好维护民族地区团结稳定，更好加快民族地区发展，更好凝聚各民族智慧和力量，各民族一起来实现中华民族伟大复兴的中国梦。”

2016年3月10日，习近平总书记参加十二届全国人大四次会议青海代表团审议时强调：“要着力加强民族地区基础设施建设，着力培育民族地区特色优势产业，有序开发民族地区特色优势资源，提高民族地区产业结构层次，增强民族地区自我发展能力和可持续发展能力。社会事业发展和民生建设资金要向民族地区倾斜，让民族地区群众共享改革发展成果。”

2016年7月，习近平总书记在宁夏考察时指出：“到2020年全面建成小康社会，任何一个地区、任何一个民族都不能落下。要认真落实党中央决策部署，贯彻新发展理念，主动融入国家发展战略，进一步解放思想、真抓实干、奋力前进，努力实现经济繁荣、民族团结、环境优美、人民富裕，确保与全国同步建成全面小康社会。”

“广西是革命老区，是贫困地区，也是边境地区、民族地区。脱贫攻坚工作做好了，边疆稳定、民族团结就有了坚实基础；边境建设搞好了，民族事业发展了，对打赢脱贫攻坚战也是极大促进。这几项工作是一个有机整体，要一并研究、同步推进。”2017年4月，习近平总书记在广西考察时强调。

“我们搞社会主义，就是要让各族人民都过上幸福美好的生活。”2018年农历春节前夕，习近平总书记赴四川看望慰问各族干部群众时指出，“全面建成小康社会最艰巨最繁重的任务在贫困地区，特别是在深度贫困地区，无论这块硬骨头有多硬都必须啃下，无论这场攻坚战有多难打都必须打赢，全面小康路上不能忘记每一个民族、每一个家庭。”

2019年7月，习近平总书记在内蒙古考察并指导开展“不忘初心、牢记使命”主题教育时强调：“全面建成小康社会，一个民族不能少；实现中华民族伟大复兴，一个民族也不能少。共产党说到就要做到，也一定能够做到。”

2019年9月27日，习近平总书记在全国民族团结进步表彰大会上指出：“把各族人民对美好生活的向往作为奋斗目标，确保少数民族和民族地区同全国一道实现全面小康和现代化。”“要完善差别化的区域政策，优化转移支付和对口支援机制，实施好促进民族地区和人口较少民族发展、兴边富民行动等规划，谋划好‘十四五’时期少数民族和民族地区发展，让各族人民共创美好未来、共享中华民族新的光荣和梦想。”

“得知毛南族实现整族脱贫、乡亲们生活有了明显改善，我感到很高兴。全面建成小康社会，一个民族都不能少。”2020年，习近平总书记对毛南族实现整族脱贫作出重要指示并指出，“近年来，多个少数民族先后实现整族脱贫，这是脱贫攻坚工作取得的重要成果。希望乡亲们把脱贫作为奔向更加美好新生活的新起点，再接再厉，继续奋斗，让日子越过越红火。”

今年农历春节前夕，习近平总书记赴贵州看望慰问各族干部群众时指出：“今年我们将迎来全面建成小康社会、实现第一个百年奋斗目标的伟大胜利。中华民族是个大家庭，五十六个民族五十六朵花。全面建成小康社会，一个民族不能落下；全面建设社会主义现代化，一个民族也不能落下。脱贫之后，要接续推进乡村振兴，加快推进农业农村现代化。希望乡亲们继续努力奋斗，把乡村产业发展得更好，把乡村建设得更美。”

以社会主义核心价值观为引领，构建各民族共有精神家园

文化是一个民族的魂魄，文化认同是民族团结的根脉。

习近平总书记指出：“加强中华民族大团结，长远和根本的是增强文化认同，建设各民族共有精神家园，积极培养中华民族共同体意识。文化认同是最深层次的认同，是民族团结之根、民族和睦之魂。文化认同问题解决了，对伟大祖国、对中华民族、对中国特色社会主义道路的认同才能巩固。”

2013年10月1日，习近平总书记在给中央民族大学附属中学全校学生的回信中指出：“我国是统一的多民族国家。我国各族人民同呼吸、共命运、心连心的奋斗历程是中华民族强大凝聚力和非凡创造力的重要源泉。我国各民族多姿多彩的文化是中华文明的重要组成部分。希望学校继承光荣传统，传承各民族优秀文化，承担好立德树人、教书育人的神圣职责，着力培养造就中国特色社会主义事业合格建设者和接班人。”

2014年5月28日，习近平总书记在第二次中央新疆工作座谈会上强调：“要在各族群众中牢固树立正确的祖国观、民族观，弘扬社会主义核心价值体系和社会主义核心价值观，增强各族群众对伟大祖国的认同、对中华民族的认同、对中华文化的认同、对中国特色社会主义道路的认同。”

“要向各族人民反复讲，各民族都对中华文化的形成和发展作出了贡献，各民族要相互欣赏、相互学习。把汉文化等同于中华文化、忽略少数民族文化，把本民族文化自外于中华文化、对中华文化缺乏认同，都是不对的，都要坚决克服。”2014年9月28日，习近平总书记在中央民族工作会议上指出。

习近平总书记强调：“小德川流，大德敦化。中华民族为什么几千年能够生生不息、不断发展？很重要的原因是我们有以爱国主义为核心的民族精神，有一脉相承的价值追求。社会主义核心价值观决定着各民族共有精神家园的发展方向，一定要在全社会、在各民族中大力培育和践行。在这个过程中，要注重从少数民族文化中汲取营养。”

青少年时期是价值观、人生观和祖国观、民族观形成的关键期。“教育是渗进血液、透入灵魂的，一定要从小就抓，从幼儿园就抓。”

习近平总书记指出：“要抓好爱国主义教育这一课，把爱我中华的种子埋入每个孩子的心灵深处，让社会主义核心价值观在祖国下一代的心田中生根发芽。各民族都要培养孩子们树立中华民族一员的意识，不要让孩子们只知道自己是哪个民族的人，首先要知道自己是中华民族，这是月亮和星星的关系。这件事一定要大张旗鼓做起来，持之以恒做下去。”

2015年8月24日，习近平总书记在中央第六次西藏工作座谈会上强调：“要把社会主义核心价值观教育融入各级各类学校课程，推广国家通用语言文字，努力培养爱党爱国的社会主义事业建设者和接班人。”

“在新的时代条件下，弘扬爱国主义精神，必须把维护祖国统一和民族团结作为重要着力点和落脚点。”2015年12月30日，习近平总书记主持十八届中共中央政治局第二十九次集体学习时指出，“要教育引导全国各族人民像爱护自己的眼睛一样珍惜民族团结，维护全国各族人民大团结的政治局面，不断增强对伟大祖国、中华民族、中华文化、中国共产党、中国特色社会主义的认同，坚决维护国家主权、安全、发展利益，旗帜鲜明反对分裂国家图谋、破坏民族团结的言行，筑牢国家统一、民族团结、社会稳定的铜墙铁壁。”

2018年3月5日，习近平总书记在参加十三届全国人大一次会议内蒙古代表团审议时强调：“社会主义核心价值观决定着各民族共有精神家园的发展方向，必须在各民族中大力培育和践行，坚持从小就抓、从幼儿园就抓，注重从少数民族文化中汲取营养，创新载体和方式，搞好网上和网下结合，增进各族群众对伟大祖国、中华民族、中华文化、中国共产党、中国特色社会主义的认同，形成各民族同呼吸、共命运、心连心的牢固精神纽带，妥善处理少数民族和民族地区发展中的各种利益矛盾，把祖国北疆安全稳定屏障建设得更加牢固。”

中华文明植根于和而不同的多民族文化沃土，历史悠久，是世界上唯一没有中断、发展至今的文明。

习近平总书记指出：“中华文化之所以如此精彩纷呈、博大精深，就在于它兼收并蓄的包容特性。”“各族文化交相辉映，中华文化历久弥新，这是今天我们强大文化自信的根源。”

2019年7月，习近平总书记在内蒙古考察并指导开展“不忘初心、牢记使命”主题教育时强调：“要重视少数民族文化保护和传承，支持和扶持《格萨（斯）尔》等非物质文化遗产，培养好传承人，一代一代接下来、传下去。要引导人们树立正确的历史观、国家观、民族观、文化观，不断巩固各族人民对伟大祖国的认同、对中华民族的认同、对中国特色社会主义道路的认同。”

2019年8月，习近平总书记在甘肃考察时指出：“要加强对国粹传承和非物质文化遗产保护的支持和扶持，加强对少数民族历史文化的研究，筑牢中华民族共同体意识。”

“以社会主义核心价值观为引领，构建各民族共有精神家园。”2019年9月27日，习近平总书记在全国民族团结进步表彰大会上强调，“各民族在文化上要相互尊重、相互欣赏，相互学习、相互借鉴。在各族群众中加强社会主义核心价值观教育，牢固树立正确的祖国观、民族观、文化观、历史观，对构筑各民族共有精神家园、铸牢中华民族共同体意识至关重要。”

习近平总书记指出：“要以此为引领，推动各民族文化的传承保护和创新交融，树立和突出各民族共享的中华文化符号和中华民族形象，增强各族群众对中华文化的认同。要搞好民族地区各级各类教育，全面加强国家通用语言文字教育，不断提高各族群众科学文化素质。”

2020年9月，习近平总书记在第三次中央新疆工作座谈会上指出：“要加强中华民族共同体历史、中华民族多元一体格局的研究，将中华民族共同体意识教育纳入新疆干部教育、青少年教育、社会教育，教育引导各族干部群众树立正确的国家观、历史观、民族观、文化观、宗教观，让中华民族共同体意识根植心灵深处。”

今年3月5日，习近平总书记在参加十三届全国人大四次会议内蒙古代表团审议时强调：“要认真做好推广普及国家通用语言文字工作，全面推行使用国家统编教材。要在各族干部群众中深入开展中华民族共同体意识教育，特别是要从青少年教育抓起，引导广大干部群众全面理解党的民族政策，树立正确的国家观、历史观、民族观、文化观、宗教观，旗帜鲜明反对各种错误思想观点，凝聚‘建设亮丽内蒙古，共圆伟大中国梦’的合力。”

高举中华民族大团结的旗帜，促进各民族交往交流交融

一部中国史，就是一部各民族交融汇聚成多元一体中华民族的历史，就是各民族共同缔造、发展、巩固统一的伟大祖国的历史。

习近平总书记指出：“各民族之所以团结融合，多元之所以聚为一体，源自各民族文化上的兼收并蓄、经济上的相互依存、情感上的相互亲近，源自中华民族追求团结统一的内生动力。正因为如此，中华文明才具有无与伦比的包容性和吸纳力，才可久可大、根深叶茂。”

2014年农历春节前夕，习近平总书记赴内蒙古调研看望慰问各族干部群众时指出：“希望内蒙古各族干部群众守望相助。守，就是守好家门，守好祖国边疆，守好内蒙古少数民族美好的精神家园；望，就是登高望远，规划事业、谋求发展要跳出当地、跳出自然条件限制、跳出内蒙古，有宽广的世界眼光，有大局意识；相助，就是各族干部群众要牢固树立平等团结互助和谐的思想，各族人民拧成一股绳，共同守卫祖国边疆，共同创造美好生活。”

2014年5月28日，习近平总书记在第二次中央新疆工作座谈会上强调：“要加强民族交往交流交融，部署和开展多种形式的共建工作，推进‘双语’教育，推动建立各民族相互嵌入式的社会结构和社区环境，有序扩大新疆少数民族群众到内地接受教育、就业、居住的规模，促进各族群众在共同生产生活和工作学习中加深了解、增进感情。”

2014年9月28日，习近平总书记在中央民族工作会议上指出：“正确认识我国民族关系的主流。汉族离不开少数民族、少数民族离不开汉族、各少数民族之间也相互离不开，这是我国民族关系的真实写照。”“要摆事实、讲道理，引导广大干部群众多看主流，多看民族团结的光明面。同时，要正视新情况新挑战，不断维护和发展平等团结互助和谐的社会主义民族关系。”

习近平总书记强调：“加强民族团结，要坚决反对大汉族主义和狭隘民族主义。反对‘两种主义’的问题，从共同纲领到现行宪法都作了规定。大汉族主义要不得，狭隘民族主义也要不得，它们都是民族团结的大敌。”“要各去所偏、归于一是，引导各族干部群众自觉维护国家最高利益和民族团结大局。”

习近平总书记指出：“改革开放以来，孔雀东南飞，我国进入了各民族跨区域大流动的活跃期，少数民族人口大规模向东部和内地城市流动。内地人口向民族地区及不同民族之间也在进行着大规模流动。全国两亿多流动人口中少数民族占十分之一。东部城市这种现象尤为突出。老百姓形象地说，四川麻辣烫‘烫’到了边疆，新疆羊肉串‘串’遍了全国。因此，做好城市民族工作越来越重要。”

船的力量在帆上，人的力量在心上。做民族团结重在交心，要将心比心、以心换心。

2015年9月30日，习近平总书记在会见基层民族团结优秀代表时指出：“各民族同胞要手足相亲、守望相助，共同维护民族团结、国家统一。大家要行动起来，一起做交流、培养、融洽感情的工作，努力创造各族群众共居、共学、共事、共乐的社会条件，增强各族群众对伟大祖国、中华民族、中华文化、中国共产党、中国特色社会主义的认同，向着伟大理想去奋斗。”

2016年8月，习近平总书记在青海考察时强调：“我们国家是多民族国家，各民族是一家人，大家要相亲相爱、共同团结进步。”

“咱们新疆好地方，民族团结一家亲。库尔班·吐鲁木是新疆各族人民的优秀代表，我小时候就听说过他爱党爱国的故事，让人十分感动。”2017年1月11日，习近平总书记在给库尔班·吐鲁木的长女托乎提汗·库尔班的回信中指出，“多年来，你一直坚持你父亲爱党爱国的情怀，给后辈和乡亲们树立了榜样。希望你们全家继续像库尔班大叔那样，同乡亲们一道，做热爱党、热爱祖国、热爱中华民族大家庭的模范，促进各族群众像石榴籽一样紧紧抱在一起，在党的领导下共同创造新疆更加美好的明天。”

2019年7月，习近平总书记在内蒙古考察并指导开展“不忘初心、牢记使命”主题教育时强调：“社区是各族群众共同的家，民族团结一家亲。要深入推进民族团结进步创建进社区，把社区打造成为各族群众守望相助的大家庭，积极创造各族群众安居乐业的良好社区环境。”

2019年9月20日，习近平总书记在中央政协工作会议暨庆祝中国人民政治协商会议成立70周年大会上指出：“要全面贯彻党的民族政策和宗教政策，推动各民族交往交流交融，引导宗教与社会主义社会相适应。”

2019年9月27日，习近平总书记在全国民族团结进步表彰大会上指出：“高举中华民族大团结的旗帜，促进各民族交往交流交融。70年来特别是改革开放以来，各民族在社会生活中紧密联系的广度和深度前所未有，我国大散居、小聚居、交错杂居的民族人口分布格局不断深化，呈现出大流动、大融居的新特点。我们要顺应这种形势，出台有利于构建互嵌式社会结构的政策举措和体制机制，完善少数民族流动人口服务管理体系，促进各民族共建美好家园、共创美好未来。”

习近平总书记强调：“要把民族团结进步创建全面深入持久开展起来，创新方式载体，推动进机关、进企业、进社区、进乡镇、进学校、进连队、进宗教活动场所等。大汉族主义和地方民族主义都是民族团结的大敌，要坚决反对。”

2020年8月，习近平总书记在中央第七次西藏工作座谈会上指出：“要挖掘、整理、宣传西藏自古以来各民族交往交流交融的历史事实，引导各族群众看到民族的走向和未来，深刻认识到中华民族是命运共同体，促进各民族交往交流交融。”

今年6月，习近平总书记在青海考察时强调：“要把社区作为民族团结进步创建的重要阵地，发扬各族人民手拉手、心连心的好传统，共同建设民族团结一家亲的和谐家园。”

今年7月，习近平总书记在西藏考察时指出：“要加强民族交往交流交融，不断增强各族群众对伟大祖国、中华民族、中华文化、中国共产党、中国特色社会主义的认同，打牢民族团结的思想基础。”

依法治理民族事务，确保各族公民在法律面前人人平等

法令行则国治，法令弛则国乱。只有树立对法律的信仰，各族群众自觉按法律办事，民族团结才有保障，民族关系才会牢固。

习近平总书记指出：“涉及民族因素的矛盾和问题，有不少是由于群众不懂法或者不守法酿成的。这些矛盾和问题，虽然带着‘民族’字样，但不都是民族问题。要增强各族群众法律意识，懂得法律面前人人平等，谁都没有超越法律的特权。”

2014年3月4日，习近平总书记在参加全国政协十二届二次会议少数民族界委员联组会时强调：“全国各族人民都要珍惜民族大团结的政治局面，都要坚决反对一切危害各民族大团结的言行。要坚决依法惩处和打击暴力恐怖活动，筑牢民族团结、社会稳定、国家统一的铜墙铁壁。”

2014年4月，习近平总书记在新疆考察时指出：“新疆各族群众是我们的兄弟姐妹，宗教极端思想和恐怖主义是我们共同的敌人。团结兄弟姐妹，我们要付出真情、献上真心；打击共同敌人，我们要针锋相对、毫不留情。”

“处理宗教问题的基本原则，就是保护合法、制止非法、遏制极端、抵御渗透、打击犯罪。”2014年5月28日，习近平总书记在第二次中央新疆工作座谈会上强调，“要依法保障信教群众正常宗教需求，尊重信教群众的习俗，稳步拓宽信教群众正确掌握宗教常识的合法渠道。要重视培养爱国宗教教职人员队伍，采取有力措施提高宗教界人士素质，确保宗教组织领导权牢牢掌握在爱国爱教人士手中。”

2014年9月28日，习近平总书记在中央民族工作会议上指出：“要严格区分两类不同性质的矛盾，是什么问题就按什么问题处置。不能因为当事人身份证上写着‘某某民族’就犯嘀咕、绕着走，处理起来进退失据。对极少数蓄意挑拨民族关系、破坏民族团结的犯罪分子，对搞民族分裂和暴恐活动的犯罪分子，不论什么民族出身、信仰哪种宗教，都要坚决依法打击。”

习近平总书记强调：“民族工作是政治性、政策性都很强的工作。要坚持从政治上把握民族关系、看待民族问题。要分清什么是民族问题、什么不是民族问题，既不能把不是民族问题的问题当作民族问题来处理，也不能把民族问题不当作民族问题来处理，而是什么问题就按什么问题处理，讲政治原则、讲政策策略、讲法治规范。”

2015年3月8日，习近平总书记在参加十二届全国人大三次会议广西代表团审议时指出：“要积极推进全面依法治国，营造公平有序的经济发展法治环境，把加快民族地区发展、维护少数民族群众合法权益纳入法治化轨道，依法管控边境秩序、维护边境地区安全稳定。各级党政机关和每一位领导干部、每一位工作人员都要增强法治观念、法律意识，坚持有法必依，善于运用法治方式开展工作，让人民群众在日常生产生活中都能感受到公平正义。”

“依法治藏、富民兴藏、长期建藏、凝聚人心、夯实基础，是党的十八大以后党中央提出的西藏工作重要原则。”2015年8月24日，习近平总书记在中央第六次西藏工作座谈会上强调，“依法治藏，就是要维护宪法法律权威，坚持法律面前人人平等。”

2016年4月22日，习近平总书记在全国宗教工作会议上指出：“要提高宗教工作法治化水平，用法律规范政府管理宗教事务的行为，用法律调节涉及宗教的各种社会关系。要保护广大信教群众合法权益，深入开展法治宣传教育，教育引导广大信教群众正确认识和处理国法和教规的关系，提高法治观念。”

2016年7月，习近平总书记在宁夏考察时强调：“要坚决贯彻党的宗教工作基本方针，依法管理宗教事务，积极引导宗教与社会主义社会相适应，引导宗教界人士和信教群众尊法守法，坚决抵御非法宗教渗透活动，促进宗教和顺、社会和谐。”

2017年10月18日，习近平总书记在党的十九大报告中指出：“严密防范和坚决打击各种渗透颠覆破坏活动、暴力恐怖活动、民族分裂活动、宗教极端活动。加强国家安全教育，增强全党全国人民国家安全意识，推动全社会形成维护国家安全的强大合力。”

2019年9月27日，习近平总书记在全国民族团结进步表彰大会上指出：“依法治理民族事务，确保各族公民在法律面前人人平等。要全面贯彻落实民族区域自治法，健全民族工作法律法规体系，依法保障各民族合法权益。要坚持一视同仁、一断于法，依法妥善处理涉民族因素的案事件，保证各族公民平等享有权利、平等履行义务，确保民族事务治理在法治轨道上运行。对各种渗透颠覆破坏活动、暴力恐怖活动、民族分裂活动、宗教极端活动，要严密防范、坚决打击。”

2020年9月，习近平总书记在第三次中央新疆工作座谈会上强调：“当前和今后一个时期，做好新疆工作，要完整准确贯彻新时代党的治疆方略，牢牢扭住新疆工作总目标，依法治疆、团结稳疆、文化润疆、富民兴疆、长期建疆，以推进治理体系和治理能力现代化为保障，多谋长远之策，多行固本之举，努力建设团结和谐、繁荣富裕、文明进步、安居乐业、生态良好的新时代中国特色社会主义新疆。”

今年7月，习近平总书记在西藏考察时指出：“要全面贯彻党的宗教工作基本方针，尊重群众的宗教信仰，坚持独立自主自办原则，依法管理宗教事务，积极引导藏传佛教与社会主义社会相适应，促进宗教和顺、社会和谐、民族和睦，在推动社会发展进步中发挥积极作用。”

中华民族一家亲，同心共筑中国梦，这是全体中华儿女的共同心愿，也是全国各族人民的共同目标。实现这个心愿和目标，离不开全国各族人民大团结的力量。

全党全国各族人民更加紧密地团结在以习近平同志为核心的党中央周围，全面贯彻党的民族政策，不断铸牢中华民族共同体意识，像爱护自己的眼睛一样爱护民族团结，像珍视自己的生命一样珍视民族团结，像石榴籽一样紧紧抱在一起，手足相亲、守望相助，团结一心、共同奋斗，就一定能凝聚起一往无前的磅礴力量，就一定能战胜前进道路上的一切风险挑战，就一定能实现第二个百年奋斗目标、实现中华民族伟大复兴的中国梦！

第二节

习近平2021年7月21日至23日在西藏考察时强调 全面贯彻新时代党的治藏方略 谱写雪域高原长治久安和高质量发展新篇章

习近平指出，西藏和平解放70年来，在党中央坚强领导下，在全国人民大力支持下，西藏各族干部群众艰苦奋斗、顽强拼搏，社会制度实现历史性跨越，经济社会实现全面发展，人民生活极大改善，城乡面貌今非昔比。实践证明，没有中国共产党就没有新中国，也就没有新西藏，党中央关于西藏工作的方针政策是完全正确的。

习近平强调，要全面贯彻新时代党的治藏方略，坚持稳中求进工作总基调，立足新发展阶段，完整、准确、全面贯彻新发展理念，服务和融入新发展格局，推动高质量发展，加强边境地区建设，抓好稳定、发展、生态、强边四件大事，在推动青藏高原生态保护和可持续发展上不断取得新成就，奋力谱写雪域高原长治久安和高质量发展新篇章。

7月23日上午，习近平听取了西藏自治区党委和政府工作汇报，对西藏各项工作取得的成绩给予肯定，希望自治区党委和政府团结带领广大干部群众，同心协力，砥砺前进，努力建设好团结富裕文明和谐美丽的社会主义现代化新西藏。

习近平强调，要准确把握西藏工作的阶段性特征，扎实做好群众工作，提高社会治理水平，确保国家安全、社会稳定、人民幸福。要坚持把民族团结进步宣传教育与社会主义核心价值观教育、爱国主义教育、反分裂斗争教育、新旧西藏对比教育和马克思主义国家观、历史观、民族观、文化观、宗教观教育结合起来，多谋长久之策，多行固本之举。要加强民族交往交流交融，不断增强各族群众对伟大祖国、中华民族、中华文化、中国共产党、中国特色社会主义的认同，打牢民族团结的思想基础。

习近平指出，推动西藏高质量发展，要坚持所有发展都要赋予民族团结进步的意义，都要赋予改善民生、凝聚人心的意义，都要有利于提升各族群众获得感、幸福感、安全感。要扬长避短，因地制宜，深化改革开放，加快铁路、公路及其他重大基础设施建设，发展特色产业，加快建设国家清洁能源基地，统筹发展和安全，走出一条符合西藏实际的高质量发展之路。

习近平强调，这些年来，西藏各族群众生活和精神面貌都发生了很大变化，我所到之处感受到了大家对过上好日子的幸福之情、对党和国家的感恩之情。要坚持以人民为中心的发展思想，推动巩固拓展脱贫攻坚成果同全面推进乡村振兴有效衔接，更加聚焦群众普遍关注的民生问题，办好就业、教育、社保、医疗、养老、托幼、住房等民生实事，一件一件抓落实，让各族群众的获得感成色更足、幸福感更可持续、安全感更有保障。要加强边境基础设施建设，鼓励各族群众扎根边陲、守护国土、建设家乡。

习近平指出，保护好西藏生态环境，利在千秋、泽被天下。要牢固树立绿水青山就是金山银山、冰天雪地也是金山银山的理念，保持战略定力，提高生态环境治理水平，推动青藏高原生物多样性保护，坚定不移走生态优先、绿色发展之路，努力建设人与自然和谐共生的现代化，切实保护好地球第三极生态。

习近平强调，学史力行是党史学习教育的落脚点，要把学史明理、学史增信、学史崇德的成果转化为改造主观世界和客观世界的实际行动。要在锤炼党性上力行，教育引导广大党员、干部发扬党的光荣传统、赓续红色血脉，用伟大建党精神滋养党性修养，坚定理想信念，不断提高政治判断力、政治领悟力、政治执行力，胸怀“国之大者”，始终用党性原则修身律己，切实以坚强党性取信于民、引领群众。要在为民服务上力行，教育引导广大党员、干部始终把人民放在心中最高位置，当好人民群众的知心人、贴心人、领路人，用心用情用力解决好群众急难愁盼问题，努力推动全体人民共同富裕取得更加明显的实质性进展。要在推动发展上力行，教育引导党员、干部把学习党史同推动工作结合起来，坚持求真务实、担当作为，创造性落实党中央决策部署，着力破解发展难题、厚植发展优势，努力做出无愧于党和人民、无愧于历史和时代的新业绩。

习近平指出，党中央对西藏干部职工十分关心，从西藏异常艰苦的工作、生活出发，制定了特殊的工资和有关福利政策，要切实抓好落实，重视干部职工健康保障工作，解决好干部职工的后顾之忧。

我国是统一的多民族国家。各民族多元一体，是老祖宗留给我们的一笔重要财富，也是我们国家的重要优势。我国各族人民共同缔造了中华人民共和国，都为中华民族形成和发展作出了卓越贡献。党中央历来高度重视民族工作和民族地区发展。党的十八大后，我们明确了当前和今后一个时期民族工作的大政方针和战略任务，制定出台了一系列政策举措。我多次强调：“全面建成小康社会，一个民族都不能少。”中央这么重视民族工作，这么重视脱贫工作，就是要更好维护民族地区团结稳定，更好加快民族地区发展，更好凝聚各民族智慧和力量，各民族一起来实现中华民族伟大复兴的中国梦。

——在会见基层民族团结优秀代表时的讲话（2015年9月30日），《人民日报》2015年10月1

第二章    民族理论知识

1 、什么是民族？

指人们在一定的历史发展阶段形成的有共同语言、共同地域、共同经济生活以及表现于共同的民族文化特点上的共同心理素质的稳定的共同体。

民族有广、狭两义。广义的民族概念是指人们在历史上形成的、处于不同社会发展阶段的各种人们共同体，如原始民族、古代民族、近代民族、现代民族，甚至氏族、部落也可以包括在内；或作为多民族国家内所有民族的总称（如中华民族）；或作为一个地域内所有民族的统称（如美州民族、非洲民族，阿拉伯民族等）。狭义的民族概念专指资产阶级民族和社会主义民族。

在中国，周代文献中就已出现“民”、“族”两字，并各具宗族范围内人们共同体的含义，但合成“民族”一词，并具有目前的含义，则始自1989年梁启超的《东籍月旦》一文，在西方，印欧语系各种文字的“民族”一词，一般导演于希腊文，ethnos，意即依靠历史、语言或种族的联系而被视作整体的人群；日本的明治维新后，借用汉语文的“民”、“族”两字翻译西方语言的Nation一词。“民族”一词于十九世纪末二十世纪初转入中国，以后随着中国民族民主革命运动的兴起而普遍使用。

民族不同于种族。种族也称人种，是在人类历史的早期形成的。种族属于生物学范畴，而民族则属于历史范畴。划分种族的标志是体质形态上的某些共同的遗传特征，一般是以肤色、头发的形状和颜色、眼色、面容等生理特征为主要标志。而民族则是以语言、地域、经济生活和心理素质为特征的，因此，生理特征不能作为识别民族的科学依据。  

民族也不同于国家。国家是阶级矛盾不可调和的产物，是阶级统治的工具。国家不一定要有共同语言，如多民族国家，而民族则必须有共同语言、除了阶级的共同因素之外，单一民族国家，在语言、地域、经济生活和心理素质方面，民族与国家基本上是一致的。  

2 、什么是民族问题？现阶段民族问题的主要表现是什么？  

指民族从形成、发展直到消亡之前的各个历史阶段，不同民族和不同民族集团间在社会生活的各个领域发生的各种矛盾。民族问题是一个社会政治问题，属于一定的历史范畴。它随着人们形成为不同的民族而发生，也将随着民族差别的消失而消失。  

在我国各民族都已实行了社会主义改造的今天，各民族间的关系都是劳动人民之间的关系。六十年代，有人曾经提出“民族问题的实质是阶级问题”的观点。它在实际上是错误的（马恩列斯和毛泽东都没有说过这样的话）。随着改革开放的逐步深化和全党工作中心的转移，经济建设成为我国时代的主题，民族问题的主要内容相应地发生了变化。从现阶段来看，我国民族问题的主要表现在少数民族和民族地区要求更快地发展经济文化的问题上。这是社会主义初级阶段我国社会的主要矛盾在民族问题上的反映。新中国成立以来，党和政府，积极地帮助少数民族和少数民族地区发展经济文化建设；取得了巨大的成就，人们的生活水平明显改善。但由于我国幅员辽阔，民族众多，生产力发展程度不平衡，尤其是民族地区与内地和沿海等汉族地区在经济和文化等方面存在着一定的差距，并且由于种种原因，彼此间的差距还呈拉大的趋势。这种状况的存在，尽管主要是由于历史等多方面原因造成的，但如果听任差距长期存在下去，势必会影响社会安定和民族团结。因此，千方百计地增加对少数民族的扶持和帮助，不断提高少数民族的自强自立观念和能力，加速发展少数民族地区经济文化事业，逐步缩小发展差距，已经成为我国现代化建设必须解决的一个战略问题，也是解决我国民族问题的重要途径。 

3 、什么是民族特点？  

各民族在政治、经济、文化艺术、语言文字、风俗习惯、心理素质等方面的特点。在长期的历史发展中形成，并随着社会的发展，自然环境和生活条件的改变而不断变化，尤其在社会形态更替时期，这种变化更为明显。形成民族特点的原因很多，主要是民族地区的自然生态环境、民族经济的发展水平和内容，民族发展的历史等。马克思主义历来重视民族的特点，在实际工作中充分照顾民族特点，坚持把马克思主义的基本原理和民族特点相结合。无产阶级及其政党的民族纲领及其政策，必须根据民族特点，根据民族的政治、经济、文化的实际情况制定。忽视或夸大民族特点，都不符合马克思主义，都会在实际工作中犯下错误。只有正确认识民族特点，从民族的实际出发，实事求是，才能把马克思主义的普遍真理和各民族的特点完全地恰当地统一起来。 

4 、什么是民族歧视？  

按照民族的成分划分人们的社会地位和法律地位，限制和侵犯民族的基本权利的现象。它是一个民族对另一个民族的不平等看待，是民族压迫制度的产物，是由地主、资产阶级实行的民族压迫政策，特别是帝国主义压迫民族征服、掠夺、统治其他民族的行动引起的，而由压迫民族的统治阶级挑拨民族关系、制造民族纠纷、煸动民族仇恨、进行民族主义的欺骗宣传加以推动。它主要表现在，压迫民族认为，本民族“文明”、“先进”，被压迫民族“野蛮”、“落后”，并对被压迫民族的语言文字、文化艺术、风俗习惯、宗教信仰等持歧视态度，成为危害民族关系，影响民族团结的因素。  

新中国成立后，废除了民族压迫制度，民族歧视成为非法。《中华人民共和国宪法》第四条明确规定：“中华人民共和国各民族一律平等。国家保障各少数民族的合法的权利和利益，维护和发展民族的平等、团结、互助关系。禁止对任何民族的歧视和压迫，禁止破坏民族团结和制造民族分裂的行为。”  目前，世界上一些地区仍然存在着民族歧视，有的是公开的，法律规定的，有的是隐蔽的，实际上存在的。民族歧视对各民族劳动人民携起手来，争取民族解放事业是十分有害的。只有消灭剥削制度和民族压迫制度，才能逐步废除民族歧视，实现各民族之间的真正平等。  

5 、什么是民族政策？  

民族政策是指国家和政党为调控民族关系、处理民族问题而采取的相关措施、规定等的总和。从世界范围来看，民族政策的实质和作用有积极和消极之分，前者如民族平等、民族团结和民族发展政策；后者如种族隔离，种族歧视政策等。从内容来看，有政策原则和政策措施之分，民族政策原则一般是指在民族工作的全局中必须遵循的大政方针，如我国实行的民族平等团结和民族区域自治政策等；具体的民族政策措施，通常是对涉及民族问题的某一方面而做出的具体的规定，如我国对民族省区实行一些有别于一般省市的财经政策，对少数民族公民在生育、升学、就业和干部选用等方面的具体规定等等。  

我们党和国家的民族政策，实际上是有关少数民族的政策。它是党和政府依据马克思主义民族理论，结合我国多民族的基本国情和民族问题长期存在的客观实际制定的，其本质是促进各民族平等团结、发展进步和共同繁荣，是我们正确认识和处理民族问题的重要行为准则，是我国政策体系的重要组成部分。 

6 、我国民族政策的主要原则是什么？  

我国的民族政策是我们党依据马克思主义民族理论，结合具体的国情制定的解决中国民族问题的行动准则。它的主要原则归纳起来有以下几方面：  

（1）坚持民族平等和民族团结。坚持民族平等和民族团结，是马克思主义民族理论实质的根本体现，是党和国家解决民族问题的总原则和总政策。我国宪法明确规定：“中华人民共和国境内各民族一律平等。国家保障各少数民族的合法权利和利益，维护和发展各民族的平等、团结、互助的关系。”在我国，民族不论大小，不论社会发展程度如何，在一切权利上都是完全平等的，在承担义务上也是平等的。不允许任何民族有任何特权，禁止民族歧视和民族压迫，禁止一切破坏民族团结和制造民族分裂的行为。  

（2）实施民族区域自治。民族区域自治是党和国家用来解决我国民族问题的一项基本政策，也是国家基本的政治制度之一。江泽民总书记在党的十五大报告中，曾把它同人民代表大会制度、中国共产党领导的多党合作和政治协商制度一词表述为我国社会主义民主制度的三大形式。实践证明，在少数民族聚居地方实行民族区域自治，符合我国的具体实际；有利于维护国家统一和充分尊重、保障各民族管理自己内部事务的权利，有利于最大限度地发挥各族人民当家作主的积极性，是对马克思主义民族问题理论的丰富和发展。  

（3）发展少数民族地区经济文化事业。根据少数民族的特点和需要，帮助少数民族地区加速经济和文体的发展，实现各民族共同进步与繁荣，是促进我国社会主义现代化事业全面发展的必然要求。经济发展是各民族自身发展的基础，也是民族关系良性发展的基础。因此，国家采取了多方面的措施，如给予优惠政策、加大投资力度、实施对口支援与合作等等，扶持民族地区发展经济和社会事业。  

（4）培养少数民族干部。大力培养少数民族干部，是解决民族问题的关键之一。党和国家坚持从战略高度来看待这一问题。新中国成立以后，党和政府根据民族工作和社会发展的需要，通过专业院校以及社会实践等多种渠道，培养了大批少数民族干部，促进了民族地区社会主义事业的快速发展。实践证明，培养和使用少数民族干部是加强党的领导，做好民族工作，强化民族团结进步和国家统一的有效途径，是使社会主义事业在各民族中扎根和取得胜利的可靠保障。  

（5）尊重和发展少数民族语言文字。宪法和民族区域自治法都明确规定：“各民族都有使用和发展自己的语言文字的自由。”使用本民族的语言文字是民族平等权利的重要内容。在我国，每个民族的语言文字都可以得到使用与发展。国家提倡和鼓励在同一地方工作、生活的各族干部群众互相学习彼此的语言文字。  

（6）尊重少数民族风俗习惯和宗教信仰自由。中华各民族都有保持或改革自己的风俗习惯的自由。任何人、任何组织都不得干涉这种自由。对于忽视民族特点，侵犯少数民族风俗习惯的行为，有关部门都制定了相应的措施予以约制。各民族公民有宗教信仰的自由。任何国家机关、社会团体和个人都不得以各种方式和手段强制任何人信仰宗教或不信仰宗教；每个信教或者不信教的公民在政治上的地位都是平等的。  

7 、我国的民族团结政策包含哪些内容  

民族团结是指不同民族在社会生活和交往联系中的和睦、友好和互助、联合的关系。它是社会主义民族关系的基本特征和核心内容之一，也是我们党和国家所追求的目标。它包括以下几方面的含义：  

第一，反对民族压迫和民族歧视。党和政府运用行政和法律手段禁止一切形式的民族压迫和歧视行为。  

第二，维护、促进各民族之间和民族内部的团结。从内容来看，民族团结包括不同民族之间的团结，也包含着民族内部的团结。就实质而言，民族团结是有特定内容的团结，主要是各民族中的无产阶级和劳动人民的团结。  

第三，各族人民齐心协力，共同促进祖国的发展繁荣。民族团结是社会主义发展进步的必要前提。在社会主义现代化的今天， 56个民族要进一步巩固和发展这一关系，团结一致，形成强大的合力，共同推进祖国的现代化进程。  

第四，反对民族分裂，维护祖国统一。我国的民族团结与国家统一有着内在的联系，民族团结的原则要求各族人民热爱祖国、维护统一，反对一切破坏团结、分裂祖国的活动。  

8 、民族平等政策包括哪些内容？  

第一，民族不分大小，一律平等。从一国范围来讲，要求国内民族一律平等；从世界范围来讲，全世界所有的民族完全平等。民族虽然有大有小，有的先进，有的落后，但决不能以此来划分优劣、贵贱。大民族与小民族、先进民族与落后民族，在权利和地位上都应该是平等的。  

第二，各民族在一切权利上的完全平等。就是说，各民族不仅在法律上、在国家政治生活领域实行平等，而且在经济、文化、教育、该言文字、风俗习惯、宗教信仰等一切社会生活领域也要完全平等。实现各民族权利的平等，一方面要禁止任何民族享有任何特权，另一方面要保护少数民族的平等权益，禁止对少数民族的任何压迫和歧视行为。正如列宁所说：“我们要求国内各民族绝对平等，并无条件地保护一切少数民族的权利”，“绝对不容许一个民族享有任何特权”。  

第三，帮助一切民族实现民族平等权利，对弱小民族的利益和平等权利给予特殊照顾。不仅要遵守宪法和法律上的民族平等，而且要采取措施，尽最大的努力，来帮助相对后进的民族实现平等权利。真诚地、无私地和长期地帮助原来受压迫的民族发展经济文化，帮助他们赶上先进民族的发展水平，消灭因历史等原因造成的民族之间发展差距，实现各民族的共同进步繁荣。  

第四：各民族都必须履行相应的义务。无权利的义务和无义务的权利都是不存在的，二者是统一的。各民族在充分行使平等权利的同时，也要承担维护民族平等、民族团结和国家统一的义务。 

9、国家关于少数民族风俗习惯的基本政策是什么？  

国家关于少数民族风俗习惯的基本政策是：尊重少数民族的风俗习惯，各民族都有保持或改革自己风俗习惯的自由。  

尊重少数民族风俗习惯，就是要从民族平等、民族团结的原则出发，尊重各民族的生活方式，不能因某个民族的风俗习惯不同就歧视或侮辱他们；一个民族某种风俗习惯的保持或改革，应由该民族的干部群众去决定，别的民族或个人不能强制或干涉；任何民族不能以本民族风俗习惯为标准，去衡量或要求别的民族，也不能以个人的好恶去对待民族风俗习惯，去处理与风俗习惯有关的事情。 

10 、什么叫杂散居少数民族？如何保障杂散居少数民族的平等权利？  

杂散居少数民族一般是指居住在民族区域自治地方以外的少数民族和居住在民族自治地方内但并没有实行民族区域自治的少数民族。目前，中国杂散居少数民族人口约 2800万，占全国少数民族总人数的四分之一。他们分布于全国 31个省、自治区、直辖市的 98%以上的县市（港澳台未在统计之列）。  

杂散居民族工作是我国整个民族工作的重要组成部分，为了做好这方面工作，切实有效地保障他们的平等权利，政务院于 1952年 2月作出了《关于保障一切散居的少数民族成份享有民族平等权利的决定》。 1979年 10月中共中央、国务院批转了《国家民委党组关于做好杂居、散居少数民族工作的报告》，《报告》对做好新时期杂散居民族工作提出了全面的要求。总括来说，做好杂散居民族工作，要重视以下几个方面：  

（1）在政治权利方面，要充分体现各民族一律平等的原则。在地方各级人民代表大会中，各有关少数民族都应当有适当名额的代表。对人口较少的民族，应给予适当照顾。少数民族人口较多或民族关系显著的地方各级人民代表大会常务委员会中，有关少数民族应当有适当名额的委员。在少数民族人口较多的县、市、市辖区、乡、镇人民政府，以及同少数民族生产、生活关系密切的部门和单位，必须配备适当数量的少数民族干部，特别要注意选配少数民族干部参加领导班子。少数民族聚居的乡镇人民政府应以少数民族人员为主要成分组成，镇长、乡长应由少数民族干部担任。  

（2）在实际工作中，要高度重视和加强杂散居民族工作。杂散居民族工作具有复杂性和敏感性特点，并且涉及面非常广泛，要搞好这项工作，必须采取适合当地民族特点的具体措施。有关地区的领导部门要把抓好杂散居民族工作列入议事日程，指定专人分管，定期研究检查，及时解决问题。  

11 、如何惩处侵犯少数民旅风俗习惯的行为？  

我国宪法第 4条规定各民族“都有保持或者改革自己风俗习惯的自由”。为了保证这一原则在实际工作和社会生活中得到贯彻落实，《中华人民共和国刑法》中，列有侵犯少数民族风俗习惯罪。  侵犯少数民族风俗习惯罪，是指国家机关工作人员违反国家政策法规，侵犯少数民族风俗习惯，情节严重的行为。该犯罪的构成要件是：客体，是我国少数民族保持或改革自己风俗习惯的权利；客观方面，是指违反法律规定或者缺乏法律依据，以暴力、胁迫等方式，使少数民族改变（或者不改变）自己的风俗习惯，且情节严重的行为：主体，本罪主体是特殊主体，即国家机关工作人员；主观方面，实施犯罪的主体是故意的（且多为直接故意）。很显然，本罪是在侵犯少数民族风俗习惯故意的支配下，实施与之相应的犯罪。它的直接后果将使少数民族的民主权利受到侵害，也会使民族关系受到损害，是必须惩处的行为。对此，刑法明确规定：“国家机关工作人员非法剥夺公民的宗教信仰自由和侵犯少数民族风俗习惯，情节严重的，处二年以下有期徒刑或者狗役。”  

12 、司法机关应向少数民族诉讼参与人提供哪些帮助？  

为切实保障少数民族的诉讼权利，以及维护其合法权益，法律要求在诉讼中对少数民族给予必要的帮助。《中华人民共和国刑事诉讼法》规定，人民法院、人民检察院和公安机关在依法行使职权时，对于不通晓当地通用的语言文字的少数民族诉讼参与人，应该为他们提供翻译。《中华人民共和国民族区域自治法》、《中华人民共和国人民法院组织法》、《中华人民共和国民事诉讼法》和《中华人民共和国行政诉讼法》等法规也都对这一问题作出了类似的规定。  

在民族自治地方的司法活动中，则有更为明确的规定，要求民族自治地方的人民法院和人民检察院应当用当地通用的语言检察和审理案件。保障各民族公民都有使用本民族语言文字进行诉讼的权利。对于不通晓当地通用的语言文字的诉讼参与人，应当为他们翻译。法律文书应当根据实际需要，使用当地通用的一种或者几种文字。  

13 、对在普通高、中等专业学校招生中谎报民族成份骗取考试或录取资格的考生，有哪些处罚措施？  

因为在高、中等专业学校招生时，对少数民族考生有优惠性政策，如民族班只招收少数民族学生，对少数民族考生录取时有一定的分数照顾等等。因此，有的考生便假报民族成份，冒充少数民族考生，以骗取报名资格或录取资格。这种行为侵犯了少数民族的利益，也干扰了考试工作的正常秩序，对此必须采取措施予以制止。因此， 1988年国家教委颁布的《普通高等学校招生管理处罚暂行规定》中规定：以假报民族成份骗取报名资格的，视情节轻重，分别给予通报批评、取消报名资格、考试资格、被录取资格，或者取消入学资格的处罚；情节严重的，并给予 1至 3年不准报考的处罚；在职考生，还要通报其所在单位，给予行政处分。 1988年国家教委颁布的《普通中等专业学校招生暂行规定》也做了与此相类似的规定。  

为了正确贯彻执行党和国家的民族政策，保障我国公民正确表达民族成份的权利，做好民族成份填报工作，国家民委、国务院第四次人口普查领导小组、公安部联合于 1990年 5月 10日下发了《关于中国公民确定民族成份的规定》。《规定》对中国公民确定民族成份的问题作了如下规定：  

（1）确定公民的民族成份必须以国家正式认定的民族族称为准，不得以国家未确认的族称为自己的民族成份。  

（2）个人的民族成份，只能依据父或母的民族成份确定。  

（3）不同民族的公民结婚所生子女，或收养其他民族的幼儿（经公证部门公证确认收养关系的），其民族成份在不满十八周岁以前由父母或养父母商定；满十八周岁者可由本人决定，年满二十周岁者不再更改民族成份。  

（4）不同民族的公民再婚，双方原来的子女如系幼儿，其民族成份在十八周岁以前由母亲和继父、或父亲和继母商定；双方原来的子女已满十八周岁的，不改变原来的民族成份。  

（5）不同民族的成年人之间发生的收养关系、婚姻关系，不改变各自的民族成份。  

（6）原来已确定为某一少数民族成份的，不得随意变更为其他民族成份。  

15 、国家对民族贸易和民族用品生产企业的优惠利率政策是什么？具体如何操作？  

中国人民银行 1997年 10月发出的《关于民族贸易和民族用品生产贷款继续实行优惠利率的通知》中规定：中国工商银行、中国农业银行对民族贸易和民族用品生产贷款实行比正常的一年期流动资金贷款利率低 2.88个百分点的优惠利率政策。中国人民银行对中国工商银行、中国农业银行 1988年 1月以后发放的民族贸易和民族用品生产贷款，按 2。 88%给予补贴，并纳入中国人民银行年度财务支出预算。具体程序是：贷款银行按季向当地中国人民银行支行申报利息，并填报一式三联计息清单，一联备查，一联抄送当地民委，中国人民银行分支行审核后将贴息补给贷款银行，然后附贴息清单将补贴款项汇总上划至中国人民银行总行营业部。

中华民族一家亲，同心共筑中国梦。党的十八大以来，习近平对少数民族群众和民族

地区特别关心，对民族工作高度重视。他强调，我们56个民族是中华民族共同体，要同舟

共济、迈向第二个百年奋斗目标。只要我们跟着中国共产党走、坚定走中国特色社会主义道

路、同心协力、加强民族团结，就一定能够如期实现中华民族伟大复兴的辉煌目标。

------------------习近平

第三章  民族团结知识应知应会

民族团结是社会主义民族关系的基本特征和核心内容之一，也是中国共产党和国家所追求的目标。社会主义社会各民族之间的团结，是以中国共产党的领导和党的团结为核心的，是以社会主义制度和祖国统一为基础的。作为中国民族政策体系的重要组成部分。

简 介

民族团结是社会主义民族关系的基本特征和核心内容之一，也是中国共产党和国家所追求的目标。社会主义社会各民族之间的团结，是以中国共产党的领导和党的团结为核心的，是以社会主义制度和祖国统一为基础的。

基本内涵

反对民族压迫和歧视

在中国的历史发展上，长期存在着民族压迫和民族歧视制度。新中国成立后，通过对民族地区进行民主改造和社会主义改造，从根本上废除了这一反动制度，开辟了民族平等团结的新纪元。此外，中国共产党和政府还运用行政和法律等手段禁止一切形式的民族压迫和歧视行为。

维护促进民族团结

　　民族团结包括不同民族之间的团结，也包含着民族内部的团结。

共同发展

各族人民齐心协力，共同促进祖国的发展繁荣。民族团结是社会主义社会发展进步的必要前提。在漫长的历史发展进程中，中华民族共同开拓了祖国的大好山河，创造了灿烂的中华文化，形成了谁也离不开谁的密切关系。在社会主义现代化的今天，56个民族要进一步巩固和发展这一关系，团结一致，形成强大的合力，共同推进中国的现代化进程。

维护祖国统一

反对民族分裂，维护祖国统一。民族团结是社会安定、国家昌盛和民族进步繁荣的必要条件。中国的民族团结与国家统一有着内在的联系。民族团结的原则要求各族人民热爱祖国、维护统一，反对一切破坏团结、分裂祖国的活动。

重要意义

　“团结就是力量/这力量是铁/这力量是钢/比铁还硬，比钢还强”，这首著名的《团结就是力量》，曾经擂响了各民族团结救亡、打败日本侵略者的铿锵战鼓，吹响了各民族团结建国、建设社会主义的激越号角，时至今日，仍然激励着各族人民为实现中华民族伟大复兴团结奋斗。

团结就是生命，团结就是力量，团结就是形象，团结就是希望，团结就是胜利。各民族团结友爱，是中华民族的光荣传统，是社会主义民族关系的生动体现，是中华民族繁荣发展的重要保证。

中华民族生生不息，靠的是各民族团结友爱。一个家庭不团结，可能亲人反目；一个民族不团结，可能一盘散沙；一个国家不团结，可能分崩离析。我国各民族在历经数千年的迁徒、贸易、婚嫁、交融中，形成了你中有我、我中有你，交错杂居、共生互补的格局，孕育了团结友爱的宝贵传统。特别是近代以来，国家积贫积弱，人民饱受欺凌。当时西方人普遍认为中国必然像奥匈帝国等多民族国家一样，分裂为无数的单一民族国家。但是，他们的预言失败了。中华民族不仅没有分裂，反而”用我们的血肉筑成我们新的长城”，打败了侵略者，赢得了民族的独立、自由和统一。中华民族之所以能够浴血奋战、浴火重生，一个重要原因就在于，各民族在反对共同敌人的斗争中形成了休戚与共、荣辱一体的命运共同体。在同仇敌忾、共御外侮的过程中，不仅民族团结友爱的优良传统得以空前的光大，而且中华民族从自在的联合走向自觉的联合，团结一致走上了通向伟大复兴的崭新征程。

中华民族繁荣富强，靠的是各民族团结友爱。新中国的成立和社会主义制度的确立，开辟了各民族团结友爱的新纪元，中华民族展现出巨大的向心力、凝聚力，展现出无比的自信心、自豪感。60年来，各族人民高举民族大团结的伟大旗帜，和衷共济、和睦相处、和谐发展，携手推进社会主义建设和改革开放事业，谱写了中华民族自强不息、团结奋进的壮丽史诗。60年来，中华民族在前进过程中克服了来自政治领域、经济领域和自然界的种种困难和考验，顶住了来自国内外的种种压力和挑战，使我国现代化建设和改革开放的航船乘风破浪、胜利前进。其中，一个很重要的原因就是各民族始终同呼吸、共命运、心连心，同心同德、并肩战斗。今天，汉族离不开少数民族、少数民族离不开汉族、各少数民族之间也相互离不开”的理念已经成为各族人民的自觉行动，共同团结奋斗、共同繁荣发展的主题已经成为各族人民的共同追求。这是中华民族自强不息、不断前进的力量源泉。

中华民族伟大复兴，还要靠各民族团结友爱。今天，各族人民在中国共产党领导下，继往开来、意气风发，大踏步赶上时代前进潮流，中华民族迎来伟大复兴的光明前景。民族复兴的神圣使命把各民族紧紧地凝聚在一起。讲任务，是56个民族共同的任务；讲成绩，是56个民族共同的成绩；讲困难，是56个民族共同的困难；讲前途，是56个民族共同的前途。只有56个民族同心同德、群策群力、携手并肩、团结奋斗，中华民族才能焕发出无比磅礴的伟大力量，民族复兴的伟业才会展现出宽广灿烂的光明前景。

辉煌成就

建国60年是民族团结进步事业蓬勃发展的60年。“同心掬得满庭芳”。60年来，中国的民族区域自治得到扎实推进，法制化建设成效显著，民族区域自治制度被确立为中国的一项基本政治制度，得到坚持和完善。民族团结进步创建活动在全社会广泛开展，民族团结的观念牢牢扎根千家万户，民族团结进步之花处处绽放。各族人民在长期的生产生活中，同呼吸、共命运、心连心，互相尊重、互相信任、互相学习、互相帮助，平等、团结、互助、和谐的民族关系不断巩固。少数民族的合法权益得到切实尊重和保障，”三个离不开”思想日益深入人心，各族群众建设现代化的热情空前高涨，祖国大家庭的凝聚力和向心力不断增强。国务院先后召开了四次全国民族团结进步表彰大会，表彰了56个民族的4000多名先进集体和个人，在全社会唱响了共产党好、社会主义好、改革开放好、各族人民好、伟大祖国好、民族团结好的时代主旋律。

民族平等，是马克思主义的基本观点，是我们党民族政策的基石。在中国，各民族不论人口多少，居住地域大小，经济发展程度如何，语言文字和宗教信仰、风俗习惯是否相同，社会地位一律平等，享受相同的权利，承担相同的义务；汉族和少数民族一律平等，各少数民族之间也一律平等；任何民族都没有特权，任何民族的权利也没有被限制。

各民族没有高低优劣之分，都为社会发展和历史进步做出过自己独特的贡献。每个民族所以能够作为一个民族而长期生息繁衍，都有自己生存发展的能力、优点和特点。社会发展阶段的差别，经济文化发展程度的差别，是历史形成的。改变历史上遗留下来的少数民族与汉族在经济文化发展上的差距的状况，既需要少数民族和民族地区的艰苦奋斗、自力更生，更需要国家的大力支持和发达地区的支援帮助，经济发达的民族有责任和义务帮助经济落后的民族，以使他们得以实现法律所赋予的平等权利，否则就无法解决现实生活中存在的种种差距，无法达到真正的事实上的民族平等。

党和国家把民族平等作为一项基本原则载入宪法和民族区域自治法，贯穿于其他各项法律法规之中，并采取切实措施保障各种平等权益的实现。根据全国人民代表大会组织法和有关法律规定，55个少数民族都有本民族的全国人大代表，充分行使管理国家事务的权利；都有本民族的全国政协委员，对国家的大政方针进行民主协商。以第十一届全人民代表大会和全国政协第十届委员会为例，全国人大代表共有2987名，其中少数民族代表411名，占13.8%；全国政协委员共有2237名，其中少数民族委员250名，占11.2%，均高出少数民族所占全国人口的比例。根据宪法和民族区域自治法的规定，中国民族自治地方由实行区域自治民族的公民担任政府的主席、州长、县（旗）长和人大的主任或副主任；建立了1200多个民族乡，作为民族区域自治的重要补充形式，以保障散杂居少数民族的平等权利。

中国共产党和国家制定经济社会发展的大政方针和规划时，充分考虑少数民族和民族地区的特殊情况，强调区域间、民族间的协调发展；民族自治地方的自治机关根据民族区域自治法及有关法律的规定，自主制定本地区经济文化发展的规划，并从本民族本地区的实际出发，可以依法变通执行国家有关经济文化发展的政策。党和国家尊重和保护少数民族使用本民族语言文字和权利。在社会经济和政治生活中，为少数民族使用本民族语言文字提供方便。少数民族有权使用本民族语言文字进行诉讼和辩护。民族自治地方的自治机关在执行职务的时候，依照本民族自治地方自治条例的规定，使用当地通用的一种或几种语言文字；同时使用几种通用语言文字执行职务的，可以以实行区域自治的民族的语言文字为主。国家采取特殊措施，支持少数民族语言文字新闻出版事业和少数民族传统体育运动。

因此，中国各民族的平等权利是全面的、真实的、彻底的。各民族在享有各项平等权利的同时，履行相应的义务，包括对国家和社会义务、各民族之间相互的义务以及其他方面的义务。

生命线

主要内容：平等、团结、互助、民族区域自治。

党的民族政策是民族团结的生命线

毛泽东指出，政策和策略是党的生命。这深刻揭示了一个道理：对于一个政党、一个国家、一项事业，政策正确了，才能充满活力，胜利前进；政策错误了，就会失去生机，遭受挫折。生命所系，存亡一线，政策的作用可谓极其重大。

党和国家的民族政策，是党和国家处理民族问题的依据和手段，协调民族关系的规范和准绳。新中国成立70年来，我们党坚持将马克思主义民族理论的基本原理与中国实际相结合，形成了以民族平等、民族团结、民族区域自治、各民族共同繁荣为基本原则，涵盖经济、政治、文化、社会等各方面的完整的民族政策体系。正是在党的民族政策的光辉照耀下，中国少数民族的面貌、民族地区的面貌、民族关系的面貌发生了翻天覆地的巨大变化，中国民族团结进步事业蓬勃发展，取得了举世瞩目的光辉成就。事实雄辩地证明，中国共产党的这些民族政策完全符合我国国情，是正确和行之有效的，得到了各族人民的衷心拥护，是促进各民族和衷共济、和睦相处、和谐发展的根本保证。

中国共产党在探索民族政策方面走过了一段不平坦的道路。新中国成立初期，中国共产党通过制定和实施正确的民族政策，迅速打开了民族工作的局面，实现了空前的民族大团结。但在1957年开始的大跃进”中，由于指导思想上左”的错误，民族工作中出现了忽视民族特点和地区特点的一刀切”现象，把少数民族的风俗习惯一律视为陈规陋习加以破除。1961年以后，中央和有关地方采取措施，纠正了大跃进”以来民族工作中出现的错误，重申了党的民族政策，民族关系得到调整和恢复。 “文化大革命”期间，在“民族问题的实质是阶级问题”错误理论指导下，党的民族政策遭到严重践踏，民族工作机构被撤销，许多少数民族干部和群众被当作阶级敌人加以打击迫害。十年动乱使我国民族关系和民族团结遭受严重曲折。党的十一届三中全会恢复了党的正确的思想路线、政治路线和组织路线，民族工作迎来了又一个新的春天。中国共产党党彻底否定了“民族问题的实质是阶级问题”的错误理论，实现了民族工作上的拨乱反正。少数民族干部群众高兴地说：“党的民族政策又回来了”。改革开放40年来，党的民族政策始终得到坚持、完善和落实，推动我国民族团结进步事业不断迈上新的台阶。

历史昭示现实，过去启示未来。制定并严格执行正确的民族政策，直接关系到党在少数民族群众中的威信和形象，直接影响到党的民族工作的成功与失败，直接决定着民族之间的信任和团结。凡是民族政策正确并执行得好的时候，民族工作就顺利发展，民族团结就不断巩固；凡是民族政策失误或者执行得不好的时候，民族工作就遭遇波折，民族团结就会受到削弱甚至破坏。党的民族政策是民族团结的生命线，这是我们在实践中得到的必然结论。

严格执行民族政策，需要社会各方面的共同努力，需要各族群众的积极参与。只有每一个地区、每一个单位、每一个部门和每一位社会成员都自觉遵守民族政策，党的民族政策才能真正落到实处，民族团结的生命线才能畅通无阻、生机勃发。

新型民族关系确立

旧中国的民族关系是不平等的，民族之间的猜疑、隔阂、矛盾非常突出，许多民族内部也是不团结的。新中国的成立，彻底废除了历史上的民族压迫和民族剥削制度，由此开创了中国民族关系的新纪元。今天，平等、团结、互助、和谐的社会主义民族关系在中国已经确立并不断发展，各民族正为祖国大家庭的繁荣富强而共同努力。

作 用

新中国成立后，为消除各民族之间的隔阂，党和国家通过派出访问团到民族地区访问，组织边疆少数民族各阶层人士到内地参观，解决少数民族群众生产生活的实际困难，大力培养少数民族干部，争取和团结民族、宗教上层人士，有效地疏通和改善了民族关系，增进了民族之间的信任和团结，增强了各民族对祖国的认同和热爱。为了帮助少数民族实现平等权利和自治权利，党和国家采取措施，消除历史遗留的民族歧视的一切有形痕迹，开展民族识别、确认民族成分，建立民族自治地方，使少数民族得以中华民族大家庭平等一员的地位登上历史舞台，实现了千百年来当家作主的夙愿。与此同时，党和国家在民族地区开展了民主改革和社会主义改造，使生活在原始公社制度、奴隶制度、封建农奴制度、封建地主经济等众多社会制度下的各民族，共同携手走上了社会主义道路。这是中华民族历史上划时代的伟大变革，社会主义的新型民族关系由此开始形成，中国民族关系的性质实现了根本性变化。一位瑶族干部形象地说：旧中国，我们瑶族被称作“猺”，是“动物”；解放了，我们被称作“傜”，变成了“人”；民族识别后，我们被称作“瑶”，变成了“玉”。从“动物”到“人”再到“宝”，真正体现了新旧社会少数民族地位的不同啊。

发 展

党的十一届三中全会开启了改革开放历史新时期，中国社会主义民族关系发展进入新阶段。党和国家实现了民族工作指导思想的拨乱反正，明确了社会主义条件下我国民族关系的基本性质，明确了民族关系方面的矛盾主要的是人民内部矛盾，为推进民族团结进步事业指明了方向。在此基础上，中国共产党把民族工作的重心转移到为社会主义现代化建设服务的轨道上来，加大了对少数民族和民族地区的扶持力度，进一步巩固了各民族大团结的良好局面。

党的十三届四中全会以后，中国改革开放和社会主义现代化建设进入了全面展开的新时期，中国民族关系的发展也进入了新阶段。在苏联解体、东欧剧变和世界民族主义浪潮汹涌的背景下，西方敌对势力加紧利用民族、宗教问题对我国实施西化、分化。同时，社会主义市场经济体制的建立和完善，也给中国民族关系带来了许多新的问题。面对严峻挑战，中国共产党深刻把握时代特征和国际国内民族问题的发展变化，明确把民族自身的发展引入民族问题的内涵，提出加快发展是增强民族团结的核心，把加快少数民族和民族地区的发展摆在更加突出的位置，进一步打牢了民族团结的经济基础。中国共产党党还明确提出了“汉族离不开少数民族，少数民族离不开汉族，各少数民族之间也相互离不开”的重要思想，科学概括了我国民族关系的发展现状，集中体现了各族人民的共同愿望。在党的领导下，各民族同呼吸、共命运、心连心，经受住了一系列重大挑战的考验，维护了民族团结和社会稳定的良好局面，进一步巩固和发展了社会主义民族关系。

党的十九大以来，在全面建设小康社会、构建社会主义和谐社会的伟大征程中，中国民族关系实现了新世纪新阶段的新发展。中国共产党明确提出，各民族“共同团结奋斗，共同繁荣发展”是中国民族工作的主题，为中国民族关系的发展指明了前进方向。中国共产党把中国社会主义民族关系的基本特征进一步概括为平等、团结、互助、和谐，明确指出，平等是基石，团结是主线，互助是保障，和谐是本质。把“和谐”作为中国社会主义民族关系的基本特征和本质属性，充分体现了中国共产党对我国社会主义民族关系发展规律的深刻把握，对于民族团结进步事业的发展具有重要意义。顺应少数民族群众过上更好生活的新期待，制定一系列加快少数民族和民族地区发展的政策措施，在全社会广泛开展党的民族理论、民族政策、民族法律法规、民族基本知识的宣传教育，对民族政策的贯彻执行情况进行督促检查。这些措施，进一步巩固了全国各族人民的大团结，增强了中华民族的凝聚力，促进了各族人民和衷共济、和睦相处、和谐发展。

意义

平等、团结、互助、和谐的社会主义民族关系，是中国共产党领导全国各族人民不懈奋斗的伟大成果。巩固和发展社会主义民族关系，各民族都肩负着重要责任，都应该为之共同努力。回顾过去，56个民族在社会主义的大道上，风雨同舟，并肩奋进。展望未来，各民族在党的领导下共同团结奋斗、共同繁荣发展，一定会谱写中国民族关系发展的崭新篇章！

维护民族团结

民族团结的意义

每当看到自己家中6个民族、80多口人团聚在一起的时候，新疆阿勒泰青河县70岁的老妈妈阿尼帕.阿力马洪总是高兴得合不拢嘴。在过去的46年里，她和丈夫抚养了19个不同民族的孩子，其中10个是分属汉族、回族、维吾尔族、哈萨克族4个民族的孤儿，加上塔塔尔族、乌孜别克族的女婿、儿媳，全家是有6个民族成分的大家庭。阿尼帕老人可以说是民族团结的好模范,是我国民族团结进步事业的生动体现。

民族团结进步事业是建设中国特色社会主义伟大事业的重要组成部分。发展中国民族团结进步事业，就是要在巩固和发展社会主义民族关系的基础上，全国各族人民和睦相处、和衷共济、和谐发展，促进社会主义祖国的繁荣昌盛，维护社会主义祖国的统一安全，同心同德为建设中国特色社会主义、实现中华民族的伟大复兴而奋斗。这是各族人民共同的事业，是各民族每一个成员的神圣职责和光荣义务。每个人都要高举民族大团结的旗帜，弘扬伟大的爱国主义精神，像爱护自己的眼睛一样爱护民族团结，像爱护自己的生命一样维护社会稳定，自觉做民族团结进步事业的建设者、促进者。

自觉加强学习

要自觉加强学习，更好地了解和掌握民族理论政策、民族法律法规和民族基本知识。不仅少数民族要学习，汉族也要学习；不仅群众要学习，干部也要学习；不仅一般干部要学习，领导干部也要学习。通过学习，深化对党的民族理论和民族政策的认识，牢固树立马克思主义民族观，不断提高贯彻落实党的方针政策的自觉性、坚定性。通过学习，坚定“三个离不开”的思想观念，真正懂得只有在祖国大家庭里，才有我们各个民族的兴盛和发展，才有各族人民的幸福生活，从而增强对中华民族的归属感，对中华文化的认同感，对伟大祖国的自豪感，对中国特色社会主义事业的使命感。

立足本职岗位

要立足本职岗位，以实际行动促进民族团结进步事业。每个人工作的岗位，都是推动民族团结进步事业的舞台。要始终保持奋发有为的精神状态，以扎实的工作、无私的奉献、优异的成绩，维护和促进民族团结进步事业。要坚持从自身做起，从点滴做起，在与其他民族同胞接触交往的日常生活中，注意尊重兄弟民族的传统文化、风俗习惯和宗教信仰，多说有利于民族团结、有利于社会稳定的话，多做有利于民族团结、有利于社会稳定的事，做到不说伤害民族感情的话，不做不利于民族团结和社会稳定的事。人人争做民族团结的模范，个个争当维护社会稳定的先锋，点点滴滴，涓涓细流，终能汇聚成涵养平等团结互助和谐的新型民族关系、推动民族团结进步事业发展的浩荡潮流。

坚持原则、明辨是非

要坚持原则、明辨是非，旗帜鲜明地与破坏民族团结的行为作斗争。破坏民族团结、制造民族分裂，是对社会主义法制的严重践踏，是对人民根本利益的严重损害，是对国家安全的严重危害。我们每一个人，无论是哪个民族，都要头脑清醒，擦亮眼睛，认清各种分裂主义势力的险恶用心和反动本质，不信谣、不传谣，不受坏人挑拨煽动，不参与违法犯罪活动。在危机关头、关键时刻，要立场坚定、旗帜鲜明、挺身而出，敢于同各种分裂活动作斗争，坚决捍卫各民族共同团结奋斗、共同繁荣发展的大好局面。

民族团结进步事业的大厦，需要全体中华儿女共同建设。只要我们每一个人自觉做民族团结进步事业的建设者、促进者，中华民族就一定能够形成坚如磐石的团结，拥有坚无不摧的力量，迎来伟大复兴的光明前景。

积极引导青少年

十年树木、百年树人。青少年是祖国的未来，民族的希望，是中国特色社会主义事业的接班人。他们能否牢固树立民族团结意识，直接关系到国家前途和民族命运，关系到中国民族团结进步事业能否后继有人。要不断加强对青少年的民族团结宣传教育，把民族团结教育纳入国民教育全过程，贯穿青少年成长成才各阶段，引导各族青少年准确掌握党的民族理论和民族政策，牢固树立正确的民族观和国家观，不断增强对中华民族大家庭的认同感和维护民族团结、反对民族分裂的责任感，努力培养造就千千万万民族团结进步事业的建设者和接班人。

学校是对青少年进行民族团结教育的主阵地、主渠道。要加快民族团结教育课程体系建设。中小学按照《学校民族团结教育指导纲要（试行）》要求，在小学三、四年级开设《中华大家庭》课程，在小学五、六年级开设《民族常识》课程，在初中一、二年级开设《民族政策常识》课程，在普通高中一、二年级开设《民族理论常识》课程，在中等职业学校开设《民族理论常识实践教育》课程。高校在思想政治理论课和形势与政策课中充实民族团结教育的内容。要搞好民族团结教育课堂教学。民族团结教育课程按规定课时安排教学。将各阶段民族团结教育全国统编教材的教学内容纳入小学阶段考查、中考、高考和中职毕业考试范围，试题分值不低于政治科目分数的15%。高校在思想政治理论课、形势与政策课考试中加大民族团结教育内容的比重。要加强民族团结教育教师队伍建设。从各级各类学校的校长、政教主任、团队工作者和思想品德课教师及相关学科教师中，选拔优秀教师承担民族团结教育的教学工作。加大对民族团结教育课教师的培训力度，通过组织开展教学研究、集体备课、教学经验交流等，不断提高教师的思想素质和业务水平。通过各种方式，使民族团结教育真正做到进教材、进课堂、进学生头脑。

社区责任

社区和家庭在对青少年进行民族团结教育中负有重要责任。社区基层组织要把加强青少年民族团结教育作为社区建设的一项重要工作，作出具体规划安排，依托社区的各种活动阵地，组织开展富有吸引力的民族团结教育活动。家庭是培养青少年民族团结意识的第一课堂，父母是孩子的第一任老师。家长要掌握科学的教育方法，以自身维护国家统一和民族团结的言行给孩子作出表率。开展五好家庭、文明家庭创建活动，要着重体现民族团结教育的内容。农村、企业、机关、部队的基层组织要加强对各界青年的民族团结教育。通过各方面共同努力，使民族团结教育由学校向家庭辐射、向社会延伸，形成三结合的教育网络。

共青团、少先队是青少年在实践中增强民族情感和民族团结意识的学校。广泛组织各族青少年开展社会实践活动，利用好寒暑假和各种契机，以维护民族团结、反对民族分裂为主题，开展国情调查、志愿服务、公益活动等形式多样的活动。发挥团组织的思想政治工作优势，帮助大学生树立正确的就业观念，引导高校毕业生到基层、到西部、到民族地区去建功立业，把青春和智慧奉献给民族地区的发展进步事业。针对青少年成长特点和思想实际，组织开展主题团队活动、夏令营、红色旅游、各族师生互访、民族知识讲座、民族歌舞表演等丰富多彩、生动活泼的体验活动。面向青少年开展民族团结宣讲活动，邀请民族宗教领域的实际工作者和理论工作者、少数民族党政领导干部作报告，聘请老党员、老战士、老专家、老教师、老模范的代表担任辅导员，不断增强青少年民族团结教育的影响力和实效性。

营造良好环境

社会积极营造培养青少年民族团结意识的良好环境。大众传媒要通过制作以青少年为特定受众的栏目和节目，营造团结向上的舆论氛围。重点新闻网站和教育网站要开设青少年民族团结教育的网页和专栏，开展各种形式的网上活动。爱国主义教育基地、民族团结进步教育基地和青少年宫、科技馆等，要坚持面向青少年、服务青少年，加大向包括青少年在内的全社会免费开放的力度，开展专题教育和实践活动，吸引各族青少年参与进来。要充分考虑青少年的接受特点，精心创作生产一批以民族团结教育为主题的、思想性知识性趣味性强的读物、影视剧、动漫作品和游戏软件产品，让青少年在潜移默化中受到民族团结的深刻教育。

胡锦涛总书记指出：“一个有远见的民族，总是把关注的目光投向青年；一个有远见的政党，总是把青年看作推动历史发展和社会前进的重要力量。”面向各族青少年开展民族团结宣传教育、引导他们牢固树立民族团结意识，是推进民族团结进步事业的长远大计。当今中国，广大青少年具备优良的素质和崭新的风貌，是值得信任的一代。我们相信，只要“三个离不开”的思想观念深深扎根于各族青少年心中，就一定能够结出民族大团结大发展大繁荣的丰硕果实。

1. 民族团结之歌 

五十六朵鲜花共栽一个盆，  

五十六棵翠竹共连一条根。 

五十六个民族团结一条心， 

就能把祖国建设得繁花似锦。 

五十六窑砖瓦筑成一栋房，

五十六车矿石炼成一炉钢。

五十六个民族团结一条心， 

就能把祖国建设得繁荣富强。

2.我国是统一的多民族国家

兄弟民族五十六，   祖国是个大家庭。
   中华民族是总称，    和睦相处手足情。
   民族区域自治好，     广西宁夏蒙藏新。
  大杂居来小聚居，     地理分布特点明。

我们伟大的祖国是统一的、多民族的国家。在祖国的大家庭里，56个兄弟民族亲如手足，和睦地生活在一起。用一个形象的话来比喻，祖国960万平方公里的陆地国土，就像一个风景秀丽的大花园，56个民族就像56朵美丽的花朵，盛开在祖国的大花园里。“中华民族”这个值得骄傲的名称，就是我国56个民族的总称。

在我国13.40亿人口中，人口最多的是汉族，2000年人口普查登记，有11亿多，约占全国总人口的91.59%；其余55个民族人口较少，称少数民族，总人口约1.06亿，约占全国总人口的8.41%。

我国少数民族人口虽少，但分布地域很广，民族自治地方的面积占全国总面积的64%。少数民族主要聚居在内蒙古、新疆、宁夏、广西、西藏、云南、贵州、青海、甘肃、四川、湖南、湖北、吉林、辽宁、黑龙江、海南、台湾等省（区），还有一些少数民族散居在全国各地。

我国实行民族区域自治，省级民族自治地方有5个，它们是：内蒙古自治区、广西壮族自治区、西藏自治区、宁夏回族自治区、新疆维吾尔自治区。此外地级自治州有30个，县级的自治县（旗）有120个。

我国少数民族地区地域十分辽阔，多数位于边疆地区或靠近边疆地区，那里地广人稀。各少数民族地区也都有相当数量的汉族居住。

少数民族地区不仅地域辽阔，而且资源十分丰富。西藏、青海、新疆和内蒙古地区都有广阔的大草原，优良的牧场放牧着成群的牛羊，奔跑着成群的骏马，是我国畜牧业的生产基地，为我们提供了大量的肉食和奶制品。

少数民族地区，还有巍峨的喜马拉雅山、昆仑山、唐古拉山等众多的山脉，在那些高山峻岭之间，蕴藏着极为丰富的森林资源和动植物资源。

中华民族的母亲河黄河、长江，都发源于少数民族地区。黄河、长江和雅鲁藏布江等许多大江大河，源远流长、奔腾不息，蕴藏着丰富的水能和水利资源，为我们能提供了航运和发电的便利。

少数民族地区的矿产资源也十分丰富，不但种类齐全，蕴藏量还多。不仅有宝贵的石油、天然气、煤炭等能源，还蕴藏有大量的黑色金属、有色金属、稀有金属和非金属矿。许多品种的蕴藏量居全国之首和世界之首。

少数民族地区也盛产经济作物，如广西、云南盛产橡胶、胡椒、咖啡、甘蔗、剑麻、香蕉，新疆盛产的无籽葡萄、哈密瓜、长绒棉、甜菜和石榴，都非常有名。

此外，我国的少数民族地区，自然条件多种多样，孕育了许多奇花名木、珍贵药材和珍禽异兽。像望天树、箭毒木、人参、鹿茸、天麻、贝母、虫草、麝香、红花、三七、枸杞子、雪莲、灵芝等名木和珍贵药材，像大象、大熊猫、金丝猴、孔雀、东北虎、雪豹、牦牛等珍禽异兽，也都是产自少数民族地区。

少数民族地区蕴藏的丰富资源，为我们中华民族的发展提供了重要的保障。

民族地区资源丰，    高山草原大江河。
   森林资源动植物，    还有戈壁和大漠。
    金属矿产和能源，     地下宝藏种类多。
   科学开发护环境，     持续发展来建设。

3.中国各民族名称一览表

蒙古族、回族、藏族、维吾尔族、苗族、彝族、壮族、布依族、朝鲜族、满族、侗族、瑶族、白族、土家族、哈尼族、哈萨克族、傣族、黎族、傈僳族、佤族、畲族、高山族、拉祜族、水族、东乡族、纳西族、景颇族、柯尔克孜族、土族、达斡尔族、仫佬族、羌族、布朗族、撒拉族、毛南族、仡佬族、锡伯族、阿昌族、普米族、塔吉克族、怒族、乌孜别克族、俄罗斯族、鄂温克族、德昂族、保安族、裕固族、京族、塔塔尔族、独龙族、鄂伦春族、赫哲族、门巴族、珞巴族、基诺族、汉族

（摘自《民族团结十知道（小学生读本）》）

4.中华民族称谓歌

壮满回苗维吾尔，    土家彝蒙藏布依，
                          侗瑶朝白与哈尼，   黎傣还有哈萨克，
                             高山锡伯水普米，    傈僳景颇土纳西，
                           仡佬仫佬达斡尔，    拉祜裕固德昂怒，
                             基诺保安鄂温克，    东乡阿昌毛南羌，
                             撒拉佤京畲布朗，    柯尔克孜俄罗斯，
                             乌孜别克塔吉克，    独龙赫哲塔塔尔，
                            珞巴门巴鄂伦春，    兄弟汉族一家亲。

5.各民族共同缔造了伟大的祖国

伟大祖国历史久，   统一始终是主流。
     各族人民共缔造，    团结和睦乐悠悠。

我们伟大的祖国有着辽阔的疆域，那是由世世代代生活在这片沃土上的各族人民共同开拓的；我们伟大的祖国有着悠久辉煌的历史，那也是由祖祖辈辈居住在这片热土上的各族人民共同缔造的；而今天我们空前统一繁荣的中华人民共和国，同样是由它的主人——56个民族共同创立的。

早在远古时期，神州大地就有中华各民族在各地繁衍生息。那时候，在中原的黄河流域、南方的长江和珠江流域、北方的大漠南北以及周边地区，聚居生活着黄帝族、炎帝族、九黎族、三苗族、羌族、东夷族、巴族、蜀族、氐族、山戎族等许多氏族部落。这些古老人群在历史长河中，不断演变，有的渐渐消失了；有的发展壮大。融合演化成为有共同的生活地域、共同的经济生活、共同的语言文字、共同的意志和生活习惯的民族。

　　生活在黄河流域的炎帝部落和黄帝部落，结成部落联盟以后，不断吸收融合羌、戎、狄、苗、蛮等部族成分，发展壮大。经过夏商周几个朝代的发展，到春秋战国时候，形成了以中原各部落为主体的华夏民族，它就是今天汉族的前身。就在华夏民族开发黄河、长江流域的同时，生活在我国东北、西北、西南、东南等地区的各边地民族和先民，也开发了自己的家园。各民族祖先以他们的智慧和辛勤的劳动，为统一的多民族国家的建立打下了牢固的基础。

　　公元前221年，秦始皇完成了统一大业，建立起幅员辽阔的秦朝，使众多的民族生活在一个统一的中央集权的国家里。从此，中国作为一个统一的、多民族的国家，开始书写它辉煌的历史。

　　到了汉代，我国的统一有了新的发展。以华夏族为主体，吸收各族其他成分，形成了人口众多、分布广阔的汉民族。三国两晋南北朝时期，聚居在边疆的匈奴、献卑、乌桓、羯、氐、羌等民族大量迁入中原，与汉族互相融合。隋唐时期，持续了三百多年的大动乱结束，国家重新实现统一，边疆和内地各族之间的经济文化进一步交流和发展，形成了一个繁荣富强的多民族国家。宋、辽、金、西夏时期，契丹、女真、党项、蒙古各族先后进入内地，与汉族形成了共处和相互依存的局面。

　　元朝以后，我国的疆域更加辽阔。为了有效管理国家，元朝创设了“行省”制度，并设立宣政院管理西藏事务，在澎湖、台湾设立巡检司，在西南地区设立土司制度进行有效管理，维护祖国的统一。明清两代，中国的统一进一步发展，各民族之间的政治、经济、文化等方面的交流与融合更加频繁，中华民族的凝聚力空前增强。清朝的时候，满族、汉族、藏族、维吾尔族、壮族、景颇族、苗族、哈萨克族等民族人民，曾坚决抗击沙俄、英国等帝国主义列强对我国东北、西南、新疆、西藏等地的侵略，并平息叛乱，捍卫祖国的领土完整和国家的统一。

中华民族多包容，   手足兄弟情意浓，
   交流协作更进步，    民族和睦国昌隆。

　　1840年鸦片战争以后，中国逐渐沦为半殖民地、半封建社会。在一百多年的时间里，各族人民进行了不屈不挠的反抗帝国主义侵略、封建主义剥削压迫，争取民族独立和解放的斗争，在中华民族的团结奋进史上谱写了新的篇章。清朝末年，在捍卫国家主权、抗击西方列强的历次反侵略战争中，在反对清朝腐朽统治的人民起义中，在推翻封建帝制的民主革命中，各族人民同仇敌忾，浴血奋战，做出了极大的牺牲。在20世纪20年代以后的北伐战争、土地革命战争、抗日战争和解放战争中，各族人民团结一心，前仆后继，为革命胜利作出了不朽的贡献。经过艰苦卓绝的奋斗，1949年10月，各族人民终于在中国共产党的领导下，迎来了翻身解放，建立了新中国—中华人民共和国。

在这百余年的历史纪念碑上，不但有众多的汉族儿女的名字，也有众多少数民族儿女的名字。经历了血雨腥风的磨砺，经过了艰苦斗争的考验，各族人民更加坚强，更加团结，更加充满信心，决心在共同创建的伟大国家中，创造新的业绩。中华民族开始了新的历史进程。

中华民族求解放，   各族人民贡献多。
    反抗压迫反侵略，   共同建立新中国。

综观中国的历史，自秦朝以后，尽管历朝历代有分有合，曾经出现过短暂的割据、分裂的状态，但更多的是多民族共同生活在一个统一的国家里，国家统一和民族团结始终是历史发展的主流。中华民族几千年的历史也告诉我们，我们伟大的祖国是各族人民共同缔造的。为了建立一个独立繁荣富强的国家，各族人民都作出了自己的贡献。国家的统一强大，民族的团结幸福，始终是全国各族人民的共同的愿望。         （摘自《民族团结十知道（小学生读本）》）

6.各民族共同创造了灿烂的中华文明

中华文明真灿烂，    各族人民同贡献。
勤劳勇敢多智慧，    世代延续薪火传。

在四大文明古国里，中华民族是唯一从没有中断，至今仍在发展延续的一脉。这令人称赞、值得自豪的中华文明，就是我国各族人民共同创造的。

中华文明的长廊就像一条历史的时光隧道。走进这条历经几千年薪火相传的文明长廊，我们可以看到，勤劳、勇敢、智慧的中华各族人民，无论人口多少、历史长短、风俗异同、经济文化水平发展高低，在文化、科技、建筑、医药、艺术、体育等方面，都有自己的创造和优良的成果，都为创造灿烂的中华文明作出过自己的贡献。

文字是记录语言、交流思想的工具，我国56个民族，大都创造了自己的语言和文字。汉族人民创造了汉字，是世界上最古老的文字之一，也是使用人口最多的文字，它作为记录、保存、传播思想文化的工具，对推动人类文明的进步和社会的发展，起了不可替代的作用。少主民族中的蒙古族、藏族、维吾尔族、哈萨克族、朝鲜族等20多个民族也有自己独具特色的文字。其中纳西族古老的东巴文字，是世界上仅存的仍能使用的图画象形文字，是民族文字的“活化石”，被视为全人类的珍贵文化遗产。

用各种文字创作的作品，在中华文化宝库中占有崇高的地位。汉族的《论语》、《史记》等思想学术著作，诗经、楚辞、汉赋、唐诗、宋词、元曲、明清小说，戏剧中的许多名作，堪称经典。众多少数民族也奉献了传世名作。如维吾尔族古典文学名著《福乐智慧》；世界上最长的藏族说唱体史诗《格萨尔王传》；蒙古族的三大历史名著《元朝秘史》、《蒙古黄金史》、《蒙古源流》；14世纪回族文学经典《雁门集》；苗族具有浓厚神话色彩的创作史诗《盘古歌》；柯尔克孜族的英雄史诗《玛纳斯》；彝族家喻户晓的民间叙事长诗《阿诗玛》等等，不胜枚举。像维吾尔族民间故事《阿凡提》的主人公阿凡提大叔，机智幽默，伸张正义，受到了全国读者特别是少年儿童的喜爱。

在科技方面，古代汉族的四大发明：造纸术、印刷术、指南针和火药名扬世界，在世界科技发展史上占有重要地位。各少数民族也在科技技术领域取得了出色的成就。元代回族水利学家瞻思撰写了我国最早的一部水利专著《河防通议》。清朝乾隆皇帝派人测绘制成的《乾隆内府舆图》，在当时都是名列世界前茅的。维吾尔族农学家鲁明善撰写的《农桑衣食撮要》一书，在中国的农学史上占有重要的地位。新疆吐鲁番地区干旱缺水，当地的各族人民就发明了地下暗渠连通的坎儿井，把高山融化的雪水引来灌溉，把“火焰山”变成了绿洲。勤劳坚韧的哈尼族人民，在高山上开发出层层叠叠的梯田，就像一幅幅绝美神奇的水墨画，令人叹为观止。海南岛上的黎族妇女，擅长纺织，织出的黎锦十分美观。元朝的时候，汉族女纺织技术革新家黄道婆来到海南，黎族人民热心向她传授纺织技术。后来，黄道婆把纺织技术带回家乡，促进了江南地区纺织业的大发展。

在天文历法方面，除汉族的农历之外，少数民族也曾使用过多种历法。如藏历、傣历、彝族的“十月太阳历”和信仰伊斯兰教的各民族使用的回历等等，都各具特色。彝族的“十月太阳历”是人类最古老的历法之一，为揭示人类历法起源的奥秘提供了宝贵的佐证。

我国少数民族的建筑也是各有特色，并达到了很高的水平。西藏拉萨的布达拉宫，依山而建，气势十分雄伟。回族人亦黑迭尔丁领导设计的元大都宫殿建筑，直接影响到明代故宫的建造以及北京城的建设。侗族的鼓楼和风雨桥，全部用木榫衔接，不用一根钉子，经受了几百年的风吹雨打，至今依然屹立。另外，蒙古包能抵御严寒，搭建搬运方便；傣家竹楼因地制宜，凉爽耐用。

我国少数民族的医药也极大的丰富了祖国的医药宝库。藏医藏药和蒙医蒙药都有独特的疗效，像治疗跌打损伤的“云南白药”更是闻名全国。另外像水族的《奇验方书》，回族的《回回药方》等也很知名。

　　我国少数民族都能歌善舞。民族艺术更是百花齐放、丰富多彩。藏族舞蹈粗犷奔放、朴实大气；蒙古族舞蹈热情豪迈、刚健稳重；朝鲜族舞柔韧优美、细腻含蓄；维吾尔族舞矫健轻巧、活泼开朗……

少数民族的音乐和乐器也独具特色。新疆各族的弹拨乐器“热瓦普”、“冬不拉”、“独它尔”，音质悦耳、节奏感强；蒙古族的“马头琴”演奏深沉粗犷，有浓郁的草原风格；苗族、侗族、水族、彝族等民族的芦笙，或高亢激昂，或抒情柔和，或浑厚嘹亮；傣族的象脚鼓，雄壮深沉、音色独特……再有，少数民族地区处处是歌台，壮族、侗族、布依族、白族、土家族人民都喜欢唱山歌，经常在一起对歌。西北一带的藏族、回族、土族和撒拉族等民族群众，也喜欢对唱民歌“花儿”。

在绘画雕塑艺术上，少数民族的岩画、壁画、塑像、唐卡更是中国乃至世界的艺术瑰宝。

民族体育种类多，     摔跤赛马跳骆驼。
   射箭斗牛飞绣球，      爬杆跳板打陀螺。
  龙舟竞渡赛皮筏，      叼羊套马场面火。
  健身强体有特色，      其乐无穷奋力搏。

少数民族的传统体育项目种类繁多。像蒙古族、哈萨克族人民喜爱的摔跤，藏族、蒙古族的赛马，哈萨克族、柯尔克孜族的“姑娘追”，侗族、彝族等民族的斗牛比赛，壮族的飞绣球，朝鲜族的跳板，苗族的打秋千，满族的跳骆驼，鄂温克族的套马，塔塔尔族的爬杆，鄂伦春族、蒙古族的射箭，瑶族的打陀螺，白族的跳花盆、霸王鞭等等，各具特色，都是有着悠久历史的民族传统体育项目。

（摘自《民族团结十知道（小学生读本）》）

7.各民族杰出人物为祖国作出了重要贡献

古今杰出人物，    少数民族众多。
    推动社会进步，     美名千载传播。

从古到今，在我国几千年的历史上，出现过许多杰出人物。他们为国家昌盛，为人民幸福，为社会进步，发挥了积极作用，作出了突出的贡献，受到了各族人民的尊重。在这些杰出人物中，不仅有汉族人，也有数不胜数的少数民族的优秀儿女。

少数民族杰出人物的事迹，主要表现在这样几个方面：一是在政治上勇于革新，推动社会前进，反对动乱分裂，维护国家统一和民族团结；二是抗击来犯之敌，平定内乱，捍卫人民的生命财产安全；三是刻苦钻研，创新发明，推动科学与技术的发展；四是在文学、艺术、体育等方面，创作出精品，取得优异成绩。他们当中的佼佼者，作为政治家、军事家、科学家、文学家、艺术家和各个方面的专家名流，被载入史册。

古代中国，在边地民族建立的政权中，有一些很有作为的人物，对社会进步发挥了重大的作用，如东晋时期北方前秦国的天王、氐族人苻坚等。北魏孝文帝是鲜卑族人，在位期间，他进行了多方面的改革，向汉族文化学习，提倡移风易俗，使社会面貌一新。他的改革对北魏的发展、民族的和睦起到了很大的作用。

  南朝末年的隋朝初年，岭南的俚人首领冼夫人，坚决反对地方势力叛乱自立、分裂国家、多次领兵平叛，为增进民族团结，维护国家的统一和边境的安宁，作出了重要的贡献。

唐朝的时候，吐蕃（藏族的前身）历史上出了一位很有作为的首领松赞干布。13岁那年，在吐蕃面临四分五裂的危机关头，他临危即位，迅速平定了叛乱，统一了青藏高原。松赞干布十分仰慕唐朝先进的经济文化，希望加强藏汉民族的友好往来，就派特使到长安，向唐太宗求亲，迎娶了文成公主。文成公主进藏时把内地的冶炼、纺织、造纸等许多生产技术以及文化带入了西藏，促进了西藏的经济发展和科学进步。

唐朝中期，发生了安史之乱，国家处于危机之中。契丹族将领李光弼，英勇善战，足智多谋，率军平叛，立下了不朽战功。

公元13世纪，契丹族人耶律楚材，博学多才，很有治国谋略。他担任蒙古国的大臣后，提出了许多好的建议，如军民分治、建立赋税和科举制度等，还劝告蒙古可汗不要屠杀平民和俘虏，重视汉族文化等。缓和了民族矛盾，为元世祖忽必烈建立元朝奠定了基础。他不愧为一位杰出的少数民族政治家。

    郑和七次下西洋，      勇斗狂风战巨浪。
       和平外交促交流，       古今中外美名扬。

明朝的时候，受皇帝的派遣，回族人郑和曾先后七次率领庞大的远洋船队出使“西洋”，远航南中国海和印度洋，到达了包括东南亚、中东和非洲东部沿海各地的30多个国家和地区，促进了中国和亚非各国的经济、文化交流。他被公认为世界伟大的航海家、外交家。他编制的《航海图志》，是我国最早的关于海洋地理方面的图集。

明朝另一位回族人海瑞，为官清正廉洁，直言敢谏，刚正不阿，被誉为“南包公”。深受人民的尊敬与爱戴。

清朝的康熙皇帝，是一位杰出的满族政治家。他平定了多次叛乱；派兵收复了台湾；抵抗沙俄对我国东北地区的侵略，收复了失地，为维护祖国的统一作出了重大贡献。同时，康熙帝学识渊博，非常重视科学文化，使清朝初年的生产和文化事业得到了很大的发展。

清朝时期，维吾尔族英雄额色尹、图尔都、玛木特等，坚决反对分裂，帮助清朝平息叛乱，受到乾隆皇帝的嘉奖。

清朝杰出的数学家、天文学家蒙古族人明安图，经过三十多年的苦心研究，终于写出了著名的数学著作《割圆密率捷法》初稿，绘制出蒙文星图。他还两次亲自带队奔赴新疆，翻雪山，穿戈壁，精心测绘出当时最详尽的新疆地图，为维护祖国的领土完整作出了贡献。
                            回民支队马本斋，      痛歼日寇御外侮。
                            马母绝食宁可死，      民族气节不可辱。

 在我国近现代史上，出现过更多杰出的少数民族人物。回族人马俊、郭隆真、刘清扬是五四运动时期的早期革命家，马俊、郭隆真还献出了宝贵的生命。满族人关向应早年投身革命，曾参加长征，抗日战争中担任一二〇师政治委员。壮族人韦拔群，参加“百色起义”，领导广西的革命斗争，后来英勇牺牲。抗日战争中，回族人马本斋担任了八路军回民支队的司令员，率部与敌人展开游击战，另日寇闻风丧胆。马本斋的母亲被日寇抓去，要她劝儿子投降，马母坚决不答应，并且绝食而死。由于积劳成疾，马本斋后来也不幸病故。朱德总司令后来写诗赞扬他们“母子两代英雄”。

藏传佛教领袖、十世班禅额尔德尼，坚决反对西藏独立，与分裂分子进行了针锋相对的斗争。维吾尔族政治家包尔汉率部起义，坚持进步立场，维护国家统一。他们都是伟大的爱国者。

新中国成立以后，在科技文化领域杰出的少数民族人物更是层出不穷。历史学家维吾尔族人翦伯赞，在历史学研究中作出了独特贡献。作家满族人老舍，创作了《骆驼祥子》、《四世同堂》、《茶馆》、《龙须沟》等脍炙人口的作品，享有“人民艺术家”的美誉。地质学家蒙古族人李四光，创立了地质力学，为我国石油勘测和地震预报作出了历史性的贡献。相声演员满族人侯宝林，为人民带来欢乐，他的相声令人百听不厌，笑口常开。游泳运动员回族人穆祥雄三次打破百米蛙泳世界纪录。体操运动员壮族人李宁多次获得体操世界冠军，被称为“体操王子”。体操名将回族人马艳红，在世界体操锦标赛上，为中国夺得了第一个体操世界冠军。后来，她又在洛杉矶奥运会上，为中国队夺得了第一枚奥运体操金牌。

    专家学者名传颂，   科技学术成果丰。
       文学艺术花独秀，    世界赛场获殊荣。

（摘自《民族团结十知道（小学生读本）》）

8.新中国实现了民族的平等和团结

黑暗旧中国，    列强来掠夺。
    阶级压迫中，    民族矛盾多。
    奴隶求自由，    翻身出水火。
   党是领路人，    创建新中国。
   民族得解放，    齐唱胜利歌。
   进入新社会，     康庄大路阔。

从鸦片战争以来，西方列强就不断侵略中国，霸占土地，掠夺资源，屠杀中国人民。特别是20世纪30年代后，日本帝国主义的野蛮侵略，把中国推向了灭亡的边缘。

国内的封建主义和官僚资本主义统治也对各族人民肆意欺压、严酷盘剥、使得旧中国处于民不聊生、贫穷落后、四分五裂的局面。同时，民族歧视和偏见，也造成民族间的矛盾与隔阂。

少数民族聚居地区，奴隶主、封建农奴主、山官、土司和头人，也残酷地剥削少数民族人民，使这些地区的经济和社会发展十分缓慢，文化、教育、医疗等十分落后，有些民族的社会形态甚至还停留在原始公社、奴隶制度或封建农奴制度时代。

为了救中国，求解放，中国共产党领导各族人民，进行了28年艰苦卓绝的斗争，终于战胜了日本侵略者，推翻了国民党反动派的统治，结束了旧中国四分五裂的局面，实现了国家的统一和民族的解放。

新中国成立以后，党和人民政府废除了旧中国的民族歧视做法，实行了民族和睦、民族团结政策，巩固和发展了平等、团结、互助、和谐的社会主义民族关系，领导少数民族民族人民，进行民主改革，推翻废除了落后于历史时代的奴隶制度、封建农奴制度和封建领主制度。例如，深受农奴主压迫、毫无人身权利和自由的彝族农奴，解除了身上的枷锁；世代受农奴主压榨剥削的藏族农奴翻身解放；受封建领主和地主盘剥的少数民族农牧民获得了土地   和牲畜，各族翻身群众一下跨越了几个社会形态，一起走上了社会主义康庄大道。
民主改革党领导，    黑暗制度被推翻。
一步跨进新时代，     新旧社会两重天。

由于社会发展速度快慢不同，在新中国成立前夕，有些少数民族的生产方式十分落后，生活十分困苦，社会形态还处在刀耕火种、刻木结绳记事的原始部落阶段；没有自己的文字，缺医少药，疾病蔓延，人口不断减少，已经濒于民族灭绝的悲惨境地。像赫哲族因疾病流行，人口不断减少，到新中国成立前，全民族人口只剩下300来人，成为当时人口最少的少数民族。新中国成立后，党和政府派去了民族工作队、医疗队和技术人员，大批新式农具和拖拉机、播种机，帮助少数民族人民发展生产、改善生活。拉祜族的苦聪人，曾经长年在深山老林里过着原始的生活。20世纪50年代，在政府的帮助下，他们走出了山林，迁移到适宜居住的地方定居，开始了幸福的新生活。在全国人民的支援帮助下，昔日贫穷落后的少数民族地区，建立起一所所医院、卫生室，改变了缺医少药的局面；建立起一所所大中小学校，有了朗朗的读书声；修筑起水库、发电站，架设起高压输电线，为村村寨寨送去了光明和生产动力；修筑的公路、铁路，改善了交通，把少数民族地区和全国各地紧紧地联系到一起；新建起的工厂和矿山，极大地促进了少数民族地区的经济发展。党和政府还培养了一大批少数民族干部和少数民族医护人员、教师和技术人员。还帮助没有文字的少数民族创建了文字。经过一段时间的发展，少数民族地区的面貌发生了巨大的改变，民族和谐、社会进步、经济文化各项事业快速发展，民族人口也有很大增加，走上了民族繁荣、兴旺发达的幸福大道。

国家派来工作队，    送医送药暖人心。
     汉族兄弟来帮助，     生产技术指导勤。
     全国人民齐支援，     经济文化面貌新。
      百业兴旺增人口，     民族繁荣一家亲。

在党和人民政府的帮助下和各族人民的支援下，少数民族地区实行了民族区域自治；巩固和发展了平等、团结、互助、和谐的社会主义民族关系；各族人民共同当家作主，管理国家事务。社会经济、民族文化、教育体育、医疗卫生、生产生活，都得到了飞速发展，取得了举世瞩目的成就。我国各民族人民实现了空前的大团结。

民族区域自治，   平等团结互助。
    人民当家作主，   管理各项事务。
    党的民族政策，    就像阳光雨露。
   滋润各族人民，    向着幸福迈步。

（摘自《民族团结十知道（小学生读本）》）

9.改革开放促进了各民族繁荣发展

改革与开放，    振兴我中华。
     相互来支援，       兄弟把手拉。
  思想要解放，       科学把帅挂。
   西部大开发，       走向现代化。

新中国成立以后，少数民族地区的经济和各项事业有了很大的进步。但由于少数民族地区大都集中在西北的高原和西南的熔岩地带等边远地区，土地贫瘠，交通不便，自然条件比较差，再加上历史的原因，这里的经济原本就不很发达，所以和东部内地相比，还是相对落后，面貌一时还难以彻底改变。改革开放以后，全国各族人民为振兴中华共同努力奋斗，很快就使我国的经济有了飞速发展，综合国力提高，进入了世界前列。少数民族地区又迎来了一次腾飞的机遇。

为了使少数民族地区和内地协调发展，加速中西部少数民族地区的经济建设，提高那里各族人民的生活水平，同时也为中国的经济建设有持续发展的后劲，国家采取有效的倾斜和扶持措施，开始了气势恢宏的西部大开发。西部大开发的战斗号角，极大地振奋了各族人民，因为大家知道，只要经过几代人的努力，到21世纪中叶全国基本实现现代化的时候，就能从根本上改变西部地区相对落后的面貌。到那时，一个山川秀美、经济繁荣、社会进步、民族团结、人民富裕的新西部就会出现在中华大地上。

改革开放三十年，西部大开发十年的共同奋斗，我国西部地区发生了巨大变化。经济实力大幅度提升，工农业生产持续高速增长，基础建设速度加快，人民生活水平不断提高。就拿新疆维吾尔自治区来说吧，经过各族人民的努力，新疆的国内生产总值已将上升到全国第11位。棉花产量位居全国第一，成为全国的棉花生产基地。“西气东输”工程的开发，还使新疆成为我国原油产量排第二位的重要的石油、天然气能源基地。新疆壮美和富有民族风情的风光，每年吸引了大批国内外游客，赚取了大量的旅游收入。火火红红的边境贸易，也使进出口总额大增。由于西部大开发招商引资，共有1万多家区外企业落户新疆，为新疆经济发展注入了强大活力。新疆的公路通车里程已经达到14.7万公里，形成了以首府乌鲁木齐为中心，以8条国道干线为主骨架，环绕两大盆地，穿越两大沙漠，贯穿天山，连接南北疆的干支线公路运输网络。铁路建设也飞速发展，兰新铁路已经从单线改为复线。等到正在天山南北新建的几条钢铁大动脉完工的时候，铁路通车里程就将从3000公里增加到7000多公里。新疆的教育事业飞速发展，率先在全国实现了义务教育的全面免费，现有各级各类学校8000多所，在校学生440多万人，其中少数民族学生占了多半。数字是枯燥的，但是数字背后的巨大变化给新疆各族人民的感受却是真真切切的。正像几位维吾尔族大学生感受的那样：“新疆一直在变化着，路越来越宽，房子越来越漂亮。”

西部大开发也给西藏带来了巨大的变化。经过多年的艰苦施工，被称为“天路”的青藏铁路，已经顺利通车。医疗卫生水平的提高，使西藏人口平均寿命由民主革命前的35.5岁，提高到67岁；现在西藏所有的农牧民已经参加了以免费医疗为基础的农牧区合作医疗。藏族人口总数比西藏自治区成立前翻了一番。西藏的义务教育，普及水平也得到了提高。小学的入学率几乎达到了100%。西藏的公路交通发展也十分迅速，通车里程已经达到4.8万公里。邮电通讯的发展，使很多藏族牧民用上了手机和电话，还能通过电脑网络与外界沟通。

铁路通屋脊，       油井喷油花。
医药有保障，       信息四通达。
教育得普及，       惠及各族娃。
创新求发展，       迈开大步伐。

参与我国西部大开发的其他省区发展也令人瞩目，如内蒙古自治区的牛奶产量居全国第一，原煤产量居全国第二。广西壮族自治区的蚕茧产量居全国第一，已成为全国最大的蔗糖生产和综合利用基地。云南鲜花产量已连续十多年位居全国第一。广西、贵州和宁夏已经成为我国氧化铝和电解铝的重要生产基地……

可以预见，随着西部大开发的许多重点项目的建成，我国民族地区的经济会再一次腾飞。三十年改革开放的实践告诉我们，只有不断解放思想，不断创新，求发展、求进步、一心一意搞好建设，保持社会稳定，各族人民的美好愿望才能实现。

（摘自《民族团结十知道（小学生读本）》）

10.尊重各民族的风俗习惯

民族聚居地域广，    各有风俗和习惯。
嫁娶婚丧讲礼仪，     衣食住行有特点。
民族风情要了解，      禁忌避讳别违犯。
避免误解和误会，      往来交谊重情感。

由于生活的环境不同，社会经济条件不同，我国各民族在婚礼、生育、丧葬、服饰、饮食、居住、节日、礼仪、礼节和文娱体育等方面，都有自己的习俗。少数民族的风俗、风情丰富多彩，具有浓郁的民族特色，就像一个五彩斑斓、变化万千的“万花筒”。

为什么要尊重各民族的风俗习惯呢？这是因为，各民族的风俗习惯，是各族人民在长期的生活中形成的，融入了深厚的民族情感。各民族都把其他民族对本民族风俗习惯的尊重，看做是对本民族的尊重；把对本民族风俗习惯的轻视，看做是对本民族的歧视。所以，兄弟民族在交往中，都要相互尊重对方的风俗习惯。

比如饮食习惯上，满族人喜欢吃黄米饽饽，吃萨其马；朝鲜族人喜欢吃冷面、泡菜和打糕；蒙古族、哈萨克族、乌孜别克族、塔塔尔族、柯尔克孜族等民族喜欢吃手扒羊肉喝奶茶；维吾尔族人还喜欢吃手抓饭和考馕；藏族人喜欢吃糌粑、喝酥油茶和青稞酒；生活在南方的独龙族、土家族、傣族等少数民族人民都喜欢吃糍粑，喝糯米酒……

在穿着服饰上，由于中国幅员辽阔，东西南北自然环境差异很大，分居各地的少数民族，有的靠江河湖海而居；有的居住在深山密林；有的游牧在草原牧场；有的聚居在山脚坪坝；还有的住在高原屋脊；有的居住在寒冷的北国；有的居住在干旱的西北；有的居住在气候炎热的海南……为了适应所处自然环境和经济条件，各族人民结合各自的审美习惯，创造发明出不同的服饰。比如，西藏高原气候多变，昼夜温差大，藏族人就喜欢穿宽大的藏袍，中午天热，就脱去一只或两只袖子，围在腰间，非常方便使用。鄂伦春族人擅长打猎，他们就用狍子皮制作冬装，狍子皮有厚厚的绒毛，穿上十分暖和……缤纷多彩的民族服饰，就像一道道亮丽的风景线。

在居住方面，各个民族人民由于居住地域不同，居住习惯也有不同。东北地区冬季寒冷，满族人喜欢睡火炕；草原需要游牧，蒙古族人喜欢住蒙古包，哈萨克人喜欢住毡房；云南西双版纳气候炎热，傣族人喜欢住通风凉爽的竹楼；青藏高原寒冷，藏族人喜欢住牛皮帐篷和碉房；苗族、土家族民居常常依山面水，所以他们喜欢住吊脚楼……

少数民族的节日也很多，像蒙古族的那达慕大会，傣族的泼水节，藏族的藏历新年，彝族的火把节，白族的三月街，苗族的花山节，还有回族、维吾尔族等信仰伊斯兰教的民族过的开斋节、古尔邦节等，在民族节日里，各族人民都要按照自己的习俗，举行各种各样的庆祝活动，具有浓郁的民族风情。

各个民族饮食起居、礼仪交往的风俗习惯中，也有一些禁忌。这些禁忌是在长期生活中形成的，成为约束人们行为的准则。比如，达斡尔族人和鄂温克族人忌讳用刀、剪等带利刃的东西指人；满族人、瑶族人、畲族人禁食狗肉；高山族人在祭祀、出猎、丧葬的时候忌吃鱼……特别提到的是，我国少数民族中的回族、维吾尔族、哈萨克族、乌孜别克族、塔吉克族、柯尔克孜族、塔塔尔族、保安族、撒拉族、东乡族十个民族信奉伊斯兰教，在饮食起居上也有忌食猪肉，不吃自死的动物和动物的血等禁忌。这些禁忌，是穆斯林民族兄弟的一种社会生活习俗。大家应该相互尊重，关照彼此的习惯和喜好，不要随便说三道四，更不能乱开玩笑。因为这样做，会极大地伤害民族感情，影响民族和睦与团结。同样，人口众多的汉族也有自己的生活习惯，也需要尊重。只有尊重对方的风俗习惯，才能避免产生误解、误会，才能赢得对方的信任。如果因一时不了解兄弟民族的风俗习惯，无意当中触犯了兄弟民族的禁忌，就要及时真诚道歉，求得谅解。但如果是故意冒犯少数民族的禁忌，破坏民族团结，情节十分严重的，那就违反了国家法律，就要受到法律的制裁。

（摘自《民族团结十知道（小学生读本）》）

11.尊重各民族的宗教信仰

宗教信仰有自由，    爱国爱教应守责。
    历史形成融情感，     理解尊重才谐和。
   无论信教不信教，     都是祖国建设者。
   宗教禁忌要避讳，     和谐安定乐呵呵。

我们外出的时候，常常可以看到一些金碧辉煌的佛教寺院或道观；看到一些有高高尖塔的清真寺；看到一些屋顶有十字架的基督教或天主教教堂。在这些场所里，还有许多人在诵经祈祷，进行着宗教活动。这些寺院或教堂，就是宗教场所，那些诵经祈祷的人，就是宗教信徒。宗教是人类社会的一种历史现象，世界上几乎所有的国家都有人信仰宗教。

我国是一个多民族的国家，同时也是一个多宗教的国家。现有佛教、道教、伊斯兰教、天主教、基督教（新教）五大宗教。全国56个民族中有约1亿以上的人信仰宗教，其中有十几个少数民族基本上全民信教。少数民族当中，藏族、蒙古族、土族、裕固族等民族信仰藏语系佛教（藏传佛教）；傣族、阿昌族、佤族、拉祜族、布朗族、德昂族等民族信仰巴利语系佛教（南传上座部佛教）；回族、维吾尔族、哈萨克族、东乡族、撒拉族、保安族、柯尔克孜族、乌孜别克族、塔吉克族、塔塔尔族等民族信仰伊斯兰教。此外还有一些汉族人信仰佛教、道教、基督教（新教）和天主教。

宗教信仰是各个民族在历史中形成的，经过千百年来的延续，已经成为信教群众的生活习惯，融入了极其深厚的文化情感。因此，尊重各民族同胞的宗教信仰，对于维护民族团结、社会和谐安定、国家统一、经济发展十分重要。我国实行各民族平等、团结、互助的民族政策，所以十分尊重和保护少数民族宗教信仰自由的权利。

我国宪法规定，宗教信仰自由是公民的一项基本权利，受到宪法和法律的保护。这就是说，公民既有信仰宗教的自由，也有不信仰宗教的自由；有信仰这种宗教的自由, 也有信仰那种宗教的自由；在同一宗教里，有信仰这个教派的自由，也有信仰那个教派的自由；有过去不信教而现在信教的自由，也有过去信教而现在不信教的自由。既尊重和保护信教的自由，也保护不信教的自由。任何国家机关、社会团体和个人不得强制公民信仰宗教或者不信仰宗教，不得歧视信仰宗教的公民和不信仰宗教的公民。我国法律同时也规定，公民在享有宗教信仰自由权利的同时，必须承担法律所规定的义务。在我国，任何人、任何团体，包括任何宗教，都应当维护人民利益，维护法律尊严，维护民族团结，维护国家统一。我国法律规定对于正常的宗教活动，国家要加以保护。同时任何人不得利用宗教进行破坏社会秩序、损害公民身体健康、妨碍国家教育制度的活动。宗教团体和宗教事务不受外国势力的支配。这也就是说，作为一个信教的公民，无论信仰哪种宗教，都要爱国爱教。我国各大宗教和亿万信教群众都有爱国、爱教的优良传统。

　在党和国家的民族宗教政策的关怀下，我国各民族的宗教信仰都得到了充分尊重，宗教场所也都得到了妥善保护。宗教教职人员履行的正常教务活动，在宗教活动场所以及按宗教习惯在教徒自己家里进行的一切正常的宗教活动，如拜佛、诵经、礼拜、过宗教节日等，都受到法律保护，任何人不得干涉。

不同的宗教，因信仰不同，有着许多不同的宗教禁忌。比如，佛教规定出家的僧人要吃素，禁食大蒜、大葱、韭菜等有异味的蔬菜和肉蛋等“荤腥”。伊斯兰教在饮食上忌食自死的动物、动物的血、猪肉和不以安拉名义宰杀的任何可食动物，还禁止饮酒、赌博、吸毒等行为。基督教也规定不能把动物的血作为食物。除了饮食上，宗教禁忌同生活起居、婚丧礼仪、行为举止都有密切的关系。比如佛教、伊斯兰教、基督教等宗教都认为，寺院教堂等宗教场所是神圣肃穆的地方，进入寺院教堂的人，应当衣冠整洁，举止稳重，忌大声喧哗、交头接耳、东张西望、争抢座位；禁止拍照摄影的地方不要摄影；该脱帽的地方就要脱帽，等等。

有的人以为，宗教禁忌尽是些日常生活小事，往往不大注意尊重，有时会有意无意地说一些不该说的话，做一些不该做的事。其实，宗教禁忌看似小事，但事关重大，因为它关系到民族团结，也关系到千千万万兄弟民族人民的尊严和感情。所以，民族宗教问题是个大问题，决不能掉以轻心。俗话说得好，只有尊重他人的人，才能得到他人的尊重。在民族交往中，当遇到民族宗教禁忌的时候，我们一定要牢记“平等友好，互相尊重”八个字，去妥善处理对待。不要以猎奇心理去看待和曲解少数民族的宗教信仰，要了解一些民族宗教知识和禁忌，尊重少数民族的宗教信仰。更不要拿兄弟民族的宗教信仰习惯来乱开玩笑，那样做会违背党的民族宗教政策，伤害少数民族信教群众情感，甚至会引发民族纠纷和社会动乱。对侮辱民族宗教、破坏民族宗教政策的言论和行为，我们要坚决加以抵制，维护民族的团结统一,同时我们也要分清，那些巫婆、神汉装神弄鬼、求仙算命、骗人钱财的封建迷信活动不是宗教，它只会骗钱害人。像法轮功一类邪教组织，冒用宗教、气功的名义，聚敛钱财，神化首要分子，蛊惑蒙骗他人，精神上控制成员，进行反社会活动，是严重危害社会的邪教，已经被国家所取缔，我们切不可轻信上当。

（摘自《民族团结十知道（小学生读本）》）

12. 各民族兄弟谁也离不开谁

中华民族好兄弟，       自古依存互不离。
你帮我来我帮你，       平等和睦多亲密。
谁也不能离开谁，        分枯合容要牢记。
团结一心肩并肩，        彰显民族凝聚力。

在民族聚居地区，我们常常可以听到汉族和少数民族群众讲这样一句话：“汉族离不开少数民族，少数民族离不开汉族，各少数民之间也相互离不开。”淳朴的语言，说出了我国各族人民共同的心里话。

各民族兄弟“谁也离不开谁”说得多好啊！它完全符合我们这个统一的多民族国家的国情。这种一脉同源、血浓于水的深厚民族感情；相互依存、生死与共、亲如手足的新型民族关系，是中华民族大家庭的各民族成员，在漫长的历史变迁中形成的。无论是从历史文化的传统来看，还是从现实的经济政治来看，中华各民族都有着极为紧密的联系，不容分离。悠悠岁月的洗礼和亲身切实的体验，使各民族人民形成了一个坚定的共识：中华民族谁也离不开谁，“分则枯，合则容”。

为什么“汉族群众离不开少数民族”呢？首先从我国民族分布来看，由于历史上多次的民族迁徙、移民屯田戍边和朝代更迭等原因，形成了汉族和各少数民族既杂居又聚居，相互交错居住的状况。在政治、经济、文化上汉族与少数民族有着极为紧密的联系。这种紧密的联系，有利于汉族与少数民族之间的交往学习、取长补短、共同进步的发展繁荣。早在战国时期，赵国的武灵王就向北方的少数民族学习，改穿胡服，练习骑射，留下了“胡服骑射”这个历史故事。还有，少数民族地区广大的地域，蕴藏着极为丰富的物产资源，这些宝贵资源，为我国现代化建设提供重要的保证。因此，不论在革命战争年代还是新中国成立以后；不论是保卫边疆抵御外侮的战斗，还是建设四化美好家园的奋斗，汉族人民都离不开少数民族的支持。

为什么说“少数民族离不开汉族，各少数民族之间也相互离不开呢”呢？从历史上看，汉族人口众多，在经济文化、科技技术各方面发达较早，比较先进，这些对于相对落后的少数民族来说，是极其需要的。少数民族自古就同汉族有着密切的联系，世代相互依存，相互影响，相互促进。秦汉时许多汉族人迁入西北边疆，大规模进行“屯田”，使先进的农具和牛耕方法传人西北少数民族地区，促进了当地的经济发展。“丝绸之路”开通以后，西域少数民族地区的胡麻、蚕豆、石榴、大蒜、葡萄、苜蓿、西瓜等瓜果蔬菜，陆续传入汉族地区，丰富了汉族人民的生活。汉族的丝绸、造纸术、瓷器等先进技术也通过“丝绸之路”传到西域，传到了欧洲和世界。

新中国成立以后，我国各民族间的经济联系更加密不可分。内地与少数民族地区；少数民族地区和少数民族地区之间，在经济上，相互依赖、互为补充，不可或缺。比如说，草原上的牧民需要内地生产的粮食、布匹和各种日用品；内地的居民也需要草原出产的皮革、肉食和奶制品。再比如说，西部少数民族地区的能源蕴藏十分丰富，“西气东输”、“西电东输”，就为东部沿海地区的发展提供了充足的动力。东部沿海地区的经济和科技发达，反过来又可以给西部地区的经济发展、科技进步提供很大的帮助。

还有，由于历史原因，少数民族地区地广人稀，自然条件比较恶劣，社会经济发展相对落后，科学技术和文化不够发达，如果没有经济文化发展程度比较先进的汉族和其他兄弟民族从人才、技术、资金、设备等方面进行对口支援，帮助发展经济，那些少数民族地区就不能很快改变落后面貌，使人民过上幸福安康的生活。比如解放前，西藏没有一寸公路更没有一寸铁路；没有一家现代工业企业，仅有一些极其简陋的手工作坊；医疗卫生和教育事业也几乎是空白，人民生活贫困不堪。如今，在全国各族人民的支援和当地人民的努力下，西藏有了四通八达的公路交通网，火车也开上了“世界屋脊”。雪域高原的西藏不仅有了许多现代化企业和矿山，医疗卫生和教育事业也得到飞速发展。再比如，新疆维吾尔自治区，新中国成立之初经济也十分落后，在全国各族人民的支援和新疆各族人民的努力下，工农业生产和各项事业也得到了飞速发展。“我们新疆好地方”的嘹亮歌声响彻了天山南北。

新中国几十年民族团结、和谐发展的事实告诉我们，无论哪个民族都不能脱离中华民族大家庭而独立发展，离开了中华民族大家庭，就要寸步难行。我国各民族“谁也离不开谁”不是一句简单的口号，它已经深深植根于各族人民的心中。20世纪60年代初，内地江南一带遭受了严重的自然灾害，有3000汉族孤儿急需抚养安置。这时候，内蒙古的许多蒙古族牧民把他们接进自家的蒙古包，用伟大的母爱和父爱，把这些孤儿抚养长大。蒙古族阿妈阿爸的义举，在全国各族人民中一直传为佳话。2008年四川汶川发生特大地震后，全国各族人民就紧急行动起来捐款、捐物，奔赴抗震救灾的第一线，支援灾区各族人民战胜地震灾害。奏响了一曲中华民族大家庭团结互助、万众一心、战胜灾害、谁也离不开谁的嘹亮凯歌。同时也让全世界人民看到了中华五十六个民族无比强大的凝聚力。

（摘自《民族团结十知道（小学生读本）》）

13. 维护民族团结、国家统一是我们的神圣职责

   疆独藏独一小撮，        分裂祖国罪恶多。
       各族人民擦亮眼，        不被离间受挑拨。
       新疆西藏好山河，         神圣领土不容割。
       民族团结倍珍惜，          维护统一都有责。

俗话说得好，家和万事兴。新中国成立以来，特别是改革开放以来，我们的国家民族团结、社会和谐、政治稳定、经济发展迅速，在短短的几十年里，发展成为一个经济规模走进世界前列、开始迈进小康社会的社会主义国家。各民族人民的生活也得到了极大改善，960万平方公里的中华大地，已经成为56个民族幸福生活的乐园。然而，一小撮要把西藏和新疆从祖国大家庭中分裂出去的藏独、疆独民族分裂分子，却不愿意看到这大好局面，不愿让全国各族人民继续过好日子。他们阴谋挑拨民族关系，打着民族宗教的旗号，叫嚣西藏、新疆独立，干起了破坏民族团结、分裂祖国的罪恶勾当。
  藏独和疆独分子，不顾西藏和新疆自古以来就是我国不可分割的神圣领土、藏族和维吾尔族早就融入到中华民族大家庭的这一铁的历史事实，在一些境外敌对分子的策划下，企图用离间民族感情，制造民族纠纷，造谣惑众、煽动民族宗教情绪和进行烧杀抢砸的恐怖暴乱行动，来破坏我们的民族团结。在藏独和疆独分子制造的一系列暴乱中，少数极端的民族分裂分子，用残忍的手段向无辜群众实施暴力，被伤害者中，不但有男人有妇女，还有老人和儿童。不但有汉族人，还有其他少数民族的人。就连一些不愿意和他们一起施暴、反对他们搞分裂的藏族和维吾尔族同胞，也遭到他们的毒手。他们滥杀无辜，放火烧毁汽车和公共汽车，打砸抢劫店铺，烧毁居民房屋，冲击机关单位的罪恶行径，完全是恐怖行为，是一群地地道道、十恶不赦的恐怖分子！民族分裂分子的这种严重的暴力犯罪行为，既不是民族问题，也不是宗教问题。他们决不能代表广大的信教群众，更不能代表全体藏族同胞和维吾尔族同胞。
　　摆在我们面前的是一场捍卫祖国统一、维护民族团结、维护社会稳定的斗争。如果一旦让民族分裂分子的阴谋得逞，我国各族人民就将陷入民族纷争不断、和谐安宁的社会被破坏，兄弟民族阋墙、国家动乱分裂，各民族人民痛苦遭殃的苦海！
　　民族和睦、社会稳定，人民生活幸福；民族纷争、国家分裂，人民就要遭灾受难。前些年，欧洲有的国家，因为民族纷争造成民族分裂，战火蔓延，原本和平美好的家园变成一片废墟，原本安宁的生活变得困苦不堪，原本统一的国家四分五裂。因此，民族团结绝不是一件小事啊，是关系到民族兴衰、国家存亡的大事！“团结稳定是福，分裂动乱是祸。”维护民族团结，反对民族分裂与我们每个人的生活和命运息息相关。是我们每个公民的神圣责任！

民族和睦社会稳，   兄弟阋墙山河破。
    民族团结非小事，   关系大家和你我。
   民族情谊隔不断，   不利团结我不做。
   反对分裂反恐怖，   坚定立场要把握。

56个民族之间的情谊是割不断、分不开的。民族团结不容破坏，祖国的神圣领土不容分割！藏独、疆独分子企图破坏民族团结、分裂祖国的罪恶企图和他们制造的暴力行为不得人心，必然遭到各族人民的唾弃，注定要遭到彻底失败。就在藏独、疆独民族分裂分子制造的暴乱中，广大藏族、维吾尔族同胞和全国各族人民一道，坚决维护民族团结和祖国统一，支持政府平息暴乱，把那些犯有烧杀抢砸严重罪行的民族分裂分子绳之以法。让他们得到应有的制裁。在藏独分子制度造严重暴力事件的时候，藏族老阿妈次仁德吉勇敢地帮助了3名汉族群众。她说：“藏汉是一家人，我不能见死不救。”在疆独民族分裂分子向无辜群众施暴的时候，维吾尔族老人哈米特•阿赫麦特不顾安危，总共营救了几十位各族群众。这些人中既有汉族，也有维吾尔族，还有妇女和儿童。因保护汉族女学生而被持刀小偷刺成重伤的维吾尔族青年艾尼•居买尔，曾经感动过许多中国人。后来他当了人民警察。在疆独分子制造暴乱的时候，他面对正在打砸抢烧的暴徒，挺身而出，疏散市民，遭到暴徒疯狂围攻，再次英勇负伤。危急时候，像那位维吾尔族老人和青年艾尼•居买尔一样，坚决维护民族团结、救助受难群众的维吾尔族人还有很多很多。在新疆，汉族和维吾尔族就像亲兄弟姐妹一样，正像歌词里说的那样：“天山青松根连根，各族人民心连心。”
　　我们各民族少年儿童，是祖国的明天，担负着中华民族伟大振兴的历史重任。青少年的成长，需要一个民族和睦、安定祥和的社会环境。因此，我们更要倍加珍惜各民族共同团结奋斗、共同繁荣发展的大好局面，从小把维护民族团结、国家统一的责任牢牢记在心间。自觉做到凡是不利于民族团结的话不说，凡是不利于民族团结的事不做。和全国人民一起，坚决同民族分裂分子作斗争，做到不传谣、不信谣、不受民族分裂分子的挑拨煽动、不参与破坏民族团结、分裂祖国的违法犯罪活动，坚决同不法分子的违法犯罪活动作斗争，做维护民族团结和国家统一的小模范。

 手拉手来手牵手，    各族同学好朋友。
    祖国母亲怀抱长，     相亲互爱乐悠悠。
    民族团结四字歌，      字字句句记心窝。
      维护团结做模范，      贡献当中也有我。

第四章    民族团结进步宣传标语

1、加快经济发展步伐，促进各民族共同繁荣

2、坚持民族区域自治制度，巩固社会主义民族关系

3、与时俱进谋发展，携手并肩奔小康

4、重视发展民族教育，提高全民素质

5、巩固好、发展好、维护好全县各民族和睦相处、和衷共济、和谐发展”的良好局面

6、民族团结是各族人民的生命线

7、加强民族团结，事关实现全面建设小康社会的奋斗目标，事关建设中国特色社会主义事业全局，事关国家长治久安

8、树立典型，学习先进，争当民族团结进步的模范

9、加强民族团结，维护祖国统一和社会稳定

10、加强精神文明建设，促进民族地区社会事业发展

11、落实科学发展观，促进少数民族和地区经济社会各项事业快速、健康、协调发展

12、坚持改革开放，增强少数民族和民族地区发展活力

13、民族团结进步事业的根基深植于各族群众，生命蕴藏于各族群众，力量来源于各族群众，成果造福于各族群众

14、高举民族团结旗帜，共同迈向小康社会

15、汉族离不开少数民族，少数民族离不开汉族，各少数民族之间也互相离不开

16、民族团结的人民最幸福，民族团结的祖国最强大

17、加强民族团结，振奋民族精神

18、高举民族团结进步旗帜

19、积极开展民族团结进步宣传月活动

20、基层党组织要成为民族团结的坚强堡垒

21、各族人民同呼吸共命运心连心

22、维护民族团结，捍卫祖国统一

23、继往开来，与时俱进，开创民族团结新局面

24、讲团结、谋发展、保稳定、促和谐！

25、共同团结奋斗，共同繁荣发展

26、各族人民大团结万岁

27、团结一心，携手共进，为全面建设小康社会而努力奋斗

28、大力普及科技知识，提高各民族群众思想道德素质和科学文化素质

29、坚持民族平等团结是党的一项基本原则和政策

30、平等、团结、进步、繁荣全面贯彻党的民族政策，促进各民族共同繁荣进步

31、积极开展民族法律法规宣传教育，努力提高依法做好民族工作的能力

32、发展民族教育，提高民族素质

33、巩固和发展平等、团结、互助、和谐的社会主义民族关系

民族团结就是各族人民的生命线。船的力量在帆上，人的力量在心上。做民族团结重

在交心，要将心比心、以心换心。各民族同胞要手足相亲、守望相助，共同维护民族团结、

国家统一。

—— 2015年9月30日，习近平总书记会见基层民族团结优秀代表时强调

第五章  泽库县民族团结进步创建应知应会100问

1. 我国新时期民族工作的主题是什么?

答：共同团结奋斗、共同繁荣发展。

2.    共同团结奋斗和共同繁荣发展的内涵是什么？

答：共同团结奋斗，就是要把全国各族人民的智慧和力量凝聚到全面建设小康社会上来，凝聚到建设中国特色社会主义上来，凝聚到实现中华民族的伟大复兴上来；共同繁荣发展，就是要牢固树立和全面落实科学发展观，切实抓好发展这个党执政兴国的第一要务，千方百计加快少数民族和民族地区经济社会发展，不断提高各族群众的生活水平。

3. 党的十八大以来，习近平总书记回应新形势下我国民族工作中的重大理论和实践问题，形成了以什么为核心理念的民族工作思想理论体系，成为我国民族团结进步事业强大的思想指引？

答：中华民族一家亲，同心共筑中国梦。

4. 我国民族工作中的“三个离不开”思想内容是什么?

答：汉族离不开少数民族,少数民族离不开汉族,各少数民族之间也互相离不开。

5. “五个认同”的具体内容是什么?

答：对伟大祖国的认同、对中华民族的认同、对中华文化的认同、对中国共产党的认同、对社会主义道路的认同。

6.    党的十九大把什么写入党章，成为全党全国各族人民实现中国梦新征程上的共同意志？

答：铸牢中华民族共同体意识。

7.    中华民族共同体的内涵是？

答：中华民族共同体是我国各族人民在长期历史发展中形成的政治上团结统一，文化上兼容并蓄，经济上相互依存，情感上相互亲近，你中有我、我中有你、谁也离不开谁的民族共同体，是建立在共同历史条件、共同价值追求、共同物质基础、共同身份认同、共有精神家园基础上的命运共同体。

8.    我国宪法对我国多民族基本国情是如何概括的？

答：《宪法》在序言中鲜明地指出：中华人民共和国是全国各族人民共同缔造的统一的多民族国家。

9.    中央民族工作会议对我国统一的多民族国家基本国情是怎样定位的？

答：多民族是我国的一大特色，也是我国发展的一大有利因素。多民族的大一统，各民族的多元一体，是老祖宗留给我们的一笔重要财富，也是我们国家的一个重要优势。

10. 党的十九大报告中加强思想道德建设中的“三有”是指什么？

答：人民有信仰，国家有力量，民族有希望。

11. 中国共产党人的初心和使命是什么？

答：为中国人民谋幸福，为中华民族谋复兴。

12. 社会主义核心价值观的基本内容是什么？

答：党的十八大提出，倡导富强、民主、文明、和谐，倡导自由、平等、公正、法治，倡导爱国、敬业、诚信、友善，积极培育和践行社会主义核心价值观。富强、民主、文明、和谐是国家层面的价值目标，自由、平等、公正、法治是社会层面的价值取向，爱国、敬业、诚信、友善是公民个人层面的价值准则，这24个字是社会主义核心价值观的基本内容。

13. 我国的三大基本政治制度是什么？

答：人民代表大会制度、中国共产党的领导下的多党合作和民族区域自治制度。

14. 民族团结进步创建活动要注重“三化”，指的是什么？

答：人文化、实体化、大众化。

15. 青海省民族团结进步宣传月是每年的几月?

答：每年9月。

16. 我国处理民族关系的三个基本原则是什么？

答：坚持民族平等、民族团结和各民族共同繁荣。

17. 中华民族和各民族是什么关系？

答：中华民族和各民族的关系是一个大家庭和家庭成员的关系，各民族之间的关系是一个大家庭里不同成员的关系。

18. 开展民族团结进步创建工作需要秉持的“四个重在”理念是什么？

答：要秉持“重在平时、重在交心、重在行动、重在基层”理念。

19. 当前和今后一段时期，民族团结进步创建工作的总体目标是什么？

答：通过全面深入开展民族团结进步创建工作，推动实现中华民族伟大复兴的中国梦、中国特色解决民族问题正确道路和党的民族理论政策更加深入人心，各族群众的道路自信、理论自信、制度自信、文化自信更加坚定；民族团结进步价值理念广泛弘扬，中华民族共同体意识和凝聚力不断增强；依法治理民族事务能力显著提高，各民族和睦相处、和衷共济、和谐发展，社会主义民族关系进一步巩固和发展。

20. 各民族交往交流交融要做到“六个相互”的内容是什么？

答：各民族要相互了解、相互尊重、相互包容、相互欣赏、相互学习、相互帮助。

21. 在民族工作中,党和国家所强调的“五个维护”是什么?

答：维护社会稳定、维护社会主义法制、维护人民群众根本利益、维护祖国统一、维护民族团结。

22. 关于培育青少年中华民族共同体意识，中央民族工作会议对各民族是如何要求的？

答：各民族都要培养孩子们树立中华民族一员的意识，不要让孩子们只知道自己是哪个民族的人，首先要知道自己是中华民族，这是月亮和星星的关系。这件事要大张旗鼓做起来，持之以恒做下去。

23. 习近平总书记“治藏方略”中提出的20个字的工作原则是什么？

答：习近平强调：“依法治藏、富民兴藏、长期建藏、凝聚人心、夯实基础，是党的十八大以后党中央提出的西藏工作重要原则”。依法治藏，就是要维护宪法法律权威，坚持法律面前人人平等；富民兴藏，就是要把增进各族群众福祉作为兴藏的基本出发点和落脚点，紧紧围绕民族团结和民生改善推动经济发展、促进社会全面进步，让各族群众更好共享改革发展成果；长期建藏，就是要坚持慎重稳进方针，一切工作从长计议，一切措施具有可持续性；凝聚人心，就是要把物质力量和精神力量结合起来，把人心和力量凝聚到实现“两个一百年”奋斗目标、实现中华民族伟大复兴的中国梦上来；夯实基础，就是要标本兼治、重在治本，多做打基础、利长远的工作，把基层组织搞强，把基础工作做实。

24. 国家民委提出的民族团结进步创建活动“六进”指的是哪六进？青海省“八进”和黄南州“十一进”分别增加了什么内容？

答：“六进”是指“进机关”“进企业”“进社区”“进乡镇”“进学校”“进寺庙”；青海省“八进”增加了“进家庭”“进军营”；黄南州“十一进”增加了“进市场”“进网络”“进景区”。

25. 民族团结进步创建的内涵是什么？

答：我国民族团结进步创建，是在中国共产党的领导下，由政府主导的、各民族群众广泛参与的、创造性地推进民族团结和各民族共同进步的社会工程，是通过活动实践推进民族团结进步事业的重要举措。

26. 什么是民族团结?

答：民族团结是各民族之间的团结和各民族内部的团结。是中国共产党处理民族关系问题的一项准则。中华人民共和国宪法第4条规定：“中华人民共和国各民族一律平等。国家保障各少数民族的合法的权利和利益，维护和发展各民族的平等团结互助和谐关系。禁止对任何民族的歧视和压迫，禁止破坏民族团结和制造民族分裂的行为。”民族团结是各民族共同繁荣的前提，是祖国统一的基础。

27. 在第二次新疆工作会议上习近平总书记指出，要在各民族中牢固树立“三个意识”是指什么？

答：国家意识、公民意识、中华民族共同体意识。

28. 习近平总书记在参加十二届全国人大五次会议新疆代表团审议时对民族团结作了生动贴切、寓意深刻的比喻，是如何阐述的？

答：习近平总书记指出,要全面贯彻党的民族政策,像爱护自己的眼睛一样爱护民族团结,像珍视自己的生命一样珍视民族团结,像石榴籽那样紧紧抱在一起。

29. 我国社会主义民族关系的基本特征是什么？

答：平等、团结、互助、和谐。

30. 我国民族政策的主要内容是什么？

答：坚持民族平等团结；民族区域自治；发展少数民族地区经济文化事业；培养少数民族干部；发展少数民族科教文卫等事业；使用和发展少数民族语言文字；尊重少数民族风俗习惯；尊重和保护少数民族宗教信仰自由。

31. 我国尊重少数民族风俗习惯政策的基本内容是什么？

答：尊重少数民族的饮食习惯、年节习惯、婚姻习惯、丧葬习俗等。

32. 中国少数民族“三大英雄史诗”是什么？

答：藏族的《格萨尔》、蒙古族的《江格尔》、柯尔克孜族的《玛纳斯》，并称为中国少数民族“三大英雄史诗”。

33. 我国人民币使用了哪几种少数民族文字？

答：藏、维、蒙、壮等4种少数民族文字。

34. 什么是党的事业取得胜利的重要法宝，必须长期坚持？

答：统一战线。

35. 现阶段我国社会主要矛盾是什么？

答：社会主义进入新时代，我国社会主要矛盾已经转化为人民日益增长的美好生活需要和不平衡不充分的发展之间的矛盾。

36. 加强中华民族大团结，长远和根本的是什么？

答：加强中华民族大团结，长远和根本的是增强文化认同，建设各民族共有精神家园，积极培养中华民族共同体意识。

37. 习近平总书记对民族地区好干部提出的20字标准和“三个特别”要求是什么？

答：党的十八大以来，习近平总书记对什么是好干部作出了精辟阐释。在2014年召开的中央民族工作会议上，习近平总书记进一步提出，民族地区好干部既要符合“信念坚定、为民服务、勤政务实、敢于担当、清正廉洁”的20字标准，还要做到“明辨大是大非立场特别清醒、维护民族团结行动特别坚定、热爱各族群众感情特别真挚”。

38. 加强民族团结，要坚决反对哪“两个主义”？

答：大汉族主义和狭隘民族主义。

39. 什么是民族工作成功的根本保证，也是各民族大团结的根本保证。

答：中国共产党的领导。

40. 正确处置涉及民族因素的违法犯罪问题时要坚持什么原则？

答：坚持法律面前人人平等原则。凡属违法犯罪的，不论涉及哪个民族、来自哪个地区，都要依法处理，不能以民族划线搞选择性执法。

41. 民族地区在加快发展上拥有自己的优势，这些优势是哪些？

答：一是地大物博、自然资源尤其是能源资源丰富，开发潜力巨大；二是大多与我国周边国家接壤，具有对外开放的有利条件；三是民族交融、文化交汇，文化特色鲜明、内涵丰富；四是地理景观独特而多样，人文自然旅游资源丰富。

42. 对口支援有“两个重要途径”的作用，是什么？

答：国家组织经济发达地区对口支援民族地区，是促进民族地区加快发展的重要途径，是促进各民族交往交流交融的重要途径。

43. 如何正确处理涉及民族因素的矛盾和问题？

答：不能把涉及少数民族群众的民事和刑事问题归结为民族问题，不能把发生在民族地区的一般矛盾纠纷简单归结为民族问题。要严格区分两类不同性质的矛盾，是什么问题就按什么问题处置。

44. 民族工作重在什么，民族团结重在什么？

答：民族工作重在平时、抓好平常，民族团结重在交心、以心换心。

45. 民族工作中的“三和”是指什么？

答：各民族和睦相处、和衷共济、和谐发展。

46. 民族工作中的“三交”是指什么？

答：各民族交往、交流、交融。

47. 如何做好民族工作？

答：做好民族工作，最关键的是搞好民族团结，最管用的是争取人心，要把加强民族团结作为战略性、基础性、长远性工作来做。

48. 黄南藏族自治州是什么时候成立的？

答：1953年12月22日。

49. 在中国55个少数民族中，有几个民族有自己的语言？

答：53个。

50. 党的十九大报告明确了中国特色社会主义事业的“五位一体”总体布局和“四个全面”战略布局，“五位一体”和“四个全面”是指什么呢?

答：“五位一体”总体布局是指经济建设、政治建设、文化建设、社会建设、生态文明建设；“四个全面”战略布局是指全面建成小康社会、全面深化改革、全面依法治国、全面从严治党。

51. “中国梦”的本质内涵是什么？

答：实现国家富强、民族振兴、人民幸福。

52. 中国共产党人的初心和使命是什么？

答：为中国人民谋幸福，为中华民族谋复兴。

53. “两个一百年”奋斗目标是什么？

答：在中国共产党成立一百年时全面建成小康社会，在新中国成立一百年时建成富强民主文明和谐美丽的社会主义现代化强国。

54. 中华民族的最高利益是什么？

答：加强民族团结，维护祖国统一。

55. 民族的基本特征是什么？

答：共同语言、共同地域、共同经济生活、共同心理素质。

56. 当代民族问题的五大特征是什么？

答：普遍性、长期性、复杂性、国际性、重要性。

57. 解决民族问题要坚持的政治方向是什么？

答：始终高举中国特色社会主义伟大旗帜。

58. 解决民族问题的根本途径是什么？

答：始终坚持推动少数民族和民族地区加快发展。

59. 中国特色解决民族问题的八个坚持是什么？

答：坚持中国共产党的领导，坚持中国特色社会主义道路，坚持维护祖国统一，坚持各民族一律平等，坚持和完善民族区域自治制度，坚持各民族共同团结奋斗、共同繁荣发展，坚持打牢中华民族共同体的思想基础，坚持依法治国。

60. 我国的各民族分布局面是什么？

答：大杂居、小聚居的分布局面。

61. 《宪法》规定各民族都具有那两项自由？

答：各民族都有使用和发展自己的语言文字的自由，都有保持或者改革自己的风俗习惯的自由。

62. “五个特别”青藏高原精神指的是什么？

答：特别能吃苦、特别能战斗、特别能忍耐、特别能团结、特别能奉献。

63. 青海省委提出的“一优两高”战略是指？

答：“一优两高”是指坚持生态保护优先，推动高质量发展，创造高品质生活。

64. 青海省委提出的“五四战略”是指？

答：“五四战略”以“四个扎扎实实”“四个转变”“四化同步”“四个更加”“四种本领”为主抓手。“四个扎扎实实”是做好青海工作的根本遵循，“四个转变”是推动落实“四个扎扎实实”重大要求的方法路径，“四化同步”是实现“四个扎扎实实”和“四个转变”的有力支撑，“四个更加”是建设富强民主文明和谐美丽的社会主义现代化强国愿景在青海的具体体现，“四种本领”是完成各项目标和任务的基本保证。

65. 青海省委提出的“五四战略”中“四个扎扎实实”内容是什么？

答：2016年8月22日至24日，习近平总书记视察青海，提出了“扎扎实实推进经济持续健康发展，扎扎实实推进生态环境保护，扎扎实实保障和改善民生、加强社会治理，扎扎实实加强和规范党内政治生活”的重大要求和建设富裕文明和谐美丽新青海的奋斗目标。

66. 青海省委提出的“五四战略”中“四个转变”内容是什么？

答：努力实现从经济小省向生态大省、生态强省的转变；从人口小省向民族团结进步大省的转变；从研究地方发展战略向融入国家战略的转变；从农牧民单一的种植、养殖、生态看护向生态生产生活良性循环的转变。

67. 青海省委提出的“五四战略”中“四化同步”内容是什么？

答：推动信息化和工业化深度融合、工业化和城镇化良性互动、城镇化和农业现代化相互协调，促进“四化同步”发展。

68. 青海省委提出的“五四战略”中“四个更加”内容是什么？

答：更加富裕、更加文明、更加和谐、更加美丽。

69. 青海省委提出的“五四战略”中“四种本领”内容是什么？

答：增强学习和政治领导本领，增强改革创新和科学发展本领，增强依法施政和群众工作本领，增强狠抓落实和驾驭风险本领。

70. 黄南州委提出“努力打造三区”是指？

答：努力打造全省生态有机畜牧业、文化旅游融合发展和藏区社会治理示范区。

71. 《黄南藏族自治州民族团结进步条例实施细则》对我州少数民族传统节庆放假事宜是如何规定的？

答：《黄南藏族自治州民族团结进步条例实施细则》第三十七条明确规定“尊重和支持各民族开展传统节庆活动，除实行国家法定节日制度外，每逢藏历新年、开斋节，国家机关、企事业单位的各族干部职工统一放假三天”。

72. 青海省是个多民族聚居的省份，其中世居民族有哪些？

答：有汉族、藏族、回族、土族、撒拉族、蒙古族等6个世居民族。

73. 民族自治地方的人民代表大会有权依照当地民族的政治、经济和文化的特点制定什么？

答：制定自治条例和单行条例。

74. 我国第一个自治地方是什么时候建立的？是哪个自治区？

答：我国1947年5月建立了第一个自治地方——内蒙古自治区。

75. 《中华人民共和国民族区域自治法》是何时颁布的？最近一次是何时修改的？

答：是1984年5月31日颁布的；最近一次是2001年2月28日修改的。

76. 民族区域自治是指什么？

答：民族区域自治是指在少数民族聚居的地区，在国家的统一领导下，设立自治机关，由少数民族人民行使当家作主、管理自己内部事务的权利。

77. 民族自治地方是指什么？

答：民族自治地方是指一个或多个少数民族在其聚居地方依法实行区域自治的行政区域。

78. 我国民族自治地方是如何划分的？

答：我国《宪法》规定，民族自治地方分为自治区、自治州、自治县三级。

79. 我国共有多少个民族自治地方？

答：我国共建立了155个民族自治地方，包括5个自治区、30个自治州、120个自治县（旗）。

80. 我国有多少个少数民族建立了自治地方？

答：在55个少数民族中，有44个建立了自治地方。

81. 坚持和完善民族区域自治制度，要做到哪“两个结合”？

答：一是坚持统一和自治相结合，二是坚持民族因素和区域因素相结合。

82. 我国省级建制的五个自治区分别是什么？

答：内蒙古自治区、新疆维吾尔自治区、广西壮族自治区、宁夏回族自治区、西藏自治区。

83. 党的宗教工作基本方针是什么？

答:全面贯彻党的宗教信仰自由政策，依法管理宗教事务，坚持独立自主自办原则，积极引导宗教与社会主义社会相适应。

84. 全国宗教工作会议指出，实行宗教信仰自由政策，出发点和落脚点是什么？

答：是要最大限度把广大信教和不信教群众团结起来。

85. 我国宗教问题的五个特性是什么？

答：长期性、群众性、民族性、国际性、复杂性。

86. 宗教事务管理坚持的原则是什么？

答：宗教事务管理坚持保护合法、制止非法、遏制极端、抵御渗透、打击犯罪的原则。

87. 我国宗教信仰自由政策的具体内容是什么?

答:每个公民既有信仰宗教的自由，也有不信仰宗教的自由;有信仰这种宗教的自由，也有信仰那种宗教的自由;在同一宗教里，有信仰这个教派的自由，也有信仰那个教派的自由;有过去不信教现在信教的自由，也有过去信教现在不信教的自由。信教与不信教的公民，在政治上是平等的，都享有同等的权利和义务。

88. 我国五大宗教是什么？

答：佛教、道教、伊斯兰教、天主教、基督教。

89. 青海地区现仍流传的藏传佛教主要教派有哪些？

答：宁玛派、萨迦派、噶举派、觉囊派和格鲁派。

90. 习近平总书记强调，支持宗教界搞好人才队伍建设，应坚持什么标准？

答：要坚持政治上靠得住、宗教上有造诣、品德上能服众、关键时起作用的标准。

91. 中央民族工作会议，对党员不信仰宗教的问题是如何要求的？

答：党员要坚决执行不信仰宗教、不参加宗教活动的规定，在思想上同宗教信仰划清界限，同时尊重和适当随顺民族风俗习惯，以利于更好联系信教群众，把他们紧紧团结在党和政府周围。

92. 积极引导宗教与社会主义社会相适应，要做到哪四个必须？

答：必须坚持我国宗教中国化方向，必须提高宗教工作法治化水平，必须辩证看待宗教的社会作用，必须重视发挥宗教界人士作用。

93. 开展宗教活动要注意什么？

答：宗教活动必须在法律和政策允许的范围内进行。开展宗教活动要坚持“谁主办、谁负责”，“谁审批、谁评估”的原则，对有历史传承的宗教活动进行登记，实行“一年一审”制度和宗教活动维稳风险评估制度。经登记审批备案的宗教活动要按照属地管理原则，提前十五天进行维稳风险评估，制定应急预案，落实以政府为主导的“民管民、僧管僧”安全防范责任，维护正常宗教活动秩序；未经审批的宗教活动一律不得举办，坚决打击非法传教和邪教渗透活动；宗教活动不攀比、不奢侈，严禁利用宗教活动向信教群众摊派或变相摊派布施。

94. 十四世达赖集团的反动本质是什么？

答：分裂祖国、图谋“西藏独立”。

95. 中央对十四世达赖的政治定性是什么？

答：十四世达赖是图谋“西藏独立”的分裂主义政治集团的总头子，是国际反华势力的忠实工具，是在西藏制造社会动乱的总根源，是阻挠藏传佛教建立正常秩序的最大障碍。

96. 中央对十四世达赖集团的定性是什么？

答：十四世达赖集团是代表旧西藏政教合一封建农奴主阶级残余势力、受国际敌对势力支持和利用、破坏西藏发展稳定、图谋“西藏独立”的分裂主义政治集团。

97. 我们同十四世达赖集团的矛盾是什么性质的问题？

答：我们同十四世达赖集团的矛盾不是民族问题，不是宗教问题，也不是人权问题，而是维护祖国统一和分裂祖国的问题。

98. “三股势力”指什么？

答：“三股势力”是民族分裂势力、宗教极端势力、暴力恐怖势力，是分别以民族分裂主义、宗教极端主义、暴力恐怖主义为基础进行分裂破坏活动的政治力量。

99. 在维护藏区稳定中我们要依靠哪些人、团结哪些人、教育争取哪些人、依法打击哪些人？

答：要紧紧依靠广大农牧区、学校、基层单位的党员、干部和群众，紧紧依靠寺院爱国爱教的广大僧尼；要团结大多数人，教育挽救在特殊时期说错话、办错事的人；要严厉打击和依法严惩极少数坚持分裂立场、破坏社会稳定的顽固分子。

100.          在维护社会稳定中，农牧民群众和广大僧尼应该怎么做？

答：应该不信谣、不造谣、不传谣，不收听收看非法广播电视；不传播反动信息，不参与非法游行上访，不参与非法宗教活动，不参加非法聚集，不参加非法组织；不说损害民族团结的话，不做损害民族团结的事，不做有损祖国统一的事。

中华民族一家亲，同心共筑中国梦。各民族团结奋斗、共同繁荣，这既是中华民族的

立身之本、生命之依，也是当代中国追梦圆梦的力量之源、希望所在。

-----------2017年3月10日，       习近平总书记在新疆代表团参加审议时也曾强调

青海是稳疆固藏的战略要地，要全面贯彻新时代党的治藏方略，承担起主体责任。要全面贯彻

党的民族政策，铸牢中华民族共同体意识，深化民族团结进步示范省建设。

                                                                   -----------习近平

第六章 第一节 关于黄南州民族团结进步创建100个问与答

（藏文）

ས་བཅད་དང་པོ།     རྨ་ལྷོ་ཁུལ་མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ཡར་ཐོན་གསར་སྐྲུན་སྐོར་གྱི་དྲི་ལན་བརྒྱ་བ།

1.རང་རྒྱལ་གྱི་དུས་སྐབས་གསར་བའི་མི་རིགས་བྱ་བའི་བརྗོད་གཞི་ཅི་ཞིག་ཡིན།

ལན། མཉམ་དུ་མཐུན་སྒྲིལ་འབད་འཐབ་དང་། མཉམ་དུ་དར་རྒྱས་གོང་འཕེལ་ཡོང་དགོས་པ་དེ་ཡིན།

2.མཉམ་དུ་མཐུན་སྒྲིལ་འབད་འཐབ་དང་མཉམ་དུ་དར་རྒྱས་གོང་འཕེལ་གཏོང་བའི་ནང་དོན་ཅི་ཞིག་ཡིན།

ལན། མཉམ་དུ་མཐུན་སྒྲིལ་འབད་འཐབ་བྱེད་པ་ནི། རྒྱལ་ཡོངས་མི་རིགས་སོ་སོའི་མི་དམངས་ཀྱིས་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་འབྱོར་འབྲིང་སྤྱི་ཚོགས་དང་ཀྲུང་གོའི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པའི་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་འཛུགས་སྐྲུན་བྱེད་པ། ཀྲུང་ཧྭ་མི་རིགས་རླབས་ཆེན་བསྐྱར་དར་མངོན་འགྱུར་བྱེད་པར་རང་ཉིད་ཀྱི་ཤེས་རབ་དང་སྟོབས་ཤུགས་འབུལ་དགོས་པ་དེ་ཡིན། མཉམ་དུ་དར་རྒྱས་གོང་འཕེལ་གཏོང་བ་ནི། ཁྱོན་ཡོངས་ནས་ཚན་རིག་དང་མཐུན་པའི་འཕེལ་རྒྱས་ལྟ་བ་དོན་འཁྱོལ་དང་བརྟན་པོར་བཙུགས་ཏེ། ཏང་གི་སྲིད་སྐྱོང་རྒྱལ་དར་གྱི་ལས་འགན་གཙོ་བོ་སྟེ་འཕེལ་རྒྱས་ནན་ཏན་གྱིས་དམ་པོར་བཟུང་ཞིང་། ཐབས་བརྒྱ་ཇུས་སྟོང་གིས་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ས་ཁུལ་དང་མི་རིགས་ས་ཁུལ་གྱི་དཔལ་འབྱོར་དང་སྤྱི་ཚོགས་འཕེལ་རྒྱས་ཇེ་མགྱོགས་སུ་བཏང་ནས། མི་རིགས་སོ་སོའི་མི་དམངས་ཀྱི་འཚོ་བའི་ཆུ་ཚད་མུ་མཐུད་ཇེ་མཐོར་གཏོང་དགོས།

3.ཏང་གི་ཚོགས་ཆེན་བཅོ་བརྒྱད་པའི་ཚུན་ཆད་དུ། སྤྱི་ཁྱབ་ཧྲུའུ་ཅི་ཞི་ཅིན་ཕིང་གིས་གནས་བབ་གསར་བའི་འོག་རང་རྒྱལ་གྱི་མི་རིགས་ལས་དོན་ཁྲོད་ཀྱི་གལ་ཆེའི་གཞུང་ལུགས་དང་ལག་ལེན་གནད་དོན་ལ་ལན་བཏབ་སྟེ། སྲོག་ཤིང་འདུ་ཤེས་ཇི་འདྲ་ཞིག་གི་སྟེང་ནས་མི་རིགས་བྱ་བའི་བསམ་བློའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་མ་ལག་ཆགས་སུ་བཅུག་སྟེ། རང་རྒྱལ་གྱི་མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ཡར་ཐོན་བྱ་གཞག་གི་བསམ་བློའི་མཛུབ་སྟོན་དུ་གྱུར་བ་ཡིན།

ལན། ཀྲུང་ཧྭ་མི་རིགས་ཁྱིམ་ཚང་གཅིག་ལྟར་ཉེ། བློ་སེམས་གཅིག་གིས་ཀྲུང་གོའི་ཕུགས་འདུན་སྐྲུན།

4.རང་རྒྱལ་མི་རིགས་བྱ་བའི་ཁྲོད་ཀྱི“ཁ་འབྲལ་ཐབས་མེད་པ་གསུམ”གྱི་བསམ་བློའི་ནང་དོན་ནི་ཅི་ཞིག་ཡིན།

ལན། རྒྱ་རིགས་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་དང་ཁ་འབྲལ་ཐབས་མེད། གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་རྒྱ་རིགས་དང་ཁ་འབྲལ་ཐབས་མེད། གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཕན་ཚུན་བར་ཁ་འབྲལ་ཐབས་མེད་པ་བཅས་ཡིན།

5.“མོས་མཐུན་ལྔ”ཡི་བྱེ་བྲག་གི་ནང་དོན་ནི་ཅི་ཞིག་ཡིན།

ལན། རླབས་ཆེན་མེས་རྒྱལ་ལ་མོས་མཐུན་དང་། ཀྲུང་ཧྭ་མི་རིགས་ལ་མོས་མཐུན། ཀྲུང་ཧྭའི་རིག་གནས་ལ་མོས་མཐུན། ཀྲུང་གོ་གུང་ཁྲན་ཏང་ལ་མོས་མཐུན། སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་བགྲོད་ལམ་ལ་མོས་མཐུན་བཅས་ཡིན།

6.ཏང་གི་ཚོགས་ཆེན་བཅུ་དགུ་བའི་སྟེང་ཏང་གི་སྒྲིག་ཡིག་ཁྲོད་ནང་དོན་གསར་བ་ཅི་ཞིག་བསྣན་ཏེ། ཏང་ཡོངས་དང་རྒྱལ་ཡོངས་རིགས་སོ་སོའི་མི་དམངས་ཀྱིས་ཀྲུང་གོའི་ཕུགས་འདུན་མངོན་འགྱུར་བྱེད་པའི་འཐབ་ལམ་གསར་བའི་སྟེང་གི་ཐུན་མོང་གི་འདོད་བློ་མཚོན་ཡོད།

ལན།  ཀྲུང་ཧྭ་མི་རིགས་ཀྱི་ཐུན་མོང་ཚོགས་པའི་འདུ་ཤེས་བརྟན་པོར་འཛུགས་པ་དེ་ཡིན།

7. ཀྲུང་ཧྭ་མི་རིགས་ཐུན་མོང་ཚོགས་པའི་ནང་དོན་ཅི་ཞིག་ཡིན།

ལན། ཀྲུང་ཧྭ་མི་རིགས་ཐུན་མོང་ཚོགས་པ་ནི་རང་རྒྱལ་མི་རིགས་སོ་སོའི་མི་དམངས་ཀྱིས་དུས་ཡུན་རིང་བོའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་འཕེལ་རྒྱས་ཁྲོད་གྲུབ་པའི་ཆབ་སྲིད་ཐད་མཐུན་སྒྲིལ་གཅིག་གྱུར་དང་། རིག་གནས་ཐད་མཉམ་འདུས་མཉམ་གསོག དཔལ་འབྱོར་ཐད་གཅིག་ལ་གཅིག་བརྟེན། བརྩེ་སེམས་ཐད་ཕན་ཚུན་འདྲིས་པ་བཅས་བྱེད་པ་དང་། ཕན་ཚུན་མཉམ་འདྲེས་དང་གཅིག་ལ་གཅིག་བརྟེན་གྱི་མི་རིགས་ཐུན་མོང་ཚོགས་པ་ནི། ཐུན་མོང་གི་ལོ་རྒྱུས་ཆ་རྐྱེན་དང་། ཐུན་མོང་གི་རིན་ཐང་འཚོལ་སྙེག ཐུན་མོང་གི་དངོས་པོའི་རྨང་གཞི། ཐུན་མོང་གི་ཐོབ་ཐང་ངོས་འཛིན། ཐུན་མོང་གི་བསམ་པའི་གཞིས་ཁྱིམ་བཅས་ཀྱི་རྨང་གཞིའི་སྟེང་བཙུགས་པའི་ལས་དབང་གཅིག་པའི་ཚོགས་པ་ཞིག་ཡིན།

8.རང་རྒྱལ་རྩ་ཁྲིམས་ཀྱིས་རང་རྒྱལ་མི་རིགས་མང་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གཞི་རྩའི་གནས་ཚུལ་ཇི་ལྟར་ཕྱོགས་བསྡུས་བྱས་ཡོད།

ལན། «རྩ་ཁྲིམས»ཀྱི་གླེང་གཞིའི་ཁྲོད་མངོན་གསལ་གྱིས་བསྟན་དོན། ཀྲུང་ཧྭ་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ནི་རྒྱལ་ཡོངས་རིགས་སོ་སོའི་མི་དམངས་ཀྱིས་མཉམ་དུ་བསྐྲུན་པའི་གཅིག་གྱུར་གྱི་མི་རིགས་མང་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན།

9.ཀྲུང་དབྱང་མི་རིགས་བྱ་བའི་གྲོས་ཚོགས་ཀྱིས་རང་རྒྱལ་གཅིག་གྱུར་གྱི་མི་རིགས་མང་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གཞི་རྩའི་གནས་ཚུལ་ཇི་ལྟར་གཏན་འཁེལ་བྱས་པ་ཡིན།

ལན། མི་རིགས་མང་བ་ནི་རང་རྒྱལ་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན་ལ། རྒྱལ་ཁབ་འཕེལ་རྒྱས་འགྲོ་བའི་ཕན་ཡོད་ཀྱི་རྒྱུ་རྐྱེན་ཞིག་ཀྱང་ཡིན། མི་རིགས་མང་པོ་གཅིག་གྱུར་དང་། མི་རིགས་སོ་སོའི་སྣ་མང་གཞི་གཅིག་ནི། ཡབ་མེས་ཀྱིས་ང་ཚོ་ལ་བཞག་པའི་རྒྱུ་ནོར་གལ་ཆེན་ཞིག་དང་། ང་ཚོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལེགས་ཆ་གལ་ཆེན་ཞིག་ཀྱང་ཡིན།

10.ཏང་གི་ཚོགས་ཆེན་བཅུ་དགུ་བའི་ཁྲོད་བསམ་བློ་ཀུན་སྤྱོད་འཛུགས་སྐྲུན་ལ་ཤུགས་སྣོན་རྒྱག་དགོས་པའི་ཁྲོད་ཀྱི་“ཡོད་པ་གསུམ”ནི་གང་ཡིན།

ལན། མི་དམངས་ལ་དད་མོས་ཡོད་པ་དང་། རྒྱལ་ཁབ་ལ་སྟོབས་ཤུགས་ཡོད་པ། མི་རིགས་ལ་རེ་བ་ཡོད་པ་བཅས་ཡིན།

11. ཀྲུང་གོ་གུང་ཁྲན་ཏང་མིའི་ཐོག་མའི་བསམ་འདུན་དང་འགན་འཁྲི་ནི་ཅི་ཞིག་ཡིན།

ལན། ཀྲུང་གོ་མི་དམངས་ལ་བདེ་སྐྱིད་བསྐྲུན་ཆེད་དང་། ཀྲུང་ཧྭ་མི་རིགས་བསྐྱར་དར་འབྱུང་ཆེད་ཡིན།

12.སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་སྲོག་ཤིང་རིན་ཐང་ལྟ་བའི་གཞི་རྩིའི་ནང་དོན་ནི་ཅི་ཞིག་ཡིན།

ལན། ཏང་གི་ཚོགས་ཆེན་བཅོ་བརྒྱད་པས་བསྟན་དོན། འབྱོར་ཕྱུག་དང་དམངས་གཙོ། དཔལ་ཡོན་དང་འཆམ་མཐུན་དར་སྤེལ་གཏོང་བ་དང་། རང་དབང་དང་འདྲ་མཉམ། དྲང་གཞག་དང་ཁྲིམས་སྐྱོང་དར་སྤེལ། རྒྱལ་གཅེས་དང་ལས་བརྩོན། ཡིད་རྟོན་དང་མཛའ་མཐུན་དར་སྤེལ་བཏང་སྟེ། སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་སྲོག་ཤིང་རིན་ཐང་ལྟ་བ་ཧུར་ཐག་གིས་གསོ་སྐྱོང་དང་ལག་བསྟར་བྱ་དགོས། རྒྱལ་ཁབ་ངོས་ཐད་ཀྱི་རིན་ཐང་དམིགས་འབེན་ནི་འབྱོར་ཕྱུག་དང་དམངས་གཙོ། དཔལ་ཡོན་དང་འཆམ་མཐུན་ཡིན། སྤྱི་ཚོགས་ངོས་ཐད་ཀྱི་རིན་ཐང་ཁ་ཕྱོགས་ནི་རང་དབང་དང་འདྲ་མཉམ། དྲང་གཞག་དང་ཁྲིམས་སྐྱོང་ཡིན། སྤྱི་དམངས་མི་སྒེར་ངོས་ཐད་ཀྱི་རིན་ཐང་ཚད་གཞི་ནི་རྒྱལ་གཅེས་དང་ལས་བརྩོན། ཡིད་རྟོན་དང་མཛའ་མཐུན་ཡིན་ལ། ཡིག་འབྲུ་ཉེར་བཞི་འདི་ནི་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་སྲོག་ཤིང་རིན་ཐང་ལྟ་བའི་གཞི་རྩའི་ནང་དོན་ཡིན།

13.རང་རྒྱལ་གྱི་གཞི་རྩའི་ཆབ་སྲིད་ལམ་ལུགས་ཆེན་པོ་གསུམ་ནི་གང་ཡིན།

ལན། མི་དམངས་འཐུས་མི་ཚོགས་ཆེན་ལམ་ལུགས། ཀྲུང་གོ་གུང་ཁྲན་ཏང་གི་འགོ་ཁྲིད་འོག་ཏང་མང་མཉམ་ལས་དང་མི་རིགས་ས་ཁོངས་རང་སྐྱོང་ལམ་ལུགས་བཅས་ཡིན།

14.  མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ཡར་ཐོན་གསར་སྐྲུན་བྱ་འགུལ་ཁྲོད་གཙིགས་ཆེན་བྱ་དགོས་པའི “ཅན་གསུམ”ཞེས་པ་གང་ལ་བསྟན་པ་ཡིན།

ལན། མི་ཚུལ་ཅན།  དངོས་གཞི་ཅན། མང་ཚོགས་ཅན།

15.མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ཡར་ཐོན་དྲིལ་བསྒྲགས་བྱེད་པའི་ཟླ་བ་ནི་ལོ་རེའི་དུས་ནམ་ཞིག་ཡིན།

ལན། ལོ་རེའི་ཟླ9བའི་ནང་ཡིན།

16.རང་རྒྱལ་གྱི་མི་རིགས་འབྲེལ་བ་ཐག་གཅོད་བྱེད་པའི་གཞི་རྩའི་རྩ་དོན་གསུམ་ནི་གང་ཡིན།

ལན། མི་རིགས་འདྲ་མཉམ་དང་། མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ། མི་རིགས་སོ་སོ་མཉམ་དུ་དར་རྒྱས་གོང་འཕེལ་འགྲོ་བ་བཅས་རྒྱུན་འཁྱོངས་བྱེད་པ་དེ་ཡིན།

17.ཀྲུང་ཧྭ་མི་རིགས་དང་མི་རིགས་སོ་སོའི་འབྲེལ་བ་ཅི་འདྲ་ཞིག་ཡིན།

ལན། ཀྲུང་ཧྭ་མི་རིགས་དང་མི་རིགས་སོ་སོའི་འབྲེལ་བ་ནི་ཁྱིམ་གཞི་ཆེན་པོ་ཞིག་དང་དེའི་ཁྲོད་ཀྱི་ཁྱིམ་མིའི་འབྲེལ་བ་དང་། མི་རིགས་ཁག་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་ནི་ཁྱིམ་གཞི་ཆེན་པོ་དེའི་ཁྲོད་ཀྱི་ཁྱིམ་མི་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན།

18.མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ཡར་ཐོན་གསར་སྐྲུན་བྱ་བར་རྒྱུན་འཛིན་བྱ་དགོས་པའི“གཙོ་གནད་བཞིའི”འདུ་ཤེས་ནི་ཅི་ཞིག་ཡིན།

ལན། བྱ་བ་རྒྱུན་འཁྱོངས། བསམ་བློ་བརྗེ་རེས། ལག་ལེན་དོན་འཁྱོལ། གཞི་རིམ་དམིགས་འཛིན་བཅས་ཡིན།

19.མིག་སྔར་དང་མ་འོངས་པའི་དུས་ཡུན་ངེས་ཅན་ཞིག་གི་ནང་གི་མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ཡར་ཐོན་གསར་སྐྲུན་བྱ་བའི་སྤྱིའི་དམིགས་འབེན་ནི་ཅི་ཞིག་ཡིན།

ལན། མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ཡར་ཐོན་གྱི་གསར་སྐྲུན་བྱ་བ་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་གཏིང་ཟབ་སྤེལ་བ་བརྒྱུད། ཀྲུང་ཧྭ་མི་རིགས་ཀྱི་རླབས་ཆེན་བསྐྱར་དར་གྱི་ཀྲུང་གོའི་ཕུགས་འདུན་མངོན་འགྱུར་དང་། ཀྲུང་གོའི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པའི་མི་རིགས་གནད་དོན་ཐག་གཅོད་བྱེད་པའི་བགྲོད་ལམ་ཡང་དག་དང་མི་རིགས་གཞུང་ལུགས་སྲིད་ཇུས་སྔར་བས་མི་རྣམས་ཀྱི་སེམས་ལ་འཇགས་པར་སྐུལ་འདེད་བྱས་ཏེ། མི་རིགས་སོ་སོའི་མི་དམངས་ཀྱིས་འགྲོ་ལམ་ལ་ཡིད་ཆེས་དང་། གཞུང་ལུགས་ལ་ཡིད་ཆེས། ལམ་ལུགས་ལ་ཡིད་ཆེས། རིག་གནས་ལ་ཡིད་ཆེས་བྱེད་པ་སྔར་བས་ཇེ་བརྟན་དུ་བཏང་ཞིང་། མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ཡར་ཐོན་གྱི་རིན་ཐང་འདུ་ཤེས་རྒྱ་ཁྱབ་ཏུ་དར་སྤེལ་བཏང་སྟེ། ཀྲུང་ཧྭ་མི་རིགས་ཐུན་མོང་ཚོགས་པའི་འདུ་ཤེས་དང་གོང་བུར་འགྲིལ་ཤུགས་མུ་མཐུད་ནས་ཇེ་མཐོར་གཏོང་དགོས། ཁྲིམས་ལྟར་མི་རིགས་ལས་དོན་བཅོས་སྐྱོང་བྱེད་པའི་ནུས་པ་མངོན་གསལ་གྱིས་ཇེ་མཐོར་སོང་ཡོད་པ་དང་། མི་རིགས་སོ་སོ་འཆམ་མཐུན་མཉམ་གནས་དང་། ཕན་ཚུན་རོགས་འདེགས། འཆམ་མཐུན་འཕེལ་རྒྱས་ངང་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་མི་རིགས་འབྲེལ་བ་སྔར་བས་ཇེ་བརྟན་དང་འཕེལ་རྒྱས་གཏོང་དགོས།

20.མི་རིགས་སོ་སོའི་བར་འབྲེལ་འདྲིས་འགྲོ་འོང་བྱེད་པར་སྒྲུབ་དགོས་པའི“ཕན་ཚུན་དྲུག”གི་ནང་དོན་ཅི་ཞིག་ཡིན།

ལན། མི་རིགས་སོ་སོས་ཕན་ཚུན་བར་རྒྱུས་ལོན་དང་། ཕན་ཚུན་བར་བརྩི་བཀུར། ཕན་ཚུན་བར་བཟོད་སྒོམ། ཕན་ཚུན་བར་རོལ་མྱོང་། ཕན་ཚུན་བར་སློབ་སྦྱོང་། ཕན་ཚུན་བར་རོགས་རམ་བྱེད་པ་བཅས་ཡིན།

21.མི་རིགས་བྱ་བའི་ཁྲོད། ཏང་དང་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་ནན་གྱིས་བསྟན་པའི“སྲུང་སྐྱོང་བྱེད་པ་ལྔ”ནི་གང་ཡིན།

ལན། སྤྱི་ཚོགས་བརྟན་བརླིང་ལ་སྲུང་སྐྱོང་། སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་བཅའ་ཁྲིམས་ལ་སྲུང་སྐྱོང་། མི་དམངས་མང་ཚོགས་ཀྱི་རྩ་བའི་ཁེ་ཕན་ལ་སྲུང་སྐྱོང་། མེས་རྒྱལ་གཅིག་གྱུར་ལ་སྲུང་སྐྱོང་། མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ལ་སྲུང་སྐྱོང་བཅས་ཡིན།

22.གཞོན་ནུ་ལོ་ཆུང་གི་ཀྲུང་ཧྭ་མི་རིགས་ཐུན་མོང་འདུ་ཤེས་གསོ་སྐྱོང་བྱེད་པར། ཀྲུང་དབྱང་མི་རིགས་བྱ་བའི་གྲོས་ཚོགས་ཀྱིས་མི་རིགས་སོ་སོར་རེ་བ་ཇི་འདྲ་བཏོན་ཡོད།

ལན། མི་རིགས་སོ་སོས་བྱིས་པ་ཚོར་རང་ཉིད་ནི་ཀྲུང་ཧྭ་མི་རིགས་ཀྱི་ཁོངས་མི་ཡིན་པའི་འདུ་ཤེས་སྐྱེད་བསྲིང་བྱེད་དགོས་ལ། རང་ཉིད་ནི་མི་རིགས་གང་ཞིག་ཡིན་པ་ཤེས་སུ་འཇུག་པ་ཁོ་ན་ཙམ་མ་ཡིན་པར། ཐོག་མར་རང་ཉིད་ནི་ཀྲུང་ཧྭ་མི་རིགས་ཡིན་པ་ཤེས་སུ་འཇུག་དགོས་ལ། འདི་ནི་ཟླ་བ་དང་སྐར་མ་ལྟ་བུའི་འབྲེལ་བ་ཡིན་པ་དང་། བྱ་བ་འདི་དར་ཆ་གསལ་བསྒྲེངས་དང་རྒྱུན་འཁྱོངས་ལྷོད་མེད་ཀྱི་སྒོ་ནས་བསྒྲུབ་དགོས།

23.སྤྱི་ཁྱབ་ཧྲུའུ་ཅི་ཞི་ཅིན་ཕིང་གིས“བོད་སྐྱོང་ཇུས་གཞི”ཁྲོད་བཏོན་པའི་ཡིག་འབྲུ་ཉི་ཤུའི་བྱ་བའི་རྩ་དོན་ནི་ཅི་ཞིག་ཡིན།

ལན། བློ་མཐུན་ཞི་ཅིན་ཕིང་གིས་ནན་གྱིས་བསྟན་དོན། “ཁྲིམས་ལྟར་བོད་སྐྱོང་། དམངས་ཕྱུག་བོད་དར། ཡུན་རིང་བོད་སྐྲུན། མི་སེམས་གཅིག་སྒྲིལ། རྨང་གཞི་སྲ་བརྟན་བཅས་ནི་ཏང་གི་ཚོགས་ཆེན་བཅོ་བརྒྱད་ཚུན་ཆད་དུ་བཏོན་པའི་བོད་ལྗོངས་བྱ་བའི་རྩ་དོན་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན། ཁྲིམས་ལྟར་བོད་སྐྱོང་ནི་རྩ་ཁྲིམས་དང་ཁྲིམས་ལུགས་ཀྱི་དབང་གྲགས་ལ་སྲུང་སྐྱོང་བྱས་ཏེ། མི་ཚང་མ་ཁྲིམས་ལུགས་ཀྱི་མདུན་དུ་འདྲ་མཉམ་ཡིན་པ་རྒྱུན་འཁྱོངས་བྱ་རྒྱུ་དེ་ཡིན། དམངས་ཕྱུག་བོད་དར་ཞེས་པ་ནི། རིགས་སོ་སོའི་མང་ཚོགས་ཀྱི་བདེ་སྐྱིད་འཕར་སྣོན་བྱེད་རྒྱུ་དེ་བོད་དར་གྱི་གཞི་རྩའི་འགོ་རྩོམ་ས་དང་མཇུག་བསྡུ་སར་འཇོག་པ་དང་། མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་དང་དམངས་ཚིས་ལེགས་བཅོས་ལ་དམ་པོར་དམིགས་ནས་དཔལ་འབྱོར་འཕེལ་རྒྱས་ལ་སྐུལ་འདེད་དང་། སྤྱི་ཚོགས་ཁྱོན་ཡོངས་ནས་ཡར་ཐོན་ཡོང་བར་སྐུལ་སྤེལ་བྱས་ཏེ། རིགས་སོ་སོའི་མང་ཚོགས་ལ་བཅོས་སྒྱུར་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་གྲུབ་འབྲས་སྔར་བས་ལོངས་སྤྱོད་བཟང་པོ་བྱེད་དུ་འཇུག་རྒྱུ་དེ་ཡིན། ཡུན་རིང་བོད་སྐྲུན་ཞེས་པ་ནི། གཟབ་ནན་དང་བརྟན་བརླིང་མདུན་སྐྱོད་ཀྱི་བྱེད་ཕྱོགས་རྒྱུན་འཁྱོངས་བྱེད་པ་དང་། བྱ་བ་ཡོད་ཚད་རྒྱང་དམིགས་ཞིབ་གྲོས་བྱས་ཏེ། བྱེད་ཐབས་ཚང་མར་རྒྱུན་བསྲིངས་རང་བཞིན་ལྡན་པར་བྱ་རྒྱུ་དེ་ཡིན། མི་སེམས་གཅིག་སྒྲིལ་ཞེས་པ་ནི། དངོས་པོའི་སྟོབས་ཤུགས་དང་བསམ་པའི་སྟོབས་ཤུགས་ཟུང་འབྲེལ་བྱས་ཏེ། སེམས་ཤུགས་དང་སྟོབས་ཤུགས་དེ“ལོ་བརྒྱ་འཁོར་གཉིས”ཀྱི་འབད་འཐབ་དམིགས་འབེན་མངོན་འགྱུར་དང་ཀྲུང་ཧྭ་མི་རིགས་རླབས་ཆེན་བསྐྱར་དར་གྱི་ཀྲུང་གོའི་ཕུགས་འདུན་མངོན་འགྱུར་སྟེང་གཅིག་སྒྲིལ་བྱ་རྒྱུ་དེ་ཡིན། རྨང་གཞི་སྲ་བརྟན་ཞེས་པ་ནི། རྩ་ལག་མཉམ་བཅོས་བྱེད་རྒྱུ་སྟེ། རྩ་བ་ལེགས་བཅོས་གཙོར་བཟུང་ནས། རྨང་གཞི་འདིང་བ་དང་ཡུན་རིང་ལ་ཕན་པའི་བྱ་བ་མང་པོ་བསྒྲུབས་ཏེ། གཞི་རིམ་གྱི་རྩ་འཛུགས་ཇེ་དྲག་དང་། རྨང་གཞིའི་བྱ་བ་ལེགས་པོར་བསྒྲུབ་རྒྱུ་དེ་ཡིན།

24.རྒྱལ་ཁབ་མི་རིགས་དོན་གཅོད་ཨུ་ལྷན་གྱིས་བཏོན་པའི་མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ཡར་ཐོན་གསར་སྐྲུན་བྱ་འགུལ་གྱི“བསྐྱོད་དགོས་པ་དྲུག”གང་ཡིན་པ་དང་། མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་གྱི“བསྐྱོད་དགོས་པ་བརྒྱད”དང་རྨ་ལྷོ་ཁུལ་གྱི“བསྐྱོད་དགོས་པ་བཅུ་གཅིག”གི་ཁྲོད་སོ་སོ་ནང་དོན་ཅི་ཞིག་བསྣན་ཡོད།

ལན། “བསྐྱོད་དགོས་པ་དྲུག”ནི་“ལས་ཁུངས་སུ་བསྐྱོད་པ”“ཁེ་ལས་སུ་བསྐྱོད་པ”“སྡེ་ཁུལ་དུ་བསྐྱོད་པ”“ཞང་གྲོང་རྡལ་དུ་བསྐྱོད་པ”“སློབ་གྲྭར་བསྐྱོད་པ” “དགོན་སྡེར་བསྐྱོད་པ”བཅས་དྲུག་ཡིན་ལ། མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་གྱི“བསྐྱོད་དགོས་པ་བརྒྱད”ཀྱི་ཁྲོད“ཁྱིམ་ཚང་དུ་བསྐྱོད་པ”དང“དམག་སྒར་དུ་བསྐྱོད་པ”གཉིས་བསྣན་པ་དང་། རྨ་ལྷོ་ཁུལ་གྱི“བསྐྱོད་དགོས་པ་བཅུ་གཅིག”ཁྲོད“ཚོང་རར་བསྐྱོད་པ”དང“དྲ་རྒྱར་བསྐྱོད་པ” “ཡུལ་ལྗོངས་སུ་བསྐྱོད་པ”བཅས་བསྣན་ཡོད།

25.མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ཡར་ཐོན་གསར་སྐྲུན་བྱེད་པའི་ནང་དོན་ཅི་ཞིག་ཡིན།

ལན། རང་རྒྱལ་གྱི་མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ཡར་ཐོན་གསར་སྐྲུན་བྱེད་པ་ནི། ཀྲུང་གོ་གུང་ཁྲན་ཏང་གི་འགོ་ཁྲིད་འོག སྲིད་གཞུང་གིས་གཙོ་ཁྲིད་གནང་ཞིང་། མི་རིགས་སོ་སོའི་མི་དམངས་ཡོངས་ཁྱབ་ཀྱིས་ཞུགས་ནས། གསར་གཏོད་རང་བཞིན་གྱིས་མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་དང་མི་རིགས་སོ་སོ་མཉམ་དུ་འཕེལ་རྒྱས་འགྲོ་བར་སྐུལ་འདེད་གཏོང་བའི་སྤྱི་ཚོགས་ལས་དོན་ཞིག་ཡིན་ལ། བྱེད་སྒོའི་ལག་ལེན་བརྒྱུད་ནས་མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ཡར་ཐོན་བྱ་གཞག་ལ་སྐུལ་འདེད་གཏོང་བའི་བྱེད་ཐབས་གལ་ཆེན་ཞིག་ཀྱང་ཡིན།

26.ཅི་ཞིག་ལ་མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ཟེར།

ལན། མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ནི་རིགས་སོ་སོའི་བར་གྱི་མཐུན་སྒྲིལ་དང་རིགས་སོ་སོའི་ནང་ཁུལ་གྱི་མཐུན་སྒྲིལ་ལ་ཟེར། དེ་ནི་ཀྲུང་གོ་གུང་ཁྲན་ཏང་གིས་མི་རིགས་བར་གྱི་འབྲེལ་བའི་གནད་དོན་ཐག་གཅོད་བྱེད་པའི་ཚད་གཞི་ཞིག་ཡིན། ཀྲུང་ཧྭ་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྩ་ཁྲིམས་དོན་ཚན4བའི་གཏན་འབེབས་ལྟར་ན། “ཀྲུང་ཧྭ་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མི་རིགས་སོ་སོ་ཚང་མ་འདྲ་མཉམ་ཡིན། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་སོ་སོའི་ཁྲིམས་མཐུན་ཁེ་དབང་དང་ཁེ་ཕན་ལ་འགན་སྲུང་དང་། རིགས་སོ་སོའི་འདྲ་མཉམ་དང་མཐུན་སྒྲིལ། རོགས་རེས། འཆམ་མཐུན་བཅས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་སྲུང་སྐྱོང་དང་འཕེལ་རྒྱས་གཏོང་དགོས། མི་རིགས་གང་ལ་ཡང་མཐོང་ཆུང་དང་གཉའ་གནོན་གཏན་ནས་བྱེད་མི་ཆོག མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ལ་གཏོར་བརླག་དང་མི་རིགས་ཁ་བྲལ་གཏོང་བའི་བྱ་སྤྱོད་གཏན་འགོག་བྱེད་དགོས།” མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ནི་རིགས་སོ་སོ་ཐུན་མོང་གིས་དར་རྒྱས་འགྲོ་བའི་སྔོན་འགྲོ་དང་རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་གྱུར་ཡོང་བའི་རྨང་གཞི་ཡིན།

27.ཞིན་ཅང་ལས་དོན་གྲོས་ཚོགས་ཐེངས་གཉིས་པའི་སྟེང་སྤྱི་ཁྱབ་ཧྲུའུ་ཅི་ཞི་ཅིན་ཕིང་གིས་བསྟན་པའི་རིགས་སོ་སོའི་ཁྲོད“འདུ་ཤེས་གསུམ”འཛུགས་དགོས་པ་གང་དག་ཡིན།

ལན། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་འདུ་ཤེས་དང་། སྤྱི་དམངས་ཀྱི་འདུ་ཤེས། ཀྲུང་ཧྭ་མི་རིགས་ཐུན་མོང་ཚོགས་པའི་འདུ་ཤེས་བཅས་ཡིན།

28.སྤྱི་ཁྱབ་ཧྲུའུ་ཅི་ཞིན་ཅིན་ཕིང་གིས་རྒྱལ་ཡོངས་དམངས་ཆེན་སྐབས་བཅུ་གཉིས་པའི་གྲོས་ཚོགས་ཐེངས་ལྔ་བའི་སྟེང་ཞིན་ཅང་འཐུས་ཚབ་ཚོགས་པའི་གྲོས་ཞིབ་བྱེད་པའི་སྐབས་མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ཐད་གོ་དོན་གཏིང་ཟབ་ཅིང་གསོན་ཉམས་ལྡན་པའི་དཔེ་ཅི་ལྟར་བཞག་པ་ཡིན།

ལན། སྤྱི་ཁྱབ་ཧྲུའུ་ཅི་ཞི་ཅིན་ཕིང་གིས། ཁྱོན་ཡོངས་ནས་ཏང་གི་མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་གྱི་སྲིད་ཇུས་ལག་བསྟར་དོན་འཁྱོལ་བྱེད་དགོས་པ་དང་། རང་ཉིད་ཀྱི་མིག་འབྲས་སྲུང་བ་བཞིན་མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ལ་སྲུང་སྐྱོབ་དང་། རང་ཉིད་ཀྱི་ཚེ་སྲོག་ལ་གཅེས་པ་བཞིན་མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ལ་གཅེས་སྤྲས་བྱ་དགོས་པ་མ་ཟད། སེ་འབྲུའི་འབྲུ་གུ་ནང་བཞིན་ཕན་ཚུན་དམ་པོར་བསྡམ་དགོས་ཞེས་བསྟན་ཡོད།

29.རང་རྒྱལ་གྱི་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་མི་རིགས་འབྲེལ་བའི་རྩ་བའི་ཁྱད་ཆོས་ནི་ཅི་ཞིག་ཡིན།

ལན། འདྲ་མཉམ་དང་། མཐུན་སྒྲིལ། རོགས་རེས། འཆམ་མཐུན་བཅས་ཡིན།

30. རང་རྒྱལ་མི་རིགས་སྲིད་ཇུས་ཀྱི་ནང་དོན་གཙོ་བོ་ནི་ཅི་ཞིག་ཡིན།

ལན། མི་རིགས་འདྲ་མཉམ་དང་མཐུན་སྒྲིལ་རྒྱུན་འཁྱོངས། མི་རིགས་ས་ཁོངས་རང་སྐྱོང་། གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ས་ཁུལ་གྱི་དཔལ་འབྱོར་དང་རིག་གནས་ལས་དོན་གོང་སྤེལ། གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་ལས་བྱེད་མི་སྣ་སྐྱེད་སྲིང་།  གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་ཚན་རྩལ་དང་སློབ་གསོ། རིག་གནས། འཕྲོད་བསྟེན་བཅས་ཀྱི་ལས་དོན་གོང་སྤེལ།  གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་སྐད་དང་ཡི་གེ་བཀོལ་སྤྱོད་དང་གོང་སྤེལ། གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་དང་གོམས་སྲོལ་ལ་བརྩི་འཇོག གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་དད་མོས་རང་དབང་ལ་བརྩི་འཇོག་དང་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་དགོས་པ་བཅས་ཡིན།

31.རང་རྒྱལ་གྱི་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་གོམས་སྲོལ་ལ་བརྩི་འཇོག་བྱེད་པའི་སྲིད་ཇུས་ཀྱི་གཞི་རྩའི་ནང་དོན་ནི་ཅི་ཞིག་ཡིན།

ལན། གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་བཟའ་བཏུང་གོམས་སྲོལ་དང་ལོ་གསར་དུས་ཆེན་གྱི་གོམས་སྲོལ། གཉེན་སྒྲིག་གོམས་སྲོལ།   དུར་འཇུག་གོམས་སྲོལ་སོགས་ལ་བརྩི་འཇོག་བྱེད་པ་དེ་ཡིན།

32.ཀྲུང་གོའི་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི“དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་ཆེན་མོ་གསུམ”ནི་གང་དག་ཡིན།

ལན།  བོད་རིགས་ཀྱི«གླིང་སྒྲུང»དང་། སོག་རིགས་ཀྱི«ཇིང་གུར» ཁོར་ཁེ་ཙི་རིགས་ཀྱི«མ་ནཱ་སི»བཅས་གསུམ་ཡིན།

33.རང་རྒྱལ་གྱི་མི་དམངས་ཤོག་སྒོར་སྟེང་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་གང་དག་གི་ཡི་གེ་བཀོལ་ཡོད།

ལན། བོད་རིགས་དང་། ཡུ་གུར་རིགས། སོག་རིགས། ཀྲོང་རིགས་བཅས་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་བཞིའི་ཡི་གེ་བཀོལ་ཡོད།

34.ཏང་གི་ལས་དོན་ལ་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་པར་ངེས་པར་དུ་ཡུན་རིང་བོར་རྒྱུན་འཁྱོངས་བྱ་དགོས་པའི་ནོར་བུ་གལ་ཆེན་དེ་གང་ཡིན།

ལན། འཐབ་ཕྱོགས་གཅིག་གྱུར་ཡིན།

35. དེང་གི་དུས་རིམ་འདིར་རང་རྒྱལ་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འགལ་བ་གཙོ་བོ་ནི་ཅི་ཞིག་ཡིན།

ལན། སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་དུས་རབས་གསར་བར་བསྐྱོད་པས། རང་རྒྱལ་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འགལ་བ་གཙོ་བོ་ནི་མི་དམངས་ཀྱི་ཉིན་རེར་འཕེལ་རྒྱས་འགྲོ་བཞིན་པའི་བདེ་སྐྱིད་འཚོ་བར་བསྙེགས་པའི་དགོས་མཁོ་དང་དོ་མཉམ་མིན་ལ་ཆ་ཚང་མིན་པའི་འཕེལ་རྒྱས་བར་གྱི་འགལ་རྩོད་དེར་གྱུར་ཡོད།

36.ཀྲུང་ཧྭ་མི་རིགས་ཀྱི་མཐུན་སྒྲིལ་ཆེན་མོར་ཤུགས་སྣོན་བྱེད་པའི་ཕུགས་དང་རྩ་བ་ཅི་ཞིག་ཡིན།

ལན། ཀྲུང་ཧྭ་མི་རིགས་ཀྱི་མཐུན་སྒྲིལ་ཆེན་མོར་ཤུགས་སྣོན་བྱེད་པའི་ཕུགས་དང་རྩ་བ་ནི་རིག་གནས་མོས་མཐུན་ཡོང་བ་ཤུགས་ཆེ་རུ་གཏོང་བ་དང་། རིགས་སོ་སོའི་ཐུན་མོང་གི་བསམ་པའི་གཞིས་ཁྱིམ་འཛུགས་སྐྲུན་བྱེད་པ། ཀྲུང་ཧྭ་མི་རིགས་ཀྱི་ཐུན་མོང་ཚོགས་པའི་འདུ་ཤེས་སྐྱེད་སྲིང་གང་ལེགས་བྱེད་པ་བཅས་ཡིན།

37.སྤྱི་ཁྱབ་ཧྲུའུ་ཅི་ཞི་ཅིན་ཕིང་གིས་མི་རིགས་ས་ཁུལ་གྱི་ལས་བྱེད་བཟང་པོ་དག་ལ་བཏོན་པའི་ཡི་གེ20ཡིས་གྲུབ་པའི་ཚད་གཞི་དང“དམིགས་བསལ་གསུམ”གྱི་བླང་བྱ་གང་ཡིན།

ལན། ཏང་གི་ཚོགས་ཆེན་ཐེངས་བཅོ་བརྒྱད་པ་ནས་བཟུང་། སྤྱི་ཁྱབ་ཧྲུའུ་ཅི་ཞི་ཅིན་ཕིང་གིས་ལས་བྱེད་བཟང་པོ་ནི་ཅི་འདྲ་ཡིན་པའི་ཕྱོགས་ལ་གནད་ལ་འཁེལ་བའི་འགྲེལ་བཤད་བྱས། 2014ལོར་བསྡུས་པའི་ཀྲུང་དབྱང་མི་རིགས་བྱ་བའི་གྲོས་ཚོགས་སྟེང་སྤྱི་ཁྱབ་ཧྲུའུ་ཅི་ཞི་ཅིན་ཕིང་གིས་སྔར་ལས་ལྷག་པའི་སྒོ་ནས་བསྟན་དོན།  མི་རིགས་ས་ཁུལ་གྱི་ལས་བྱེད་བཟང་པོ་ཞིག་ཡིན་ན“ཡིད་ཆེས་བརྟན་པ་དང་། དམངས་ལ་ཞབས་ཕྱི། སྲིད་བརྩོན་དངོས་སྒྲུབ། འགན་འཁུར་ཐུབ་པ། གཞུང་དྲང་སྤྱོད་གཙང”བཅས་ཀྱི་ཡིག་འབྲུ20ཡིས་གྲུབ་པའི་ཚད་གཞིའི་སྟེང་ཐོན་དགོས་པ་མ་ཟད། ད་དུང“བཟང་ངན་དབྱེ་འབྱེད་ཀྱི་ལང་ཕྱོགས་གསལ་བོ་དང་། མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ལ་སྲུང་སྐྱོང་བྱེད་པའི་བྱ་སྤྱོད་བརྟན་པ། རིགས་སོ་སོའི་མང་ཚོགས་ལ་དགའ་ཞེན་བྱེད་པའི་བརྩེ་བ་ཤིན་ཏུ་རྣལ་མ་ཡིན་པ”བཅས་བྱ་དགོས།

38.མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ལ་གཏོར་བརླག་བྱེད་པར་མཐའ་གཅིག་ཏུ་ངོ་རྒོལ་བྱེད་དགོས་པའི་“རིང་ལུགས་གཉིས”གང་ཡིན།

ལན།  རྒྱ་རིགས་ཆེན་མོའི་རིང་ལུགས་དང་གུ་དོག་པའི་མི་རིགས་རིང་ལུགས་ཡིན།

39.ཅི་ཞིག་ནི་མི་རིགས་ལས་དོན་ལ་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་པའི་གཞི་རྩའི་ཁག་ཐེག་ཡིན་ལ། རིགས་སོ་སོའི་མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ཆེན་མོའི་གཞི་རྩའི་ཁག་ཐེག་ཀྱང་ཡིན།

ལན། ཀྲུང་གོ་གུང་ཁྲན་ཏང་གི་འགོ་ཁྲིད་ཡིན།

40.མི་རིགས་དང་འབྲེལ་བའི་ཁྲིམས་འགལ་ཉེས་བསགས་ཀྱི་གནད་དོན་ཡང་དག་གིས་ཐག་གཅོད་བྱེད་སྐབས་རྒྱུན་འཁྱོངས་བྱེད་དགོས་པའི་རྩ་དོན་ཅི་ཞིག་ཡིན།

ལན། བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་མདུན་ནས་མི་རེ་རེ་འདྲ་མཉམ་ཡིན་པ་རྒྱུན་འཁྱོངས་བྱེད་དགོས། ཁྲིམས་འགལ་ཉེས་བསགས་བྱེད་མཁན་ཞིག་ཡིན་ཚེ་མི་རིགས་གང་ལ་གཏོགས་པ་དང་ས་ཁུལ་གང་ནས་ཡོང་ཡང་ཚང་མ་ཁྲིམས་ལྟར་ཐག་གཅོད་བྱེད་པ་ལས། མི་རིགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་བཀར་ཏེ་གདམ་གསེས་རང་བཞིན་གྱིས་ཁྲིམས་ལག་བསྟར་བྱ་མི་ཆོག 

41.མི་རིགས་ས་ཁུལ་གྱི་མགྱོགས་མྱུར་འཕེལ་རྒྱས་ཐད་རང་ཉིད་ཀྱི་ལེགས་ཆ་ཡོད་པ་དང་། ལེགས་ཆ་དེ་དག་ནི་གང་ཡིན།

ལན། གཅིག་ནི་ས་རྒྱ་ཆེ་ལ་ཐོན་ཁུངས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་ཤིང་། རང་བྱུང་ཐོན་ཁུངས་དང་སྒོས་སུ་ནུས་ཁུངས་ཐོན་ཁུངས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་ལ། གསར་སྤེལ་གྱི་བག་ཤུགས་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཡོད། གཉིས་ནི་མང་ཆེ་བ་རང་རྒྱལ་གྱི་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཁབ་དང་འབྲེལ་ཡོད་པས་ཕྱི་ཕྱོགས་ལ་སྒོ་འབྱེད་པར་ཆ་རྐྱེན་ལེགས་པོ་ལྡན། གསུམ་ནི་མི་རིགས་མཉམ་འདྲེས་དང་། རིག་གནས་མཉམ་བསྲེས།  རིག་གནས་ཁྱད་ཆོས་འབུར་ཐོན། ནང་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བཅས་ཡིན། བཞི་ནི་ས་ཁམས་ཡུལ་ལྗོངས་ཁྱད་དུ་འཕགས་ཤིང་རྣམ་པ་མང་བ་དང་།  མི་ཚུལ་རང་བྱུང་ཡུལ་སྐོར་ཐོན་ཁུངས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བཅས་ཡིན།

42. ཁ་གཏད་རོགས་སྐྱོར་ལ“ཐབས་ལམ་གལ་ཆེན་གཉིས”ཀྱི་ནུས་པ་ཡོད། དེ་ནི་གང་ཡིན།

ལན། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་དཔལ་འབྱོར་དར་རྒྱས་ཆེ་བའི་ས་ཁུལ་གྱིས་མི་རིགས་ས་ཁུལ་ལ་ཁ་གཏད་རོགས་སྐྱོར་བྱེད་པ་རྩ་འཛུགས་བྱེད་དགོས་པ་དང་། དེ་ནི་མི་རིགས་ས་ཁུལ་མགྱོགས་མྱུར་ངང་འཕེལ་རྒྱས་འགྲོ་བར་སྐུལ་འདེད་གཏོང་བའི་གལ་ཆེའི་ཐབས་ལམ་ཡིན་ལ་མི་རིགས་སོ་སོ་འགྲོ་འོང་དང་སྤེལ་རེས། མཉམ་འདྲེས་བཅས་བྱེད་པའི་གལ་ཆེའི་ཐབས་ལམ་ཡང་ཡིན།

43.མི་རིགས་དང་འབྲེལ་བའི་འགལ་བ་དང་གནད་དོན་ཅི་ལྟར་ཡང་དག་པའི་སྒོ་ནས་ཐག་གཅོད་བྱེད་དགོས།

ལན། གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་མང་ཚོགས་དང་འབྲེལ་བའི་དམངས་དོན་དང་ཉེས་དོན་དེ་མི་རིགས་གནད་དོན་གྱི་གྲས་སུ་བཅུག་མི་ཆོག  མི་རིགས་ས་ཁུལ་ནས་བྱུང་བའི་སྤྱིར་བཏང་གི་འགལ་རྩོད་དེ་སྟབས་བདེའི་ངང་མི་རིགས་གནད་དོན་གྱི་གྲས་སུ་བཅུག་མི་ཆོག  གཟབ་ནན་ངང་ངོ་བོ་མི་འདྲ་བའི་རིགས་གཉིས་ཀྱི་འགལ་བ་དབྱེ་བ་འབྱེད་དགོས་པ་དང་གནད་དོན་ཅི་ཞིག་ཡིན་ན་དེ་ལྟར་ཐག་གཅོད་བྱེད་དགོས།

44. མི་རིགས་བྱ་བའི་གནད་ས་གང་ཡིན། མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་གྱི་གནད་ས་གང་ཡིན།

ལན།  མི་རིགས་བྱ་བའི་གནད་ས་ནི་དུས་རྒྱུན་དང་།  རྟག་ཏུ་དམ་འཛིན་བྱ་དགོས།  མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་གྱི་གནད་ས་ནི་ཁ་ཞེ་གཉིས་མེད་ཀྱིས་གཅིག་སེམས་གཅིག་ལ་འདྲེས་རྒྱུ་དེ་ཡིན།

45. མི་རིགས་བྱ་བའི་སྟེང་གི“མཐུན་པ་གསུམ”གང་ལ་བསྟན་པ་ཡིན།

ལན། རིགས་སོ་སོ་འཆམ་མཐུན་མཉམ་གནས་དང་། སེམས་ཤུགས་གཅིག་མཐུན། འཆམ་མཐུན་འཕེལ་རྒྱས་བཅས་ལ་བསྟན་པ་ཡིན།

46. མི་རིགས་བྱ་བའི་ཁྲོད་ཀྱི“འདྲེས་པ་གསུམ”ནི་གང་ལ་བསྟན་པ་ཡིན།

ལན། རིགས་སོ་སོ་འགྲོ་འོང་དང་། སྤེལ་རེས།  མཉམ་འདྲེས་བྱེད་པ་བཅས་ལ་བསྟན་པ་ཡིན།

47.མི་རིགས་བྱ་བ་ཅི་ལྟར་ལེགས་པོར་བསྒྲུབ་དགོས།

ལན། མི་རིགས་བྱ་བ་ལེགས་པོར་སྒྲུབ་པའི་ཆེས་གནད་འགག་ནི་མི་རིགས་བར་མཐུན་སྒྲིལ་ཡོང་དགོས་པ་དང་། ཆེས་ཕན་ཡོད་ནི་མི་སེམས་འགུག་རྒྱུ་དེ་ཡིན། མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ལ་ཤུགས་སྣོན་པ་དེ་འཐབ་ཇུས་དང་རྨང་གཞི། ཡུན་རིང་རང་བཞིན་གྱི་བྱ་བའི་ཚུལ་གྱིས་བསྒྲུབ་དགོས།

48. རྨ་ལྷོ་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་ནི་དུས་ནམ་ཞིག་ལ་བཙུགས་པ་ཡིན།

ལན།   1953ལོའི་ཟླ12པའི་ཚེས22ཉིན་བཙུགས་པ་ཡིན།

49. ཀྲུང་གོའི་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས55ཁྲོད་རང་ཉིད་ཀྱི་སྐད་རིགས་ཡོད་པའི་མི་རིགས་དུ་ཡོད།

ལན།   53ཡོད།

50.ཏང་གི་ཚོགས་ཆེན་ཐེངས་བཅུ་དགུ་བའི་སྙན་ཞུས་ཀྲུང་གོའི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པའི་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ལས་དོན་གྱི་“གནས་ལྔ་གཞི་གཅིག”གི་སྤྱི་ཡོངས་བཀོད་སྒྲིག་དང“ཁྱོན་ཡོངས་བཞིའི”འཐབ་ཇུས་བཀོད་སྒྲིག་གསལ་བོར་བསྟན།“གནས་ལྔ་གཞི་གཅིག”དང“ཁྱོན་ཡོངས་བཞི”ནི་གང་དག་ཡིན།

ལན། “གནས་ལྔ་གཞི་གཅིག”གི་སྤྱི་ཡོངས་བཀོད་སྒྲིག་ནི་དཔལ་འབྱོར་འཛུགས་སྐྲུན་དང་། ཆབ་སྲིད་འཛུགས་སྐྲུན།  རིག་གནས་འཛུགས་སྐྲུན།  སྤྱི་ཚོགས་འཛུགས་སྐྲུན།  སྐྱེ་ཁམས་དཔལ་ཡོན་འཛུགས་སྐྲུན་བཅས་ཡིན།

“ཁྱོན་ཡོངས་བཞིའི”འཐབ་ཇུས་བཀོད་སྒྲིག་ནི་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་འབྱོར་འབྲིང་སྤྱི་ཚོགས་འཛུགས་པ་དང་། བཅོས་བསྒྱུར་གཏིང་ཟབ་བྱེད་པ།  ཁྲིམས་ལྟར་རྒྱལ་ཁབ་སྐྱོང་བ།   ཏང་ནན་གྱིས་སྐྱོང་བ་བཅས་ཡིན།

51. “ཀྲུང་གོའི་ཕུགས་འདུན”གྱི་གཞི་རྩའི་ཡང་སྙིང་ནི་ཅི་ཞིག་ཡིན།

ལན། རྒྱལ་ཁབ་སྟོབས་འབྱོར་དང་མི་རིགས་དར་རྒྱས། མི་དམངས་བདེ་སྐྱིད་ཡོང་བ་བཅས་མངོན་འགྱུར་བྱེད་རྒྱུ་དེ་རེད།

52. ཀྲུང་གོའི་གུང་ཁྲན་ཏང་མིའི་ཐོག་མའི་ཀུན་སློང་དང་འགན་འཁྲི་ཅི་ཡིན།

ལན། མི་དམངས་ལ་བདེ་སྐྱིད་བསྐྲུན་ཆེད་དང་ཀྲུང་ཧྭ་མི་རིགས་བསྐྱར་དར་འབྱུང་ཆེད་ཡིན།

53.“ལོ་བརྒྱ་འཁོར་གཉིས”ཀྱི་འབད་བརྩོན་དམིགས་འབེན་ནི་ཅི་ཞིག་རེད།

ལན། ཀྲུང་གོ་གུང་ཁྲན་ཏང་བཙུགས་ནས་ལོ་བརྒྱ་ལོན་དུས་ཁྱོན་ཡོངས་ནས་འབྱོར་འབྲིང་སྤྱི་ཚོགས་བསྐྲུན་ཐུབ་པ་དང་། ཀྲུང་གོ་གསར་བ་བཙུགས་ཏེ་ལོ་བརྒྱ་ལོན་དུས་སྟོབས་འབྱོར་ལྡན་ལ་དམངས་གཙོ་ཡོད་པ། ཤེས་རིག་དར་ཞིང་འཆམ་མཐུན་ཡིན་པའི་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་དེང་རབས་ཅན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་སྟོབས་ལྡན་ཞིག་བསྐྲུན་ཐུབ་རྒྱུ་དེ་རེད།

54. ཀྲུང་ཧྭ་མི་རིགས་ཀྱི་ཁེ་ཕན་ཆེ་ཤོས་གང་རེད།

ལན།   མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་དང་རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་གྱུར་ལ་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་རྒྱུ་དེའོ། །

55. མི་རིགས་ཀྱི་གཞི་རྩའི་ཁྱད་ཆོས་གང་དག་རེད།

ལན།  ཐུན་མོང་གི་སྐད་བརྡ་དང་། ཐུན་མོང་གི་ས་ཁོངས། ཐུན་མོང་གི་དཔལ་འབྱོར་འཚོ་བ། ཐུན་མོང་གི་སེམས་ཁམས་སྤུས་ཀ་བཅས་སོ། །

56. དེང་གི་མི་རིགས་གནད་དོན་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ལྔ་ནི་གང་དག་རེད།

ལན།   ཡོངས་ཁྱབ་རང་བཞིན་དང་། ཡུན་རིང་རང་བཞིན། རྙོག་འཛིང་རང་བཞིན། རྒྱལ་སྤྱི་རང་བཞིན། གལ་ཆེན་རང་བཞིན་བཅས་སོ། །

57.མི་རིགས་ཀྱི་གནད་དོན་ཐག་གཅོད་པར་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ཁ་ཕྱོགས་ཅི་ཞིག་རྒྱུན་འཁྱོངས་བྱ་དགོས།

ལན། ཐོག་མཐའ་བར་གསུམ་དུ་ཀྲུང་གོའི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པའི་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་རླབས་ཆེ་བའི་དར་ཆ་མཐོན་པོར་བསྒྲེང་དགོས།

58. མི་རིགས་ཀྱི་གནད་དོན་ཐག་གཅོད་པའི་རྩ་བའི་ཐབས་ལམ་ཅི་ཞིག་ཡིན།

ལན། དུས་ནམ་ཡང་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་དང་མི་རིགས་ས་ཁུལ་མགྱོགས་པོར་འཕེལ་རྒྱས་སུ་གཏོང་རྒྱུ་དེའོ། །

59.མི་རིགས་ཀྱི་གནད་དོན་ཐག་གཅོད་པར་ཀྲུང་གོའི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པའི་རྒྱུན་འཁྱོངས་བརྒྱད་ཡོད་པ་ནི་གང་དག་རེད།

ལན། ཀྲུང་གོ་གུང་ཁྲན་ཏང་གི་འགོ་ཁྲིད་རྒྱུན་འཁྱོངས་དང་། ཀྲུང་གོའི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པའི་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་བགྲོད་ལམ་རྒྱུན་འཁྱོངས། མེས་རྒྱས་གཅིག་གྱུར་རྒྱུན་འཁྱོངས། མི་རིགས་སོ་སོ་འདྲ་མཉམ་ཡིན་པ་རྒྱུན་འཁྱོངས། མི་རིགས་ས་ཁུལ་གྱི་རང་སྐྱོང་ལམ་ལུགས་རྒྱུན་འཁྱོངས་དང་འཐུས་ཚང་དུ་གཏོང་བ། མི་རིགས་སོ་སོས་མཉམ་དུ་མཐུན་སྒྲིལ་འབད་འཐབ་དང་མཉམ་དུ་དར་རྒྱས་གོང་འཕེལ་འགྲོ་བ་རྒྱུན་འཁྱོངས། ཀྲུང་ཧྭ་མི་རིགས་ཀྱི་ཐུན་མོང་ཚོགས་པའི་བསམ་བློའི་རྨང་གཞི་བརྟན་པོར་འཛུགས་པ་རྒྱུན་འཁྱོངས། ཁྲིམས་ལྟར་རྒྱལ་ཁབ་སྐྱོང་བ་རྒྱུན་འཁྱོངས་བཅས་སོ། །

60.རང་རྒྱལ་གྱི་མི་རིགས་སོ་སོའི་ཁྱབ་ཚུལ་ཅི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན།

ལན།  འདྲེས་སྡོད་ཆེན་པོ་དང་འདུས་སྡོད་ཆུང་བའི་རྣམ་པའོ། །

61.«རྩ་ཁྲིམས»ཀྱི་གཏན་འབེབས་ལྟར་ན། མི་རིགས་སོ་སོར་རང་དབང་གཉིས་ཡོད་པ་ནི་གང་རེད།

ལན། མི་རིགས་སོ་སོར་རང་གི་སྐད་ཡིག་བཀོལ་སྤྱོད་དང་འཕེལ་རྒྱས་སུ་གཏོང་བའི་རང་དབང་ཡོད་པ་དང་། རང་གི་ཡུལ་སྲོལ་གོམས་གཤིས་རྒྱུན་སྐྱོང་དང་བཅོས་སྒྱུར་གཏོང་བའི་རང་དབང་ཡོད་པ་གཉིས་སོ། །

62. མཚོ་བོད་མཐོ་སྒང་གི་སྙིང་སྟོབས“ཧ་ཅང་ཆེ་བ་ལྔ”ནི་གང་ལ་བསྟན་པ་ཡིན།

ལན། ཧ་ཅང་སྡུག་རུས་ཆེ་བ། ཧ་ཅང་འཐབ་ཤུགས་ཆེ་བ། ཧ་ཅང་བཟོད་བསྲན་ཆེ་བ། ཧ་ཅང་མཐུན་སྒྲིལ་ཆེ་བ། ཧ་ཅང་བློས་གཏོང་ཆེ་བ་བཅས་སོ། །

63.མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་ཏང་ཨུས་བཏོན་པའི“དམིགས་གཅིག་མཐོ་གཉིས”ཀྱི་འཐབ་ཇུས་ནི་གང་ལ་བསྟན་པ་ཡིན།

ལན། “དམིགས་གཅིག་མཐོ་གཉིས”ཞེས་པ་ནི་སྐྱེ་ཁམས་སྲུང་སྐྱོབ་དམིགས་སུ་འཛིན་པ་རྒྱུན་འཁྱོངས་དང་། སྤུས་ཚད་མཐོ་བའི་འཕེལ་རྒྱས་ལ་སྐུལ་འདེད། སྤུས་ཚད་མཐོ་བའི་འཚོ་བ་གསར་སྐྲུན་བྱེད་པར་གོ།

64.མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་ཏང་ཨུས་བཏོན་པའི“བཞི་ལྔའི་འཐབ་ཇུས”ཞེས་པ་གང་ལ་བསྟན་པ་ཡིན།

ལན། “བཞི་ལྔའི་འཐབ་ཇུས”ཀྱིས“ཏན་ཏན་ཏིག་ཏིག་བཞི”དང་། “བསྒྱུར་བ་བཞི” “ཅན་བཞི་འགྲོས་མཉམ”“སྔར་བས་བཞི” “འཇོན་ནུས་བཞི”བཅས་གཟུང་ཐག་གཙོ་བོ་བྱེད་པ་དང་། “ཏན་ཏན་ཏིག་ཏིག་བཞི”ནི་མཚོ་སྔོན་གྱི་བྱ་བ་ལེགས་པོར་བསྒྲུབ་པའི་རྩ་བའི་གཞི་འཛིན་ས་དང་། “བསྒྱུར་བ་བཞི”ནི“ཏན་ཏན་ཏིག་ཏིག་བཞིའི”བླང་བྱ་གལ་ཆེན་དངོས་འབེབས་ལ་སྐུལ་འདེད་གཏོང་བའི་ཐབས་ལམ་ཡིན། “ཅན་བཞི་འགྲོས་མཉམ”ནི“ཏན་ཏན་ཏིག་ཏིག་བཞི”དང“བསྒྱུར་བ་བཞི”མངོན་འགྱུར་གྱི་འདེགས་སྐྱོར་ནུས་ལྡན་ཡིན། “སྔར་བས་བཞི”ནི་འབྱོར་ཕྱུག་དང་དམངས་གཙོ་དཔལ་ཡོན་འཆམ་མཐུན་མཛེས་སྡུག་བཅས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་དེང་རབས་ཅན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་སྟོབས་ལྡན་འཛུགས་སྐྲུན་གྱི་རེ་བ་མཚོ་སྔོན་དུ་སྨིན་པའི་མཚོན་རྟགས་ཡིན། “འཇོན་ནུས་བཞི”ནི་དམིགས་འབེན་དང་ལས་འགན་སོ་སོ་ཡོངས་འགྲུབ་བྱེད་པའི་གཞི་རྩའི་ཁག་ཐེག་ཡིན།

65.མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་ཏང་ཨུས་བཏོན་པའི “བཞི་ལྔའི་འཐབ་ཇུས”ཁྲོད་ཀྱི“ཏན་ཏན་ཏིག་ཏིག་བཞིའི”ནང་དོན་ནི་ཅི་ཞིག་ཡིན།

ལན། 2016ལོའི་ཟླ8པའི་ཚེས22ཉིན་ནས་ཚེས24ཉིན་བར། སྤྱི་ཁྱབ་ཧྲུའུ་ཅི་ཞི་ཅིན་ཕིང་གིས་མཚོ་སྔོན་ལ་གཟིགས་ཞིབ་གནང་སྐབས།“ཏན་ཏན་ཏིག་ཏིག་གིས་དཔལ་འབྱོར་རྒྱུན་མཐུད་སྐྱོན་བྲལ་ངང་འཕེལ་རྒྱས་འགྲོ་བར་སྐུལ་འདེད་དང་། ཏན་ཏན་ཏིག་ཏིག་གིས་སྐྱེ་ཁམས་ཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོབ་ལ་སྐུལ་འདེད། ཏན་ཏན་ཏིག་ཏིག་གིས་དམངས་ཚིས་འགན་སྲུང་དང་ལེགས་བཅོས། སྤྱི་ཚོགས་བཅོས་སྐྱོང་ལ་ཤུགས་སྣོན། ཏན་ཏན་ཏིག་ཏིག་གིས་ཏང་ནང་གི་ཆབ་སྲིད་འཚོ་བར་ཤུགས་སྣོན་དང་ཚད་ལྡན་དུ་གཏོང་བ”བཅས་ཀྱི་གལ་ཆེའི་བླང་བྱ་དང་། འབྱོར་ཕྱུག་དང་དམངས་གཙོ་དཔལ་ཡོན་འཆམ་མཐུན་མཛེས་སྡུག་བཅས་ཀྱི་མཚོ་སྔོན་གསར་བ་འཛུགས་སྐྲུན་གྱི་འབད་བརྩོན་དམིགས་འབེན་བཏོན།

66.མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་ཏང་ཨུས་བཏོན་པའི“བཞི་ལྔའི་འཐབ་ཇུས”ཁྲོད་ཀྱི“བསྒྱུར་བ་བཞིའི”ནང་དོན་ནི་ཅི་ཞིག་ཡིན།

ལན། དཔལ་འབྱོར་ནུས་སྟོབས་ཆུང་བའི་ཞིང་ཆེན་ནས་སྐྱེ་ཁམས་ཀྱིས་ཕྱུག་པའི་སྟོབས་ལྡན་ཞིང་ཆེན་དུ་བསྒྱུར་བ་དང་། མི་འབོར་ཉུང་བའི་ཞིང་ཆེན་ནས་མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ཡར་ཐོན་གྱི་ཞིང་ཆེན་ཆེ་བར་བསྒྱུར་བ། ས་གནས་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་འཐབ་ཇུས་ཞིབ་འཇུག་ནས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་འཐབ་ཇུས་སུ་བསྒྱུར་བ། རོང་འབྲོག་པའི་སྣ་རྐྱང་ཅན་གྱི་འདེབས་འཛུགས་དང་། གསོ་སྤེལ། སྐྱེ་ཁམས་སྲུང་སྐྱོབ་བཅས་སྐྱེ་ཁམས་ཐོན་སྐྱེད་ཀྱི་བཟང་འགྲོས་འཁོར་རྒྱུག་གི་ཕྱོགས་སུ་བསྒྱུར་བ་བཅས་ལ་གོ།

67.མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་ཏང་ཨུས་བཏོན་པའི“བཞི་ལྔའི་འཐབ་ཇུས”ཁྲོད་ཀྱི“ཅན་བཞི་འགྲོས་མཉམ”གྱི་ནང་དོན་ནི་ཅི་ཞིག་ཡིན།

ལན། ཆ་འཕྲིན་ཅན་དང་བཟོ་ལས་ཅན་གྱི་མཉམ་འདྲེས་གཏིང་ཟབ་དང་། བཟོ་ལས་ཅན་དང་གྲོང་ཁྱེར་དང་གྲོང་རྡལ་ཅན་བར་གྱི་བཟང་འགྲོས་བརྗེ་སྤེལ། གྲོང་ཁྱེར་དང་གྲོང་རྡལ་ཅན་དང་ཞིང་ལས་དེང་རབས་ཅན་བར་གྱི་ཕན་ཚུན་མཐུན་སྦྱོར་བཅས་ལ་སྐུལ་འདེད་བཏང་སྟེ། “ཅན་བཞི་འགྲོས་མཉམ”གྱི་འཕེལ་རྒྱས་ལ་སྐུལ་སྤེལ་བྱེད་པ་དེ་ཡིན།

68.མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་ཏང་ཨུས་བཏོན་པའི“བཞི་ལྔའི་འཐབ་ཇུས”ཁྲོད་ཀྱི“སྔར་བས་བཞི”ཡི་ནང་དོན་ནི་ཅི་ཞིག་ཡིན།

ལན། སྔར་བས་འབྱོར་ཕྱུག་དང་། སྔར་བས་དཔལ་ཡོན། སྔར་བས་འཆམ་མཐུན། སྔར་བས་མཛེས་སྡུག་བཅས་ལ་གོ།

69.མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་ཏང་ཨུས་བཏོན་པའི“བཞི་ལྔའི་འཐབ་ཇུས”ཁྲོད་ཀྱི“འཇོན་ནུས་བཞི”ནི་གང་དག་ཡིན། 

ལན། སློབ་སྦྱོང་དང་ཆབ་སྲིད་འགོ་ཁྲིད་ཀྱི་འཇོན་ནུས་ཇེ་དྲག་ཏུ་གཏོང་བ་དང་། བཅོས་སྒྱུར་གསར་གཏོད་དང་ཚན་རིག་གོང་སྤེལ་གྱི་འཇོན་ནུས་ཇེ་དྲག་ཏུ་གཏོང་བ། ཁྲིམས་ལྟར་སྲིད་སྐྱོང་དང་དམངས་ཀྱི་ལས་དོན་སྒྲུབ་པའི་འཇོན་ནུས་ཇེ་དྲག་ཏུ་གཏོང་བ། དངོས་འབེབས་ནན་འཛིན་དང་ཉེན་ཁ་འགོག་སེལ་གྱི་འཇོན་ནུས་ཇེ་དྲག་ཏུ་གཏོང་བ་བཅས་ཡིན།

70.རྨ་ལྷོ་ཁུལ་ཨུས་བཏོན་པའི“ཧུར་ཐག་གིས་ཁུལ་གསུམ་གསར་འཛུགས་བྱེད་དགོས“ཞེས་པ་ནི་གང་ལ་བསྟན་པ་ཡིན།

ལན། ཞིང་ཆེན་ཡོངས་ཀྱི་སྐྱེ་ཁམས་སྐྱེ་ལྡན་ཕྱུགས་ལས་དཔེ་སྟོན་ཁུལ་དང་། རིག་གནས་ཡུལ་སྐོར་མཉམ་བསྲེས་འཕེལ་རྒྱས་དཔེ་སྟོན་ཁུལ། བོད་ཁུལ་སྤྱི་ཚོགས་བཅོས་སྐྱོང་དཔེ་སྟོན་ཁུལ་བཅས་ཧུར་ཐག་གིས་གསར་འཛུགས་བྱེད་པར་གོ།

71.«རྨ་ལྷོ་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ཡར་ཐོན་སྲོལ་ཡིག་གི་ལག་བསྟར་ཞིབ་སྲོལ»ཁྲོད་རང་ཁུལ་གྱི་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་དུས་ཆེན་ལ་གུང་གསེང་གཏོང་བའི་སྐོར་ནས་གཏན་འབེབས་ཅི་ཞིག་ཡོད།

ལན། «རྨ་ལྷོ་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ཡར་ཐོན་སྲོལ་ཡིག་གི་ལག་བསྟར་ཞིབ་སྲོལ»གྱི་དོན་ཚན་སོ་བདུན་པའི་ནང“མི་རིགས་སོ་སོའི་སྲོལ་རྒྱུན་དུས་ཆེན་གྱི་བྱ་འགུལ་ལ་བརྩི་བཀུར་དང་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱ་དགོས་ལ། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཁྲིམས་བཀོད་གུང་གསེང་གི་ལམ་ལུགས་ལག་བསྟར་བྱ་དགོས་པ་ལས་གཞན་ད་དུང་ལོ་རེའི་བོད་ལུགས་ལོ་སར་དང་དབྱི་སི་ལན་སྨྱུང་གྲོལ་དུས་ཆེན་སྐབས་སུ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལས་ཁུངས་དང་ཁེ་ལས་ལས་དོན་ལས་ཁུངས་ཀྱི་རིགས་སོ་སོའི་ལས་བྱེད་དང་ལས་བཟོ་བ་རྣམས་ལ་གཅིག་གྱུར་གྱིས་ཉིན་གསུམ་ལ་གནང་བ་སྟེར་དགོས”ཞེས་གཏན་འབེབས་གསལ་བོ་བྱས་ཡོད།

72.མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་ནི་མི་རིགས་མང་པོ་འདུས་སྡོད་ཀྱི་ཞིང་ཆེན་ཞིག་ཡིན་ལ། དེ་ལས་མི་རབས་ནས་མི་རབས་བར་རྒྱུན་སྡོད་བྱས་པའི་མི་རིགས་གང་དག་ཡོད།

ལན། རྒྱ་རིགས་དང་། བོད་རིགས། ཧོས་རིགས། ཧོར་རིགས། ཟཱ་ལར་རིགས། སོག་རིགས་བཅས་མི་རིགས་དྲུག་ཡོད།

73.མི་རིགས་རང་སྐྱོང་ས་གནས་ཀྱི་མི་དམངས་འཐུས་མི་ཚོགས་ཆེན་ལ་ས་དེ་གའི་མི་རིགས་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་དང་། དཔལ་འབྱོར། རིག་གནས་བཅས་གསུམ་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ལ་གཞིགས་ཏེ་ནང་དོན་གང་ཞིག་གཏན་འབེབས་བྱེད་པའི་དབང་ཆ་ཡོད།

ལན།  རང་སྐྱོང་སྲོལ་ཡིག་དང་ཁེར་སྤྱོད་སྲོལ་ཡིག་གཏན་འབེབས་བྱེད་པའི་དབང་ཆ་ཡོད།

74.རང་རྒྱལ་གྱི་རང་སྐྱོང་ས་གནས་ཐོག་མ་ནི་དུས་ནམ་ཞིག་ལ་བཙུགས་པ་ཡིན། རང་སྐྱོང་ལྗོངས་དེ་གང་ཡིན།

ལན། རང་རྒྱལ་གྱིས1947ལོའི་ཟླ5བར་རང་སྐྱོང་ས་གནས་ཐོག་མ་བཙུགས་པ་སྟེ། དེ་ནི་ནང་སོག་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་རེད།

75.«ཀྲུང་ཧྭ་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མི་རིགས་ས་ཁོངས་རང་སྐྱོང་བཅའ་ཁྲིམས»ནི་དུས་ནམ་ཞིག་ལ་འགྲེམ་བསྒྲགས་བྱས་པ་ཡིན། ཉེ་ཆར་དུས་ནམ་ཞིག་ལ་བཟོ་བཅོས་བྱས་པ་ཡིན།

ལན། སྤྱི་ལོ1984ལོའི་ཟླ5བའི་ཚེས31ཉིན་འགྲེམ་བསྒྲགས་བྱས་པ་ཡིན་ལ། ཉེ་ཆར་སྤྱི་ལོ2001ལོའི་ཟླ2པའི་ཚེས 28 ཉིན་བཟོ་བཅོས་བྱས་པ་ཡིན།

76. མི་རིགས་ས་ཁོངས་རང་སྐྱོང་ཞེས་པ་ནི་ཅི་ཞིག་ལ་ཟེར།

ལན། མི་རིགས་ས་ཁོངས་རང་སྐྱོང་ཞེས་པ་ནི་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་འདུས་སྡོད་ས་ཁུལ་དུ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གཅིག་གྱུར་འགོ་ཁྲིད་འོག་རང་སྐྱོང་ལས་ཁུངས་བཙུགས་ནས་རིགས་སོ་སོའི་མི་དམངས་ཀྱིས་རང་ཁྱིམ་རང་བདག་དང་མི་རིགས་ནང་ཁུལ་གྱི་ལས་དོན་ལ་དོ་དམ་བྱེད་པའི་དབང་ཆ་ལ་ཟེར།

77. མི་རིགས་རང་སྐྱོང་ས་གནས་ཞེས་པ་ནི་ཅི་ཞིག་ལ་ཟེར།

ལན། མི་རིགས་རང་སྐྱོང་ས་གནས་ཞེས་པ་ནི་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་གཅིག་གམ་མང་པོ་འདུས་སྡོད་བྱས་ཡོད་པའི་ས་གནས་སུ་ཁྲིམས་ལྟར་ས་ཁོངས་རང་སྐྱོང་ལག་བསྟར་བྱེད་པའི་སྲིད་འཛིན་ས་ཁོངས་ལ་ཟེར།

78. རང་རྒྱལ་གྱི་མི་རིགས་རང་སྐྱོང་ས་གནས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ཅི་ལྟར་བཀར་ཡོད།

ལན། རང་རྒྱལ«རྩ་ཁྲིམས»གྱི་གཏན་འབེབས་ལྟར་ན།  མི་རིགས་རང་སྐྱོང་ས་གནས་ནི་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་དང་། རང་སྐྱོང་ཁུལ། རང་སྐྱོང་རྫོང་བཅས་རིམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་ཡོད།

79. རང་རྒྱལ་ལ་མི་རིགས་རང་སྐྱོང་ས་གནས་ཅི་ཙམ་ཡོད།

ལན། རང་རྒྱལ་གྱིས་མི་རིགས་རང་སྐྱོང་ས་གནས155བཙུགས་ཡོད་པ་དང་། དེའི་ནང་རང་སྐྱོང་ལྗོངས5དང་། རང་སྐྱོང་ཁུལ30། རང་སྐྱོང་རྫོང(ཆུས)120བཅས་འདུས་ཡོད།

80.རང་རྒྱལ་དུ་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་རང་སྐྱོང་ས་གནས་ཅི་ཙམ་ཡོད།

ལན། གྲངས་ཉུང་མི་རིགས55ཡི་ཁྲོད། མི་རིགས44ཡིས་རང་སྐྱོང་ས་གནས་བཙུགས་ཡོད། 

81.མི་རིགས་ས་ཁོངས་རང་སྐྱོང་ལམ་ལུགས་རྒྱུན་འཁྱོངས་དང་འཐུས་ཚང་དུ་གཏོང་བར་ “ཟུང་འབྲེལ་གཉིས”བྱ་དགོས་པ་དེ་གང་ཡིན།

ལན། གཅིག་ནི་གཅིག་གྱུར་དང་རང་སྐྱོང་ཟུང་འབྲེལ་བྱེད་པ་རྒྱུན་འཁྱོངས་དང་། གཉིས་ནི་མི་རིགས་རྒྱུ་རྐྱེན་དང་ས་ཁོངས་རྒྱུ་རྐྱེན་གྱི་ཟུང་འབྲེལ་རྒྱུན་འཁྱོངས་བྱེད་པ་དེ་ཡིན།

82.རང་རྒྱལ་གྱི་ཞིང་ཆེན་རིམ་པས་སྒྲིག་འཛུགས་བྱས་ཡོད་པའི་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ལྔ་ནི་གང་དག་ཡིན།

ལན། ནང་སོག་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་དང་། ཞིན་ཅང་ཡུ་གུར་རིགས་རང་སྐྱོང་ལྗོངས། ཀོང་ཞི་ཀྲོང་རིགས་རང་སྐྱོང་ལྗོངས། ཉིན་ཞ་ཧོས་རིགས་རང་སྐྱོང་ལྗོངས། བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་བཅས་ཡིན།

83.ཏང་གི་ཆོས་ལུགས་ལས་དོན་གྱི་གཞི་རྩའི་བྱེད་ཕྱོགས་ནི་ཅི་ཞིག་ཡིན།

ལན། ཏང་གི་ཆོས་ལུགས་དད་མོས་རང་དབང་གི་སྲིད་ཇུས་ཁྱོན་ཡོངས་ནས་ལག་བསྟར་བྱས་ཏེ། ཁྲིམས་ལྟར་ཆོས་ལུགས་ལས་དོན་ལ་དོ་དམ་བྱེད་པ་དང་། རང་བཙན་རང་བདག་རང་སྒྲུབ་ཀྱི་རྩ་དོན་རྒྱུན་འཁྱོངས་བྱེད་པ། ཆོས་ལུགས་དང་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ཕན་ཚུན་མཐུན་པར་ཧུར་ཐག་གིས་སྣེ་ཁྲིད་བྱེད་པ་བཅས་ཡིན།

84.རྒྱལ་ཡོངས་ཆོས་ལུགས་ལས་དོན་ཚོགས་འདུའི་སྟེང་བསྟན་པའི་ཆོས་ལུགས་དད་མོས་རང་དབང་གི་སྲིད་ཇུས་ལག་བསྟར་བྱེད་པའི་མགོ་རྩོམ་ས་དང་མཇུག་བསྡུ་ས་ནི་གང་ཡིན།

ལན། ཚད་ཆེས་ཆེ་བའི་སྒོ་ནས་རྒྱ་ཆེའི་དད་ལྡན་མང་ཚོགས་དང་དད་མོས་མི་བྱེད་པའི་མང་ཚོགས་མཐུན་སྒྲིལ་བྱ་རྒྱུ་དེ་ཡིན།

85.རང་རྒྱལ་ཆོས་ལུགས་གནད་དོན་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ལྔ་ནི་གང་ཡིན།

ལན། ཡུན་རིང་རང་བཞིན་དང་། མང་ཚོགས་རང་བཞིན། མི་རིགས་རང་བཞིན། རྒྱལ་སྤྱི་རང་བཞིན།  རྙོག་འཛིང་རང་བཞིན་བཅས་ཡིན།

86. ཆོས་ལུགས་ལས་དོན་དོ་དམ་ལ་རྒྱུན་འཁྱོངས་བྱ་དགོས་པའི་རྩ་དོན་གང་ཡིན།

ལན། ཆོས་ལུགས་ལས་དོན་དོ་དམ་ལ་ཁྲིམས་མཐུན་སྲུང་སྐྱོབ་དང་། ཁྲིམས་འགལ་གཏན་འགོག ཐལ་དྲགས་བཀག་འགོག སུམ་འཛུལ་འགོག་རྒོལ། ཉེས་བསགས་རྡུང་རྡེག་བཅས་ཀྱི་རྩ་དོན་རྒྱུན་འཁྱོངས་བྱ་དགོས།

87.རང་རྒྱལ་གྱི་ཆོས་ལུགས་དད་མོས་རང་དབང་སྲིད་ཇུས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གི་ནང་དོན་ཅི་ཞིག་ཡིན།

ལན། སྤྱི་དམངས་རེ་རེར་ཆོས་ལུགས་ལ་དད་མོས་བྱེད་པའི་རང་དབང་ཡོད་ལ། ཆོས་ལུགས་ལ་དད་མོས་མི་བྱེད་པའི་རང་དབང་ཡང་ཡོད། ཆོས་ལུགས་འདི་ལ་དད་པའི་རང་དབང་ཡོད་ལ། ཆོས་ལུགས་གཞན་ལ་དད་པའི་རང་དབང་ཡང་ཡོད། ཆོས་ལུགས་གཅིག་གི་ནང་དུ་གྲུབ་མཐའ་འདི་ལ་དད་པའི་རང་དབང་ཡོད་ལ། གྲུབ་མཐའ་གཞན་ལ་དད་པའི་རང་དབང་ཡང་ཡོད། སྔོན་ཆད་ཆོས་ལ་མི་དད་ཀྱང་ད་ལྟ་ཆོས་ལ་དད་པའི་རང་དབང་ཡོད་ལ། སྔོན་ཆད་ཆོས་ལ་དད་ཀྱང་ད་ལྟ་ཆོས་ལ་མི་དད་པའི་རང་དབང་ཡང་ཡོད། ཆོས་ལུགས་ལ་དད་པ་ཡོད་པ་དང་མེད་པའི་སྤྱི་དམངས་ཡོད་ཚད་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་སྟེང་ནས་འདྲ་མཉམ་ཡིན་ལ། ཚང་མར་འདྲ་མཉམ་གྱི་དབང་ཆ་དང་འོས་འགན་ཡོད།

88.རང་རྒྱལ་གྱི་ཆོས་ལུགས་ཆེན་པོ་ལྔ་ནི་གང་དག་ཡིན།

ལན། སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས། ཏའོ་ཅའོ་ཆོས་ལུགས། དབྱི་སི་ལན་ཆོས་ལུགས། གནམ་བདག་ཆོས་ལུགས། ཡེ་ཤུ་ཆོས་ལུགས་བཅས་ཡིན།

89.མཚོ་སྔོན་ས་ཁུལ་དུ་ད་ལྟའི་བར་རྒྱུན་མ་ཆད་པའི་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་གྲུབ་མཐའ་གང་དག་ཡོད།

ལན། རྙིང་མ་བ་དང་། ས་སྐྱ་བ། བཀའ་བརྒྱུད་པ། ཇོ་ནང་བ། དགེ་ལུགས་པ་བཅས་ཡོད།

90.སྤྱི་ཁྱབ་ཧྲུའུ་ཅི་ཞི་ཅིན་ཕིང་གིས་ནན་གྱིས་བསྟན་དོན། ཆོས་ལུགས་ལས་རིགས་ཁག་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱས་ཏེ་འཇོན་མིའི་དཔུང་སྡེ་འཛུགས་སྐྲུན་ལེགས་པོ་བྱ་དགོས་ན་ཚད་གཞི་གང་ཞིག་རྒྱུན་འཁྱོངས་བྱ་དགོས།

ལན། ཆབ་སྲིད་སྟེང་བློ་འཁེལ་ཐུབ་པ་དང་། ཆོས་ལུགས་སྟེང་མཁྱེན་རྒྱ་ཡངས་པ།  ཀུན་སྤྱོད་སྟེང་ཚང་མས་ཁས་ལེན་པ། གནད་འགག་སྐབས་སུ་ནུས་པ་ཐོན་པ་བཅས་ཀྱི་ཚད་གཞི་རྒྱུན་འཁྱོངས་བྱ་དགོས།

91.ཀྲུང་དབྱང་མི་རིགས་ལས་དོན་གྲོས་ཚོགས་སྟེང་ཏང་ཡོན་གྱིས་ཆོས་ལུགས་ལ་དད་མོས་མི་བྱེད་པའི་གནད་དོན་ཐད་བླང་བྱ་ཅི་ལྟར་བཏོན་ཡོད།

ལན། ཏང་ཡོན་གྱིས་ཆོས་ལུགས་ལ་གཏན་ནས་དད་པ་མི་བྱེད་པ་དང་ཆོས་ལུགས་བྱེད་སྒོར་མི་ཞུགས་པའི་གཏན་འབེབས་རྦད་ཆོད་ཀྱིས་ལག་བསྟར་བྱ་དགོས། བསམ་བློའི་སྟེང་ཆོས་ལུགས་དད་མོས་དང་འབྲེལ་མཚམས་གཅོད་པ་དང་ཆབས་ཅིག་མི་རིགས་ཀྱི་ཡུལ་སྲོལ་གོམས་གཤིས་ལ་བརྩི་བཀུར་དང་དེར་འོས་འཚམ་གྱིས་བསྟུན་ནས། དད་ལྡན་མང་ཚོགས་ལ་སྔར་ལས་འབྲེལ་བ་གང་ལེགས་བཙུགས་ཏེ་ཁོ་ཚོས་ཏང་དང་སྲིད་གཞུང་གི་མཐའ་འཁོར་དུ་མཐུན་སྒྲིལ་དམ་ཟབ་བྱེད་དུ་འཇུག་དགོས།

92. ཆོས་ལུགས་དང་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ཕན་ཚུན་མཐུན་པར་ཧུར་ཐག་གིས་སྣེ་ཁྲིད་དགོས་ན་ངེས་པར་བསྒྲུབ་དགོས་པ་བཞི་ཡོད་པ་གང་དག་ཡིན།

ལན། ངེས་པར་དུ་རང་རྒྱལ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཀྲུང་གོ་ཅན་གྱི་ཁ་ཕྱོགས་རྒྱུན་འཁྱོངས་བྱ་དགོས་པ་དང་། ངེས་པར་དུ་ཆོས་ལུགས་ལས་དོན་ཁྲིམས་སྐྱོང་ཅན་གྱི་ཆུ་ཚད་མཐོར་འདེགས་གཏོང་དགོས། ངེས་པར་དུ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ནུས་པར་རྩོད་སྒྲུབ་ཀྱིས་བལྟ་དགོས། ངེས་པར་དུ་ཆོས་ལུགས་ལས་རིགས་ཁག་གི་མི་སྣས་ནུས་པ་འདོན་པར་མཐོང་ཆེན་བྱ་དགོས་པ་བཅས་ཡིན།

93. ཆོས་ལུགས་བྱེད་སྒོ་སྤེལ་སྐབས་མཉམ་འཇོག་བྱ་དགོས་ས་གང་དག་ཡོད།

ལན། ཆོས་ལུགས་བྱེད་སྒོ་དེ་ངེས་པར་དུ་ཁྲིམས་ལུགས་དང་སྲིད་ཇུས་ཀྱི་ཆོག་མཆན་ཐོབ་པའི་ཁྱབ་ཁོངས་ནང་སྤེལ་དགོས། ཆོས་ལུགས་བྱ་འགུལ་སྤེལ་བར“སུས་གཙོ་སྒྲུབ་བྱས་ན་སུས་འགན་ཁུར་བ་དང། སུས་ཞིབ་མཆན་བཀོད་ན་སུས་དཔྱད་འཇོག་བྱེད་པའི”རྩ་དོན་རྒྱུན་འཁྱོངས་བྱ་དགོས། ལོ་རྒྱུས་རྒྱུན་འཛིན་གྱི་ཆོས་ལུགས་བྱ་འགུལ་ཐོ་འགོད་བྱེད་པ་དང་། ལོ་གཅིག་ལ་ཞིབ་བཤེར་གཅིག་བྱེད་པའི”ལམ་ལུགས་དང་ཆོས་ལུགས་བྱ་འགུལ་གྱི་བརྟན་སྲུང་ཉེན་ཁའི་དཔྱད་འཇོག་ལམ་ལུགས་ལག་བསྟར་བྱ་དགོས། ཐོ་འགོད་ཞིབ་མཆན་དང་སྙན་སེང་བཀོད་པའི་ཆོས་ལུགས་བྱ་འགུལ་དེར་ཡུལ་གཏོགས་དོ་དམ་གྱི་རྩ་དོན་ལྟར། ཉིན་བཅོ་ལྔའི་སྔོན་ལ་བརྟན་སྲུང་ཉེན་ཁའི་དཔྱད་འཇོག་བྱ་དགོས་ལ། འཚུབ་བསྟུན་སྔོན་ཇུས་གཏན་ཁེལ་བྱ་དགོས། སྲིད་གཞུང་གིས་གཙོ་ཁྲིད་བྱས་པའི“དམངས་ཀྱིས་དམངས་ལ་དོ་དམ་དང་།  གྲྭ་བས་གྲྭ་བར་དོ་དམ་བྱེད་པའི”བདེ་འཇགས་འགོག་སྲུང་གི་འགན་འཁྲི་དངོས་འབེབས་བྱས་ཏེ། རྒྱུན་ལྡན་གྱི་ཆོས་ལུགས་བྱེད་སྒོའི་སྒྲིག་ལམ་ལ་སྲུང་སྐྱོང་བྱ་དགོས། ཞིབ་མཆན་མ་བརྒྱུད་པའི་ཆོས་ལུགས་བྱེད་སྒོ་གཅིག་ཀྱང་སྤེལ་མི་ཆོག བློ་ཐག་རྦད་ཆོད་ཀྱིས་ཁྲིམས་འགལ་ཆོས་སྤེལ་དང་ལོག་ཆོས་ཀྱི་སིམ་འཛུལ་བྱ་འགུལ་ལ་རྡུང་རྡེག་གཏོང་དགོས། ཆོས་ལུགས་བྱ་འགུལ་ཕན་ཚུན་འགྲན་རེས་དང་རྒྱས་སྤྲོས་མི་བྱེད་པ། ཆོས་ལུགས་བྱེད་སྒོ་བེད་སྤྱད་ནས་དད་ལྡན་མང་ཚོགས་ལ་འབུལ་བ་བགོ་འགྲེམ་རྒྱག་པ་དང་། ངོ་བོ་འགྱུར་བའི་བགོ་འགྲེམ་རྒྱག་པ་གཏན་འགོག་བྱ་དགོས།

94. ཏཱ་ལའི་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་བའི་ཚོགས་ཁག་གི་ལོག་སྤྱོད་ངོ་བོ་ནི་ཅི་ཞིག་ཡིན།

ལན།  མེས་རྒྱལ་ཁ་བྲལ་དང་། “བོད་རང་བཙན”བྱེད་འདོད་པ་དེ་ཡིན།

95.ཀྲུང་དབྱང་གིས་ཏཱ་ལའི་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་བར་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཅི་ལྟར་གཏན་ཁེལ་བྱས་ཡོད།

ལན། ཏཱ་ལའི་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་བ་ནི“བོད་རང་བཙན”གྱི་རེ་ངན་འཆང་བའི་ཁ་བྲལ་རིང་ལུགས་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་ཚོགས་པའི་འགོ་གཙོ་ཡིན་པ་དང་། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཀྲུང་རྒོལ་སྟོབས་ཤུགས་ཀྱི་ལག་ཆ་ཤ་སྟག་ཡིན་ལ། བོད་ལྗོངས་སུ་སྤྱི་ཚོགས་ཟིང་ཆ་སློང་བའི་སྤྱིའི་འབྱུང་ཁུངས་དང་། བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་རྒྱུན་ལྡན་སྒྲིག་རིམ་འཛུགས་པར་བར་ཆད་གཏོང་བའི་གེགས་རྐྱེན་ཆེས་ཆེ་བ་དེ་ཡིན།

96.ཀྲུང་དབྱང་གིས་ཏཱ་ལའི་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་བའི་ཚོགས་ཁག་གི་ངོ་བོ་ཅི་ལྟར་གཏན་ཁེལ་བྱས་ཡོད།

ལན། ཏཱ་ལའི་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་བའི་ཚོགས་ཁག་ནི་བོད་ལྗོངས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་རྙིང་བའི་ཆོས་སྲིད་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་བཀས་བཀོད་རྒྱུད་འཛིན་ཞིང་བྲན་ཞིང་བདག་གྲལ་རིམ་གྱི་ལྷག་ལུས་སྟོབས་ཤུགས་ཡིན་ལ། དེར་རྒྱལ་སྤྱིའི་དགྲར་འཛིན་སྟོབས་ཤུགས་ཀྱིས་རྒྱབ་སྐྱོར་དང་བེད་སྤྱོད་བྱས་ཏེ། བོད་ལྗོངས་ཀྱི་འཕེལ་རྒྱས་དང་བརྟན་བརླིང་ལ་གཏོར་བརླག་གཏོང་བའི“བོད་རང་བཙན”གྱི་རེ་ངན་འཆང་བའི་ཁ་བྲལ་རིང་ལུགས་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་ཚོགས་ཁག་ཅིག་ཡིན།

97.ང་ཚོ་དང་ཏཱ་ལའི་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་བའི་ཚོགས་ཁག་བར་གྱི་འགལ་བ་ནི་ངོ་བོ་ཅི་ལྟ་བུའི་གནད་དོན་ཞིག་ཡིན།

ལན། ང་ཚོ་དང་ཏཱ་ལའི་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་བའི་ཚོགས་ཁག་བར་གྱི་འགལ་བ་ནི་མི་རིགས་ཀྱི་གནད་དོན་དང་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་གནད་དོན་མིན་ལ། འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་གནད་དོན་ཡང་མིན་པར། དེ་ནི་མེས་རྒྱས་གཅིག་གྱུར་ལ་སྲུང་སྐྱོང་དང་མེས་རྒྱལ་ཁ་བྲལ་གཏོང་བའི་གནད་དོན་ཞིག་ཡིན།

98.ངན་ཤུགས་གསུམ་ནི་གང་དག་ཡིན།

ལན། མི་རིགས་ཁ་བྲལ་གྱི་ངན་ཤུགས་དང་། ཆོས་ལུགས་ཐལ་དྲགས་ཀྱི་ངན་ཤུགས། དྲག་ཤུགས་འཇིག་སྐུལ་གྱི་ངན་ཤུགས་བཅས་ཡིན་ལ། དེ་སོ་སོས་མི་རིགས་ཁ་བྲལ་རིང་ལུགས་དང་། ཆོས་ལུགས་ཐལ་དྲགས་རིང་ལུགས། དྲག་ཤུགས་འཇིག་སྐུལ་རིང་ལུགས་བཅས་རྨང་གཞི་བྱས་ཏེ་ཁ་བྲལ་དང་གཏོར་བརླག་བྱ་འགུལ་སྤེལ་བའི་ཆབ་སྲིད་སྟོབས་ཤུགས་ཤིག་ཡིན།

99.བོད་ཁུལ་བརྟན་འཇགས་སྲུང་སྐྱོང་ཁྲོད་ང་ཚོ་མི་གང་དག་ལ་བརྟེན་དགོས་པ་དང་། མི་གང་དག་ལ་མཐུན་སྒྲིལ་བྱ་དགོས། མི་གང་དག་ལ་སློབ་གསོ་བཏང་ནས་བརྩོན་ལེན་བྱ་དགོས། མི་གང་དག་ལ་ཁྲིམས་ལྟར་རྡུང་རྡེག་གཏོང་དགོས།

ལན། རྒྱ་ཆེ་བའི་རོང་འབྲོག་ཁུལ་དང་། སློབ་གྲྭ། གཞི་རིམ་ལས་ཁུངས་ཀྱི་ཏང་ཡོན་དང་། ལས་བྱེད་དང་མང་ཚོགས་བཅས་ལ་དམ་པོར་བརྟེན་དགོས་པ་དང་། དགོན་པའི་རྒྱལ་གཅེས་ཆོས་གཅེས་ཀྱི་རྒྱ་ཆེ་བའི་གྲྭ་བཙུན་ལ་དམ་པོར་བརྟེན་དགོས། མི་མང་ཤས་ལ་མཐུན་སྒྲིལ་བྱ་དགོས་པ་དང་། དམིགས་བསལ་དུས་སྐབས་སུ་ནོར་འཁྲུལ་གྱི་སྐད་ཆ་བཤད་པ་དང་། དོན་དག་ནོར་འཁྲུལ་ཅན་བསྒྲུབ་པའི་མི་ལ་སློབ་གསོ་བཏང་ནས་སྐྱོབ་ཐབས་བྱ་དགོས། ཁ་བྲལ་ལངས་ཕྱོགས་རྒྱུན་འཁྱོངས་དང་སྤྱི་ཚོགས་བརྟན་འཇགས་ལ་གཏོར་བརླག་གཏོང་བའི་ངན་རེངས་ཀྱི་མི་ཆེས་ཉུང་ཤས་ལ་རྡུང་རྡེག་ནན་མོ་དང་ཁྲིམས་ལྟར་ཆད་པ་ནན་མོ་གཅོད་དགོས།

100.སྤྱི་ཚོགས་བརྟན་འཇགས་སྲུང་སྐྱོང་ཁྲོད་རོང་འབྲོག་མང་ཚོགས་དང་རྒྱ་ཆེའི་གྲྭ་བཙུན་རྣམས་ཀྱིས་ཅི་ལྟར་བྱ་དགོས།

ལན། དཀྲོག་གཏམ་ལ་ཡིད་མི་ཆེས་པ་དང་། དཀྲོག་གཏམ་མི་བཤད་པ། དཀྲོག་གཏམ་མི་སྒྲོག་པ། ཁྲིམས་འགལ་གྱི་རྒྱང་སྒྲོག་བརྙན་འཕྲིན་ལ་མི་བལྟ་བ་དང་མི་ཉན་པ། ལོག་སྤྱོད་བརྡ་འཕྲིན་བརྒྱུད་སྒྲོག་མི་བྱེད་པ། ཁྲིམས་འགལ་གྱི་ཁྲོམ་སྐོར་དང་ཞུ་གཏུག་ཁྲོད་མི་ཞུགས་པ། ཁྲིམས་འགལ་གྱི་ཆོས་ལུགས་བྱེད་སྒོའི་ནང་མི་ཞུགས་པ། ཁྲིམས་འགལ་གྱི་འདུ་ཚོགས་ནང་མི་ཞུགས་པ། ཁྲིམས་འགལ་གྱི་རྩ་འཛུགས་ནང་མི་ཞུགས་པ། མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ལ་གནོད་པའི་སྐད་ཆ་མི་བཤད་པ། མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ལ་གནོད་པའི་ལས་མི་སྒྲུབ་པ། མེས་རྒྱལ་གཅིག་གྱུར་ལ་གནོད་པའི་དོན་དག་མི་སྒྲུབ་པ་བཅས་སོ། །

ས་བཅད་གཉིས་པ།   མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ།

1.མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་ལས་དོན།

              མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་ལས་དོན་ནི་ཀྲུང་གོའི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པའི་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་རླབས་ཆེན་ལས་དོན་འཛུགས་སྐྲུན་བྱེད་པའི་གྲུབ་ཆ་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་ལ།    སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་མི་རིགས་འབྲེལ་བ་སྲ་བརྟན་དང་འཕེལ་རྒྱས་གཏོང་བའི་རྨང་གཞིའི་སྟེང་།   རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་རིགས་སོ་སོའི་མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་མཉམ་གནས་དང་།    དཀའ་ངལ་མཉམ་སེལ།    འཆམ་མཐུན་འཕེལ་རྒྱས་ཡོང་བ་དང་།   སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་མེས་རྒྱལ་གྱི་དར་རྒྱས་ལ་སྐུལ་འདེད་གཏོང་བ་དང་།   སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་མེས་རྒྱལ་གཅིག་གྱུར་དང་བདེ་འཇགས་ལ་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་པ།   བློ་གཅིག་སེམས་གཅིག་གིས་ཀྲུང་གོའི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པའི་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་འཛུགས་སྐྲུན་དང་།   ཀྲུང་ཧྭ་མི་རིགས་ཀྱི་རླབས་ཆེན་བསྐྱར་དར་མངོན་འགྱུར་བྱེད་པར་འབད་བརྩོན་བྱེད་པའི་ལས་དོན་ཞིག་ཡིན།

2.  “དགའ་ཞེན་གསུམ་དང་བློ་བརྟན་འགྱུར་མེད་གཅིག”ཅེས་པ་ནི།

              རླབས་ཆེན་མེས་རྒྱལ་ལ་དགའ་ཞེན་དང་།     ཀྲུང་ཧྭ་མི་རིགས་ལ་དགའ་ཞེན་།   ཀྲུང་ཧྭའི་རིག་གནས་ལ་དགའ་ཞེན།  བློ་བརྟན་འགྱུར་མེད་ཀྱིས་ཀྲུང་གོའི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པའི་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་བགྲོད་ལམ་དུ་བསྐྱོད་པ་དེ་ཡིན།  

3.  “སྲུབ་སྐྱོབ་བཞི”ཞེས་པ་ནི།

           ཁྲིམས་ལུགས་ཀྱི་ཟིལ་ཤུགས་ལ་སྲུང་སྐྱོབ་དང་།    མི་དམངས་ཀྱི་ཁེ་ཕན་ལ་སྲུང་སྐྱོབ།    མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ལ་སྲུང་སྐྱོབ།     མེས་རྒྱལ་གཅིག་གྱུར་ལ་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་པ་བཅས་སོ།།

4.  “ཕན་ཚུན་ཁ་འབྲལ་མི་རུང་བ་གསུམ”ནི།

            རྒྱ་རིགས་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་དང་ཁ་འབྲལ་མི་རུང་བ།     གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་རྒྱ་རིགས་དང་ཁ་འབྲལ་མི་རུང་བ།  གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་སོ་སོ་ཡང་ཕན་ཚུན་བར་ཁ་འབྲལ་མི་རུང་བ།    རྨ་ལྷོའི་དངོས་ཡོད་ལ་གཞིགས་ནས་ང་ཚོས་མི་རིགས་སོ་སོ་ཕན་ཚུན་འབྲལ་མི་རུང་བ་རྒྱུན་འཁྱོངས་བྱ་དགོས་ལ།    མི་རིགས་སོས་སོའི་བར་གྱི་མཐུན་སྒྲིལ་ལེགས་པོར་བསྒྲུབ་དགོས།    ས་ཁུལ་སོ་སོའི་བར་དུ་ཡང་ཕན་ཚུན་ཁ་འབྲལ་མི་ཐུབ་པ་རྒྱུན་འཁྱོངས་བྱ་དགོས་ལ།   རྫོང་དང་རྫོང་།   ཞང་དང་ཞང་།       སྡེ་བ་དང་སྡེ་བའི་བར་གྱི་འགྲིག་མཐུན་མཛའ་བརྩེའི་འབྲེལ་བ་ཆགས་པར་བྱ་དགོས།    ད་དུང་མི་རིགས་ནང་ཁུལ་མཐུན་སྒྲིལ་བརྟན་འཇགས་ཡོང་བ་དང་།    ཁྱིམ་མཚེས་འགྲིག་མཐུན་མཉམ་གནས།    མི་དང་མིའི་བར་འཆམ་མཐུན་མཉམ་གནས་ཡོང་བར་བྱ་དགོས།  

5.མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ཡར་རྒྱས་སྔོན་ཐོན་ཁུལ་གསར་བསྐྲུན་གྱི་བརྗོད་གཞི་ཅི་ཞིག་ཡིན།  

        རིགས་སོ་སོའི་མི་དམངས་ཀྱིས་མཉམ་དུ་མཐུན་སྒྲིལ་འབད་འཐབ་དང་།   མཉམ་དུ་དར་རྒྱས་གོང་འཕེལ་ཡོང་དགོས་པ་དེ་ཡིན།   

6.   མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ཡར་རྒྱས་སྔོན་ཐོན་ཁུལ་གསར་བསྐྲུན་གྱི་དམིགས་ཡུལ་ནི་ཅི་ཞིག་ཡིན།   

        ཚན་རིག་འཕེལ་རྒྱས་དང་ཡུན་རིང་བདེ་འགོད་ལ་སྐུལ་འདེད་བཏང་སྟེ།    2020ལོར་བསླེབ་དུས་རྒྱལ་ཡོངས་དང་ཞིང་ཆེན་ཡོངས་དང་ལྷན་དུ་འབྱོར་འབྲིང་སྤྱི་ཚོགས་འཛུགས་གྲུབ་བྱ་རྒྱུ་དེ་ཡིན།  

7.  རྨ་ལྷོ་ཁུལ་མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ཡར་རྒྱས་སྔོན་ཐོན་ཁུལ་གསར་སྐྲུན་གྱི་ “ བཟོ་སྐྲུན་བཅུ་གཉིས” ནི་གང་དག་ཡིན།

      བསམ་བློའི་སློབ་གསོ་སྣེ་ཁྲིད་ཀྱི་བཟོ་སྐྲུན།    མི་རིགས་དཔལ་འབྱོར་གོང་སྤེལ་གྱི་བཟོ་སྐྲུན།    རོང་འབྲོག་མཉམ་ལས་རྩ་འཛུགས་གོང་སྤེལ་གྱི་བཟོ་སྐྲུན།      གོང་སྤེལ་རྨང་གཞི་ཇེ་བརྟན་དུ་གཏོང་བའི་བཟོ་སྐྲུན།     སྐྱེ་ཁམས་དཔལ་ཡོན་འཛུགས་སྐྲུན་གྱི་བཟོ་སྐྲུན།     མི་རིགས་རིག་གནས་གོང་སྤེལ་གྱི་བཟོ་སྐྲུན།      དམངས་ཀྱི་འཚོ་ཚིས་ལེགས་བཅོས་ཀྱི་བཟོ་སྐྲུན།    སྤྱི་ཚོགས་དོ་དམ་གསར་སྐྲུན་གྱི་བཟོ་སྐྲུན།      ཁྲིམས་སྐྱོང་རྨ་ལྷོ་འཛུགས་སྐྲུན་གྱི་བཟོ་སྐྲུན།    མི་རིགས་འབྲེལ་བ་འཆམ་མཐུན་གྱི་བཟོ་སྐྲུན།      ཆོས་ལུགས་ལས་དོན་ཁྲིམས་ལྟར་དོ་དམ་བྱེད་པའི་བཟོ་སྐྲུན།    གཞི་རིམ་སྲིད་སྐྱོང་ནུས་པ་ཇེ་མཐོར་གཏོང་བའི་བཟོ་སྐྲུན་བཅས་སོ།།

8.  ཏང་གི་མི་རིགས་སྲིད་ཇུས་ཀྱི་ནང་དོན་གཙོ་བོ་ནི་ཅི་ཞིག་ཡིན།  

        མི་རིགས་འདྲ་མཉམ་དང་།    མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ།       མི་རིགས་ས་ཁོངས་རང་སྐྱོང་།      གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་གོང་སྤེལ་ཇེ་མགྱོགས་སུ་གཏོང་བ།     གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་དམངས་སྲོལ་གོམས་གཤིས་ལ་བརྩི་འཇོག་བྱེད་པ།  

9.  སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་རྣམ་པ་གསར་བའི་མི་རིགས་འབྲེལ་བའི་ནང་དོན་ནི་ཅི་ཞིག་ཡིན།  

               འདྲ་མཉམ་དང་།   མཐུན་སྒྲིལ།    རོགས་རེས།   འཆམ་མཐུན་བཅས་ཡིན།   

10. རང་རྒྱལ་གྱིས་མི་རིགས་གནད་དོན་ཐག་གཅོད་པའི་རྩ་བའི་རྩ་དོན་ཅི་ཞིག་ཡིན།   

མི་རིགས་འདྲ་མཉམ་དང་།       མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ།       རིགས་སོ་སོའི་མི་རིགས་མཉམ་དུ་དར་རྒྱས་གོང་སྤེལ་ཡོང་བ་དེ་ཡིན།    

11.རང་རྒྱལ་ལ་མི་རིགས་རང་སྐྱོང་ས་ཁུལ་ཅི་ཙམ་ཡོད།  

     མི་རིགས་རང་སྐྱོང་ས་ཁུལ155ཡོད་པ་དང་།    དེ་ལས་རང་སྐྱོང་ལྗོངས5ཡོད།    རང་སྐྱོང་ཁུལ30ཡོད།  རང་སྐྱོང་རྫོང （ཆུས） 120ཡོད་དོ།།

12. རང་རྒྱལ་གྱི་མི་རིགས་ས་ཁོངས་རང་སྐྱོང་སྲིད་ཇུས་ཀྱི་ནང་དོན་ཅི་ཞིག་ཡིན།  

       མི་རིགས་ས་ཁོངས་རང་སྐྱོང་སྲིད་ཇུས་ནི་ཀྲུང་དབྱང་གིས་རང་རྒྱལ་གྱི་མི་རིགས་གནད་དོན་ཐག་གཅོད་པའི་རྩ་བའི་སྲིད་ཇུས་ཡིན་ལ།      རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་ལམ་ལུགས་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན།   མི་རིགས་ས་ཁོངས་རང་སྐྱོང་བཅའ་ཁྲིམས་ནི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གཅིག་གྱུར་འགོ་ཁྲིད་འོག     གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་འདུས་སྡོད་ཀྱི་ས་ཁུལ་དུ་ས་ཁོངས་རང་སྐྱོང་ལག་བསྟར་བྱེད་པ་དང་།   རང་སྐྱོང་སྡེ་ཁག་བཙུགས་ནས་རང་སྐྱོང་དབང་ཆ་ལག་བསྟར་བྱེད་དགོས།     མི་རིགས་ས་ཁོངས་རང་སྐྱོང་ལག་བསྟར་བྱེད་པ་དེས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་སོ་སོས་རང་མི་རིགས་ཀྱི་ནང་ཁུལ་གྱི་ལས་དོན་ལ་དོ་དམ་བྱེད་པའི་དབང་ཆའི་བསམ་བློར་བརྩི་འཇོག་དང་འགན་སྲུང་བྱེད་པ་མངོན་པར་མཚོན་ཡོད་ལ།    རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་རིགས་སོ་སོའི་མི་རིགས་འདྲ་མཉམ་དང་།      མཐུན་སྒྲིལ།      མཉམ་དུ་དར་རྒྱས་ཡོང་བའི་རྩ་དོན་རྒྱུན་འཁྱོངས་བྱས་པ་ཡང་མཚོན་ཡོད་པ་རེད།     

13.རང་རྒྱལ་གྱིས་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་དམངས་སྲོལ་གོམས་འདྲིས་ལ་བརྩི་འཇོག་བྱེད་པའི་སྲིད་ཇུས་ཀྱི་རྩ་བའི་ནང་དོན་ཅི་ཞིག་ཡིན།    

     གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་བཟའ་བཏུང་གོམས་སྲོལ་དང་།    ལོ་གསར་དུས་ཆེན་གོམས་སྲོལ།     གཉེན་སྒྲིག་གོམས་སྲོལ།     འདས་མཆོད་གོམས་སྲོལ་སོགས་ལ་བརྩི་བཀུར་བྱེད་པ།  

14. རང་རྒྱལ་གྱི་ཆོས་ལུགས་དད་མོས་རང་དབང་སྲིད་ཇུས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གི་ནང་དོན་ཅི་ཞིག་ཡིན།

          སྤྱི་དམངས་ལ་ཆོས་ལུགས་དད་མོས་ཀྱི་རང་དབང་ཡོད་ལ།    ཆོས་ལུགས་ལ་མི་དད་པའི་རང་དབང་ཡང་ཡོད།   ཆོས་ལུགས་འདི་ལ་དད་པའི་རང་དབང་ཡོད་ལ།    ཆོས་ལུགས་གཞན་ལ་དད་པའི་རང་དབང་ཡང་ཡོད།     ཆོས་ལུགས་གཅིག་གི་ནང་དུ་གྲུབ་མཐའ་འདི་ལ་དད་པའི་རང་དབང་ཡོད་ལ།   གྲུབ་མཐའ་གཞན་ལ་དད་པའི་རང་དབང་ཡང་ཡོད།   འདས་པའི་དུས་སུ་ཆོས་ལ་མི་དད་པ་དང་ད་ལྟ་ཆོས་ལུགས་ལ་དད་པའི་རང་དབང་ཡོད།    འདས་པའི་དུས་སུ་ཆོས་ལ་དད་པ་དང་ད་ལྟ་ཆོས་ལུགས་ལ་མི་དད་པའི་རང་དབང་ཡང་ཡོད།

15.  ཆོས་ལུགས་བྱ་འགུལ་སྤེལ་སྐབས་གང་དག་ལ་མཉམ་འཇོག་བྱ་དགོས།  

         ཆོས་ལུགས་བྱ་འགུལ་དེ་ངེས་པར་ཁྲིམས་ལུགས་དང་སྲིད་ཇུས་ཀྱི་ཆོག་མཆན་ཐོབ་པའི་ཁྱབ་ཁོངས་ནང་ནས་སྤེལ་དགོས།    ཆོས་ལུགས་བྱ་འགུལ་སྤེལ་བར“སུས་གཙོ་སྒྲུབ་བྱེད་ན་སུས་འགན་ཁུར་བ་དང་།   སུས་ཞིབ་མཆན་བཀོད་ན་སུས་དཔྱད་འཇོག་བྱེད་པའི”རྩ་དོན་རྒྱུན་འཁྱོངས་བྱེད་དགོས།     ལོ་རྒྱུས་རྒྱུན་འཛིན་གྱི་ཆོས་ལུགས་བྱ་འགུལ་ཐོར་འགོད་པ་དང་།        “ལོ་གཅིག་ལ་ཞིབ་བཤེར་གཅིག་བྱེད་པའི” ལམ་ལུགས་དང་ཆོས་ལུགས་བྱ་འགུལ་གྱི་བརྟན་སྲུང་ཉེན་ཁའི་དཔྱད་འཇོག་ལམ་ལུགས་ལག་བསྟར་བྱ་དགོས།      ཐོ་འགོད་ཞིབ་མཆན་དང་ཐོ་འགོད་སྙན་སེང་ཆོས་ལུགས་བྱ་འགུལ་སྤེལ་བར་ཡུལ་གཏོགས་དོ་དམ་གྱི་རྩགདོན་ལྟར།   ཉིན་བཅོ་ལྔའི་སྔོན་ལ་བརྟན་སྲུང་ཉེན་ཁའི་དཔཐཡད་འཇོག་བྱ་དགོས་ལ།    བབ་བསྟུན་སྔོན་ཇུས་གཏན་འཁེལ་བྱ་དགོས།    སྲིད་གཞུང་གིས་གཙོ་ཁྲིད་བྱེད་པའི“དམངས་ཀྱིས་དམངས་ལ་དོ་དམ་དང་།  གྲྭ་བས་གྲྭ་བར་དོད་མ་བྱེད་པའི” བདེ་འཇགས་དང་འགོག་སྲུང་གི་འགན་འཁྲི་དོན་འཁྱོལ་བྱས་ཏེ།      རྒྱུན་ལྡན་ཆོས་ལུགས་བྱ་འགུལ་གྱི་སྒྲིག་ལམ་ལ་སྲུང་སྐྱོབ་བྱ་དགོས།     ཞིབ་མཆན་མ་བཀོད་པའི་ཆོས་ལུགས་བྱ་འགུལ་ཚང་མ་སྤེལ་མི་ཆོག     བློ་ཐག་རྦད་ཆོད་ཀྱིས་ཁྲིམས་འགལ་ཆོས་སྤེལ་དང་ལོག་ཆོས་ཀྱི་སིལ་འཛུལ་བྱ་འགུལ་ལ་རྡུང་རྡེག་གཏོང་དགོས།      ཆོས་ལུགས་བྱ་འགུལ་ཕན་ཚུན་ལ་བསྡུར་རེས་མི་བྱེད་པ་དང་།    རྒྱས་སྤེལ་མི་བྱེད་པ།     ཆོས་ལུགས་བྱ་འགུལ་བེད་སྤྱད་ནས་དད་ལྡན་མང་ཚོགས་ལ་འབུལ་བ་བགོ་འགྲེམ་རྒྱག་པ་དང་།  གཞན་འགྱུར་བགོ་འགྲེམ་རྒྱག་པ་གཏན་འགོག་བྱ་དགོས་སོ།།

16.  ཞིང་སྡེ་གསར་བ་（འབྲོག་ཁུལ）འཛུགས་སྐྲུན་གྱི་བྱེད་ཕྱོགས་ཡིག་འབྲུ་ཉི་ཤུ་དེ་ཅི་ཞིག་ཡིན།

          “ཐོན་སྐྱེད་གོང་སྤེལ།     འཚོ་བ་ཕྱུག་པོ།    གྲོང་སྲོལ་ཚུལ་ལྡན།    སྡེ་རྣམ་གཙང་དག     དམངས་གཙོ་དོ་དམ” བཅས་སོ།།  འདི་ནི་ཀྲུང་དབྱང་གིས་ཞིང་སྡེ་གསར་བའི་འཛུགས་སྐྲུན་ལ་བཏོན་པའི་བླང་བྱ་གསར་བ་ཡིན་ལ།    ཞིང་སྡེ་གསར་བའི་སྤྱིའི་དམིགས་དབེན་ཡང་ཡིན།  ཐོན་སྐྱེད་གོང་སྤེལ་གྱིས་དེང་རབས་ཞིང་ལས་འཛུགས་སྐྲུན་དང་། སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་ཞིང་སྡེ་གསར་བ་འཛུགས་སྐྲུན་གྱི་ཐོན་ལས་འདེགས་རྟེན་ཇེ་དྲག་ཏུ་གཏོང་དགོས། འཚོ་བ་འབེལ་བོ་ནི་ཐབས་བརྒྱ་ཇུས་སྟོང་གིས་ཡོང་འབབ་འཕར་བའི་ཐབས་ལམ་གསར་འབྱེད་བྱས་ཏེ་རོང་འབྲོག་པའི་ཡོང་འབབ་འཕར་སྣོན་ཡོང་བྱ་དགོས། གྲོང་སྲོལ་ཚུལ་ལྡན་ནི་ཞིང་སྡེའི་བསམ་པའི་དཔལ་ཡོན་འཛུགས་སྐརུན་ལ་སྐུལ་འདེད་གཏོང་བ་དང་། ཞིང་པ་གསར་བ་གསོ་སྐྱོང་དང་། དར་སྲོལ་གསར་བ་འཛུགས་པ་དེ་ཡིན། སྡེ་རྣམ་གཙང་དག་ནི་ཞིང་སྡེའི་ས་ཁུལ་ལ་ཆེས་བཟང་བོའི་ཐོན་སྐྱེད་དང་། འཚོ་བ། སྐྱེ་ཁམས་ཐོན་སྐྱེད་འདོན་སྤྲོད་བྱེད་པ་དང་། ཞིང་སྡེའི་མི་སྡོད་ཁོར་ཡུག་ལེགས་བཅོས་གཏོང་དགོས། དམངས་གཙོ་དོ་དམ་ནི་ཞིང་སྡེའི་གཞི་རིམ་དམངས་གཙོ་རང་སྐྱོང་ལམ་ལུགས་འཐུས་ཚང་དུ་གཏོང་བ་དང་། ཞིང་སྡེའི་དམངས་གཙོའི་དོ་དམ་མངོན་འགྱུར་བྱ་དགོས།

17. སྤྱི་ཁྱབ་ཧྲུའུ་ཅི་ཞིས་ཅིན་ཕིན་གྱིས་ཞིང་སྡེ་གསར་བར་བཏོན་པའི“ངེས་པར་གསུམ”ཞེས་པ་ནི་ཅི་ཞིག་ཡིན།   

ཀྲུང་གོར་སྟོབས་རྒྱས་ན། ཞིང་ལས་ལ་ངེས་པར་སྟོབས་རྒྱས་དགོས། ཀྲུང་གོར་མཛེས་སྡུག་ལྡན་དགོས་ན། ཞིང་སྡེ་ངེས་པར་ཕྱུག་པོར་འགྱུར་དགོས།

18.  མཛེས་སྡུག་ལྡན་པའི་ཞིང་སྡེ་ཅི་ལྟར་འཛུགས་སྐྲུན་བྱ་དགོས།

མཛེས་སྡུག་ལྡན་པའི་ཞིང་སྡེ་འཛུགས་སྐྲུན་བྱེད་པ་ནི་ཞིང་པའི་ཆེད་ཡིན་ལ། བརྟེན་ས་ཡང་ཞིང་པ་ཡིན། ཕན་ཁེ་ཐོབ་ས་དང་ཕན་པ་དངོས་ཐོབ་ས་ཡང་ཞིང་པ་མང་ཚོགས་ཡིན། སྲིད་ཇུས་ཀྱི་སྣེ་ཁྲིད་ལ་བརྟེན་ནས་ཞིང་པར་མཛེས་སྡུག་ལྡན་པའི་ཞིང་སྡེ་འཛུགས་སྐྲུན་གྱི་ཡིད་འོང་མདུན་ལྗོངས་ཤེས་སུ་འཇུག་པ་དང་། དྲིལ་སྒྲོག་སློབ་གསོ་ལ་ཤུགས་བསྣན་ནས་རྒྱ་ཆེ་བའི་ཞིང་པ་མང་ཚོགས་ཀྱི་སྐྱེ་ཁམས་འདུ་ཤེས་དང་ཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོང་གི་འདུ་ཤེས་ཇེ་དྲག་ཏུ་གཏོང་དགོས་ལ། ཤུགས་ཆེན་པོས་གྲོན་ཆུང་དང་། ལྗང་མདོག་འཛད་སྤྱོད་ཀྱི་རྣམ་པ། འཚོ་བའི་གོམས་སྲོལ་དར་སྤེལ་བཏང་ནས། ཧུར་ཐག་གིས་མཛེས་སྡུག་ལྡན་པའི་ཞིང་སྡེ་འཛུགས་སྐྲུན་བྱེད་པར་མི་རེ་རེས་སེམས་ཁུར་བྱེད་པ་དང་། རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་པ། དེའི་ནང་དུ་ཞུགས་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་རྣམ་པ་བསྐྲུན་དགོས། དམངས་ཕྱུག་ཅིང་ཡོང་འབབ་འཕར་བ་ནི་གཞི་རྩ་ཡིན། ཧུར་ཐག་གིས་ཞིང་པའི་ཡོང་འབབ་འཕར་ཞིང་ཕྱུག་པོར་འགྱུར་བའི་ཐབས་ལམ་རྒྱ་བསྐྱེད་དགོས་ལ། ཞིང་པ་མང་ཚོགས་ཀྱི་སྟོབས་ཤུགས་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ནས་འཛུགས་སྐྲུན་འཕེལ་རྒྱས་ལ་སྐུལ་འདེད་གཏོང་བའི་སྟོབས་ཤུགས་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་ཞིག་ཏུ་བསྒྱུར་དགོས། ཞིང་སྡེ་ས་ཁུལ་གྱི་རྨང་གཞིའི་སྒྲིག་བཀོད་འཛུགས་སྐྲུན་ཇེ་མགྱོགས་སུ་བཏང་བ་བརྒྱུད་ནས། ཁོར་ཡུག་བཅོས་སྐྱོང་དང་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་ཚད་ཇེ་ཆེར་གཏོང་དགོས། མཁར་ཞང་མཐུན་སྦྱོར་སྒོས་གོང་སྤེལ་དང་། མཉམ་དུ་འཕེལ་རྒྱས་སུ་གཏོང་བ་གཅིག་གྱུར་འཆར་འགོད་བྱས་ཏེ་ལེགས་པོར་བསྒྲུབ་པ་དང་། ཞིང་པ་མང་ཚོགས་ཀྱི་བདེ་སྐྱིད་འདུ་ཤེས་དང་ཡིད་ཚིམ་ཚད་དངོས་ནས་མཐོར་འདེགས་གཏོང་དགོས།   

19.  རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྒྱབ་སྐྱོར་དང་རོགས་རམ་ཁྲོད་དུ་ང་ཚོའི་བདེ་སྐྱིད་ཀྱི་འཚོ་བ་ཅི་ལྟར་བསྐྲུན་དགོས།

སྤྱི་ཁྱབ་ཧྲུའུ་ཅི་ཞིས་ཅིན་ཕིན་གྱིས “འཇིག་རྟེན་གྱི་བདེ་སྐྱིད་ཚང་མ་ནི་དཀའ་སྤྱད་ཀྱི་ངལ་རྩོལ་ལ་བརྟེན་ནས་བསྐྲུན་པ་ཞིག་ཡིན། ང་ཚོ་མི་སོ་སོའི་དཀའ་སྤྱད་ཀྱི་ངལ་རྩོལ་དེ་དུས་རབས་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་འཕེལ་རིམ་ཁྲོད་འདྲེས་པར་བྱས་ཚེ། ད་གཟོད་རང་ཉིད་ཀྱི་རིན་ཐང་བསྐྲུན་པ་ཞིག་ཡིན།” ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། ང་ཚོས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་ལག་བསྟར་བྱེད་པའི་རེས་གསར་བའི་ནུབ་རྒྱུད་གསར་སྤེལ་ཆེན་མོ་དང་མཚོ་སྔོན་སོགས་བོད་ཁུལ་དཔལ་འབྱོར་དང་སྤྱི་ཚོགས་གོང་སྤེལ་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་གོང་སྐབས་དམ་པོར་བཟུང་སྟེ། ཕྱོགས་གཅིག་ནས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྲིད་ཇུས་རོགས་སྐྱོར་སྣ་ཚོགས་བེད་སྤྱོད་གང་ལེགས་གཏོང་བ་དང་། བདེ་སྐྱིད་ཀྱི་འཚོ་བ་བསྐྲུན་པར་རྨང་གཞི་ལེགས་པོ་འདེིང་དགོས། དེའི་མཚུངས་སུ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རོགས་སྐྱོར་བརྩོན་ལེན་དང་རང་སྟོབས་རང་སྤེལ་གཉིས་ཕན་ཚུན་ཟུང་འབྲེལ་བྱེད་པ་དང་། ཡིད་ཆེས་བརྟན་པོ་དང་། གཞན་ལ་མི་བརྟེན་པ་དང་གཞན་ལ་མི་སྒུག་པ། འབད་པ་ཆེན་པོ་བྱེད་པ། དཀའ་སྤྱད་འབད་འཐབ་བཅས་བྱས་ཏེ། འབྱོར་འབྲིང་སྤྱི་ཚོགས་བརྟན་འཇགས་སྐུལ་འདེད་ལ་རང་ཉིད་ཀྱི་བློ་གྲོས་དང་རྣམ་དཔྱོད་འབུལ་དགོས་ལ། དཀའ་སྤྱད་གཞུང་དྲང་གི་ངལ་རྩོལ་གྱིས་མཛེས་སྡུག་ལྡན་པའི་བདེ་སྐྱིད་ཀྱི་འཚོ་བ་བསྐྲུན་དགོས། 

20. ཀྲུང་གོའི་ཕུགས་འདུན་ནི་ཅི་འདྲ་ཞིག་ཡིན། དེ་ཅི་ལྟར་མངོན་འགྱུར་བྱ་དགོས།

ཀྲུང་གོའི་ཕུགས་འདུན་ནི་ཀྲུང་ཧྭ་མི་རིགས་ཀྱི་རླབས་ཆེན་བསྐྱར་དར་མངོན་འགྱུར་བྱེད་པའི་དམིགས་ཡུལ་དེ་ཡིན། ཕུགས་འདུན་འདི་ལ་ཀྲུང་གོ་བ་མང་པོའི་རེ་འདུན་འདུས་ཡོད་ལ། དེས་ཀྲུང་ཧྭ་མི་རིགས་དང་ཀྲུང་གོ་མི་དམངས་ཀྱི་སྤྱིའི་ཁེ་ཕན་ཡང་མངོན་པར་མཚོན་ཡོད། དེ་ནི་ཀྲུང་ཧྭ་བུ་བུ་མོའི་ཐུན་མོང་གི་རེ་ལྟོས་བྱེད་ས་ཡིན། ལོ་རྒྱུས་ཀྱིས་ང་ཚོར་བཤད་དོན། མི་རེའི་མདུན་ལམ་དང་ལས་དབང་ནི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མདུན་ལམ་དང་ལས་དབང་ལ་དམ་པོར་འབྲེལ་ཡོད། རྒྱལ་ཁབ་བཟང་ཞིང་མི་རིགས་བཟང་ན། ད་གཟོད་ཚང་མ་ཡག་པོ་ཡོང་བ་ཡིན། ཀྲུང་ཧྭ་མི་རིགས་ཀྱི་རླབས་ཆེན་བསྐྱར་དར་མངོན་འགྱུར་བྱེད་པ་ནི་རླབས་ཆེ་ཞིང་དཀའ་ཚེགས་ལྡན་པའི་བྱ་བ་ཞིག་ཡིན་ལ། ཀྲུང་གོ་བའི་མི་རབས་མང་པོ་ཞིག་གི་ཐུན་མོང་གི་འབད་བརྩོན་དགོས་པ་དེ་རེད། དེ་བས་ཀྲུང་གོའི་ཕུགས་འདུན་མངོན་འགྱུར་བྱེད་པར་རིགས་སོ་སོའི་མི་དམངས་ཀྱི་མཐུན་སྒྲིལ་ཆེན་མོའི་སྟོབས་ཤུགས་གཅིག་ཏུ་འདུ་དགོས་ལ། ང་ཚོགརིགས་སོ་སོའི་མི་རིགས་འཕེལ་རྒྱས་ལེགས་པོར་ཕྱིན་ཚེ། མི་སོ་སོས་བདེ་སྐྱིད་ཀྱི་འཚོ་བ་རོལ་ཐུབ་ལ། ད་གཟོད་ཀྲུང་ཧྭ་མི་རིགས་ཀྱི་རླབས་ཆེན་བསྐྱར་དར་གྱི་ཀྲུང་གོའི་ཕུགས་འདུན་མངོན་འགྱུར་བྱ་ཐུབ།

མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་གྱི་སློབ་མའི་ཟུར་ལྟའི་དཔེ་ཆ། 

习近平：像珍视自己的生命一样珍视民族团结

加强民族团结要创新载体和方式。开展民族团结进步创建活动，端着架子空喊口号是不行的，形式轰轰烈烈，效果未必就好。要在全社会不留死角地搞好民族团结宣传教育，引导各族群众牢固树立正确的祖国观、历史观、民族观。头顶同一片天空，脚踏同一方土地，各族干部群众都要像爱护自己的眼睛一样爱护民族团结，像珍视自己的生命一样珍视民族团结，坚决反对一切不利于民族团结的言行。

——《在中央民族工作会议上的讲话》（2014年9月28日）